Literarishe bleter · 1933-04-28 · 17 (28.4.1933) · p. Seite 280

ליטערארישע בלעטער נומ. 17 (468 זײם 280 אזיפוזןי פזן דעו זואדשעזזעו סינאגאגע-ביבליאסען צו אלע ײדישע שריפטשטעלער אץ נאר דער װעלם: דער *לנעםינער עקןןניןםישער קריזים היןטנישס אױכנעםיסן די װארשעװער ״כ־נסנןוגע־ביבל־וןסעק״. די ב־כריןוסעק, װעלכע הןוס ק״נםאל נישס געהאס צושיל נעלס, איז איצס בםעס איננאנבן יןן םיסלען. ם׳הןןס רעדזב-דס די זנוןל באאפםע אין ז״עדע סענכ־עס, אץ סון א לעננעדע צייט קויסט פען שוין איננאנצן נישס קיין ביבען. די םינאנזןגע־ביבליןןטעק עקזיםסירס סין 1879 יןןר. א דאנק די באםױננען אץ גרויםער שטיצע, דער עיקר סון איגנאצי בעי־נשסיין, איז נעלונגען צונויסצוזאםדען א ביבעריאוצר שץ נןןר נרויםן קולםורעלן אין ביבליאנראסישן װערט. אץ דער ביבדיוןסעק געסינען זיך זעלסענע אויםגאבעם און א םך אינ־קאטן. לעצסנם האט םען אויסנעשטעײס א םפעציעלן ביבליאסעק-בנץ, װעלבער איז אבע־ נאך נישס סאדענדיקס צוליבן םאנגל אץ נעלס. די םינאנאנע-ביבליאםעק סראנם בײם היינםיקן סאנ א םאסלסן באדאקשע:— סון א ריין-װיםנשאססלעכער אינםסיטוציע און סץ א סאיקם• ביבליאסעק. םיט די ביבער־זאטלוננען באנוצן זיך אץ א נרויםער צאד די װיםנשאססלעד. אין סוילן, װו די אלגעםיין-װיסנשאשסלעבע ביבליאםעק באזיצן איננאנצן נישם דךן יידישע אסשיילינגען אדעד, אץ בעםטן אוסן, נעסינען זיך דארס נאר צוסעליקע סראנםענסן סון אזעלבע אססיילוננען, האס די םינאנאנעיביבליאטעק םיס אירע רייבע ײדישע אץ ױדאיםטישע זאםלוננען א זייער נרויכן װע־ס סאר דער ײדישער װיםנשאסט. סאר דעם ב־ײםן לײענער-עולם האס די ם־נאנאנע־ביבליאסעק א באזונדעץ באסײס, אלם אײנציקע עסנטלעבע ביבליאטעק און לײען-זאל אץ װארשע, װעלבע נעםט נישט קין אסצאד בײ די ל״ענער. װארשע, די נדעםסע ײדישע קהלה אין אײראסע האס ניסס קײן עסנסלעבן לײען־זאל סאק ברײסן עולם. די םינאגאגעיביבליא סעק האט זיך נעטוזס ססעציעל ציסאםן צו די דאזיקע באדיננוננען אין זיך באטיס צו דערלײבסערן דאם באנוצן זיך םים די ביבער סאר דעם בדײםערן לײענער״עולם. צו דעם צװעק איז צונויסנעשסעלס געװאק א באזונדערע האנט־ביבליאטעק שץ סאםולעד־װיםנשאסטילעבע ביבער, דערהויסס אויף ײדיש. אין דער דאזיקער אסטײלוננ געסינען זיך סיל ביבער םיט אן אלגעםײן־װיםנשאססלעבן אינהאלס, '^װי נעשיבסע, םאציאלע װיםנשאססן, נאסיר-װיםנשאסס ־־ די דאזיקע ביבער װעק זײער א סך נעלײענס, אין םשך סון 1932 יאר האבן באזובס די ביבליאסעק 9299 סערזא;, און ם׳האט ארויםנענעבן צום לײענען 17395 ביבער. די ביבליאסעק באזיצט איצס איבער 40.000 בענדגר. בײ דער איצטיקער שװערער לאגע איז די ביבליאסעק נישס ביבולת צו קויסן קק נײע ביבער ־ דאם באשװערס שסארק די ארבעס סץ די װיםנשאסשלעבע לײענער. די סארװאלסוננ סון דער ביבליאסעק װענדם זיך דעריבער צו אלע ײדישע שרישששטעדעד םיס דעד בקשה צוצישיקן זײערע װערק סאר דער ביבליאסעק אויסן אדרעם: 7 16>1ס9ײוס71 ,9״\823־91^\ ,3ח31§ס3£חץ65)ס(1ג811 פראפ. משה שאי (קיראםאר) פראפ. מאיר באלאבאן ד״ר מתתיהו מיזיש ד״ר יצחק שיפער מ. װייסבערג, ביבליאטעקאר ד״ד א. מוקדוני ױעגן ל. מדײםםעדם בוך ״אין די שםילע טעג״ ד׳ר א. טוקדוני ש־״בס אין נױ-יא־קע־ ״םאינךזשורנאד״ : א נײע־ שרײבער האט זיך באװיזן אץ דער ײדישער ליטעראטיר. ל. ש־ײםסער איז זײן נאפען, און ״אין שטילע םענ״ איז זײן ע־שט בוך, ראש האס זיך אקארשט באװיץ אויף דער װעלס. דער נײער שרײבע־ סא־טאגש א שסעדיקע, א סארביקע אץ א ברויזנדיקע שם־אך, עס איז די װערשערײשסע סץ דעם סוילישן ײדיס, עם איז די סארביק״ט סץ דעם לעבעדיקן סוידישן ײדיש און עס איז די ב־ויזיקײס שון דעם ה״םן םוידישן ײדיס. דער נײער ש־ײטער קען נאך נישט באלעבאסעװען װי נע־ העריק איבע־ ז״ן שם־אך־עש־רות, שיש ער דא װערטער־שסע װ, עם איז נישט נויםיק, און איז גראד קאדנ אץ א״ננעהאלטן װו עם א-ז נויסיק א ב־״סע אץ אן אסענע האנס. דא אץ דא־ט נײם איבבר זײן שס־אך־־ײבקײס נאר אץ ארעטען דיאלעקט, רא אץ דארט שטערט זי א־ם צו באװענן דך סרײ. דאם בוך ניסא סארנעםט זיך םיסן אלטן באקאנסן ײרישן שטעשל. א סנים, אז יעדער ײדישער טאלאנכסולער ס־ײטעד םוז נעבן דער ײדישער ליםעראטור א ײדיש סטעטד װי ויין ליטע־ ראדישן ערשטלינג. אזוי איז געקוםען שלים אש ט־ט א שטעטל, אזוי איז געקיטען י. װײםענבערג. אזײ איז נעקוםען בערנעלםאן אץ דער דיטעראסו־ םיס א װאקזאל־שטעטל אץ אזוי בטעס אלע אנגעזעענע ײדישע שרײבער. ל. סרײםשער האט סון שטעשל נעניםען די .־יםער, אט די ״דן, װאם באקלײדן שערר. די צענס־אלע סיגיר א-ז א ײד, שםעץ, א ײד א גביר, א ײד א רשע, א ײד םיס א שט״נענק הארץ, א ײד א נײציקער, אײער דערסאר טיס א טײװלישע־ ענערגיע, א "ד םיט אן איבער־ םענטשלעכער א־בעטזאםקײט. אין רוםלאנד זענען נעװען אזעלבע טענטשלעכע באשעסענישן. זײ האבן געהאש א באששיםסן נאטען, קולאקעם האס םען זײ נערוסן, נישט די הײנםיקע קולאקעש אין רוכלאנד, ראם הוננעד םיט אלע צונלײך, נאר סאקע די אכתע קולאקעם, אץ װעלבע ער האס נעשדסעש א טשונענע לײדנשאסס צו נעלם, קולאקעם םים א װיםםער אבזיבטיקײס און םיס א "שוידערלעבער הארטקײט. ארום דעם דאזיקן ״דישן קידאק דרײס זיך א האלב שטעטל׳ אין זײן דיםעדיש װעלםל רײםן זיך ארײן סײנע ײדן, ײדן הענדלעד׳ ײדן ד־םד־ם און ײדן סינסטערע אדבעטער. דעד נײע־ שרײבעײ איז נאך נישט דירעװריק דערצײלעריש, ער טאסטסעט זיך נאך דא אץ דארט אויף אײן ארם און קען זיך ניסס א ריר טאן. דע־ נײער סר״בער קען נאך נישט םא־סלאנםערן א סעשהלע, ע־ קען נאך נישס די קינםס שץ װעבן א םסור־הםעשה אץ םארשידענע קאלירן און די קאלירן זאלן אריבערנײן אײנם אץ אנדערן אינבאםע־קס. דער נ״ער שרײבער האלט נאך א ביםל סון ״נ־אבע רײד״, װאם זעגען שוץ ארוים סון דער סאדע. אבער ם־ש די אלע אויםנערעבנשע סעלעדן שם״ס סאר אונז א ש־״בע־, א שרײבער טיט א טאלאנט, א ש־ײבער, װאם װעט סארנעפען אן ארש אין אונזער ל־סעראסו־. אץ דער ײדישער ליטעראשור איז דער דאזיקער נײער שרײבע־ ארײנגעשירט נעװארן סון י. אסאטאשו. י. אסאשאשו האט אים אנש״ דעקט אץ האט צינעדײגם א האנט צו דעם, אז דאם בוך סון דעם נײעם שרײבער זאל דע־זען די ליבסיקע װעלם. קוםט '. אסאטאשון א ײשר־בוח און דעם נײעם שרײבער א