Literarishe bleter · 1933-05-05 · 18 (5.5.1933) · p. [Seite]

5 מאי 1933 1>{13ח 5 צענטער יארנאננ פרײז 50 גר. יל־םש־אריעוט או?וסםדידםע װאסשריפמ פאד ־יפלעדאביוד 1■ טןיאפןעדאון־ונסע יזריררל פארקאג כ.קקעעקײ װארשנ< י ע { מ י ד* אט דאם איז דער תםצית םון דער צױניסטישער אידעאלאגיע. דאס איז דער אלטער משיח-טרוים, ױ$ס בייט בסדר זיין געשטאלט, צוגעפאםט צו צײט און באדינגונגען. דער צװײטער אידעאל - איז נײ. ער האט נישט קיין פראטאטיפן בײ אנדערע פעלקער, ער איז נישט געװען אין דער פםיכיק פון ײדן, און דעריבער איז אים אזוי שװער אריינצו־ דרינגען אין באוװסטזײן, דעריבער איז ער, װי יעדער געדאנק, װאם קוכט פאר זיין פאסיקער צײט, געהילט אין נעפל און נאר שמאלע קרייזן קענען זיך מיט אים דורכדרינגען, און אויך די - מער מיטן געםיל אײדער מיטן באװוסטזײן, מיט דער קלארער םארמולירונג. וזען מיר זאלן זיך טיפער ארײנטראכטן אין דער אידעא־ לאגיע פון די ערשטע אסימילאטארן, װעלן מיר גצפינען שפורן פון אט דער שטרעבונג. די אידעישע אםימילאציע האט אייגנט־ לעך לגמרי נישט געמײנט די פולשטענדיקע צעשמעלצונג פון ײדישע קיבוצים אין די ארומיקע סביבות. עס איז גיכער געװען דער פארלאנג צו געםינען די פאסיקע פארמעס, װי זיך אריינ־ צ ו ל ע ב ן אין דער װעלט און אין די קולטורן פון דער װעלט,- און דאך בלײבן גאנץ. םון אײן זײט באמיט מען זיך איבערצו־ נעמען דייטשישע, פראנצויזישע און אנדערע קולטורן, און םון דער צוױיטער זײט - זוכט מען צו געפינען אט דעם ספעציעלן יידישן אינהאלט, װאס דארף צונויפצעמענטירן ײדן װי א באזונ־ דערע קערפערשאפט אין דער װעלט. צי איז דאם די םפעציפישע ״יידישע מיסיע׳, צי די ״געלייטערטע״ ײדישע רעליגיע, צי גאר א מין ארגאניזאציע וױ ״כל ישראל חברים׳. מען איז נאר װאס ארויס פון געטא, עם האט אין די אויגן א בלאנק געטאן דער גלאנץ פון דער'אייראפעישער קולטור. מען פילט זיך לגבי איר ארעם און שפלדיק און מען זוכט ארײנצודרינגען אין אט דער קולטור, זיך צו באהעפטן צו איר, אריינצודרינגען אין דער ״גע. זעלשאסט׳. דאס איז געװען דער אידעאל םון מענדעלסאנס תקופה און פון דערי צװײטער זײט - א פארלאנג אויסצוװיקלען דעם ״מהות היהדות׳, צו געפינען די ריכטיקע ײדישקייט-עסענץ און דאס צו אנטװיקלען, אײנצוהאלטן און צו פארשפרײטן. קײן קלארער באװוםטזײן װעגן אן איבערטעריטאריעלן פאלק האט אבער דעמאלט אין אײראפע נישט געקענט אויפקו• מען. די צייט איז נישט געװען צוגעפאסט דערצו. דער באגויף פון נאציע האט נאר װאס דעמאלט געהאט באהערשט די קירכע. נאציע און מלוכהיזענעןי געװען סינאנימען אין די מוחות פון דער גאנצער מענטשהײט. םעלקער, ויואס זאלן זײן פארשפרייט איבער עטלעכע מלוכות זענען אויסעריײדןיכמעט נישט געװען, אלנפאלס האבן זײ נישט געקענט שפילן קיין ראלע. און די ײדישע ״עמיאנםיפאטארן׳ האבן אין יענער צײט נישט געקענט םשה גאלטר ו ד וי ה י ן ג י עם האט, דאכט זיך, עטװאם זיך א רוק געטאן אין אונזער װעלטל, דער רוף צו לאנדװירטשאפט הויבט אן צו װערן פאפו- לערער און האפנטלעך, אז עם איז נישט לאנג' צו װארטן 'ביז עס װעם װערן א באװעגוננ. די ערשטע שפראצן םון דעם זעען מיר שוין ביי דער קולטור-געזעלשאםט אין אמעריקע. עס איז אבער םאראן א גרויםע סכנה: מיר, םענטשן פון אונזער אידעא־ לאגישן שיכט, זעען תמיד נאר א טײל פון דעם נאנצן אידעא- לאגישן קאמפלעקם, װאס מיר געהערן צו אים. און אט דער טיייל פארנעמט אינזער גאנצין באװוםטזײן, ער פארשטעלט פון אונז אלע אנדערע טײלן פון אט דעם אידעישן קאמפלעקס זײ אלע בלײבן פארנעפלט, אומקליןןר און פאלן אפילוי אפט ארויס לנמרי פון באװוםםזײן, זזי זײ װאלטן לגמרי נישט געװען. מיר לעבן דעמאלט מיט דעם איינציקן טײל, אנשטאט צו לעבן מיט דעם גאנצין אידעאל. אזוי איז מיט ײדיש', װאס דארף זײן און װאס א*ז פאקטיש בלויז אײן טײל און איז דא״ך ב ־י אונז אױסנעװאקיסן צו א נאנצן אידעאל, צום ״דישיזס. און עס איז םאראן א סכנה, אז םון אונזער לאנדװירטשאפטלעכער באװעגונג זאל נישט אויסװאקסן קײן בלױזער ״לאנדװירטשאפטיזס׳. דעריבער איז נויטיק קלאר צו מאכן פון אנהויב אן, װי װײט מעגלעך דעם גאנצן אידעיאל, און טוענדיק דאס אקטועלע, תמיד האבן אין זינען די פראפארץ צװישן די באזוינדערע טײלן פון אידעאל און זײער קעגנזיייטיקע באציונג. װאס איז אונזער אידעאל, - דער אידעאל פון די ײדישע שיכטן, ויואס זוכן װעגן און מעגלעכקײטן פאר א נאציאנאלן קיום פון ײדישן פאלק און זענען נישט ציוניסטיש, זיי זעעין אין פא■ לעסטינע נישט קיין לײזונג פון דער שװערער אויפגאבע - אר־ גאניזירונג פון ײדישן לעבן? כמעט זווין אן אנדערטהאלבן יארהונדערט, װי עס קעמפן אין ײדישן לעבן צװיי אנטקעגנדיקעי שטרעבונגען. אײנע איז געװענדם צו קאנצענטראציע. ײדיש לעבן םוז זיך קאנצענטרירן געאגראפיש, עם מוז געשאפן װערן א ״יידישע טעריטאריע׳ אויף דעם אדער יענעם אופן. די צוװיטע שטרעבונג איז גענויגט צו עקספאנסיע, צו פארשפרײטונג - ײדן זענען צעזײט און םארזײמ איבער דער גאנצער װעלט, דאװילןזײ בלײבן און דא דארף מען אויסזוכן וי מעגלעכע פארמעס פוןיעקזים- טענץ און נאציאנאלן קיום. די ערשטע שטרעבונג איז אין תוך גאר נישט מחדש: פון קדמונים אן איז די מענטשהײט געװוינט זי״ך פארצושטעלן פעל- קער בלויו טערימאריעל און זי האט זיך נאך ״הײנט װײט םון דעם נישט אפגעוװינט. ״אלע םעלקער האבן זײערע מלוכות, טא פארװאס זאלן מיר, ײדן, זיך נישט שאפןיאויך אונזער מלוכהלע׳"