Literarishe bleter · 1933-04-28 · 17 (28.4.1933) · p. Seite 278

ליטערארישע בלעטער נופ. 7ו (468) זייט 278 דאס בוך ,םײן מוכער״, װי ארום דער מוטער אלס גענטר גרופירן זיך די רײן אריענסאלישע מיפן — איז נאר אן אנהויב. אין א צװײטן בוך ״מײן מוטער און איך׳ װיל שענג־טשענג געבן די טיפן פון דער רעװאלוציע, די שלעכט אײראפעיזירטע טיפן, די שלענטע סינסעזע פון די צוויי ציװי׳ ליזאציעם. אויב אין די ערשטע צװיי ביכער שטרעבט ער ארומנעמגן דעם כינעזישן װעזן פון אלע זײטן, האט ער בדעה אין דריטן באנד צו געבן זיין אדיכיי אין אײראפע, צוזאמענ• שטעלן דעם מזרח־מענטש מיטן מערב מענטש. דערװייזן, אז די מענטשהײט איז אײן גאנצעס. אויב די זון גײט אויף אין מזרח און פארגײט אין מערב — איז עם דאך די זעלבע זון. מזרח, מערב, צפון און דרום זענען די פיר יםוד׳זײסן פון דער אינערלעך גאנצער, איינהייטלעכער מענםשהייט. שענג־טשענג דערצײלט װעגן דעם אלעמען נישט אוים־ פירלעך. פונקט װי אין כינעזישן טעאטער, װי א קלײן שיסל מיט װאסער באדייט א װאלקנברוך און א?ליינער פלאש — א װעלט-שרפה, דײט שענג־טשענג אין זיין דין ביכעלע;קנאפע 150 זײסלעך מיט גרויסן שריפט) מערער אן אײדער ער זאגט ארויס. דער װידערקול צװישן די שורות, (מיט א גרויםן צװישני רוים צװישן שורה אין שורהי איז שטארקער װי די שורות אליין. עס קלינגט װי דער אלט כינעזישער מוזיקאלישער אינסטרו־ מענט ״צין״ און איז דורכגעזאפט מיט שמעקענדיקע ריחות פון אײביק בליענדיקע בלוםען. דאס ביך איז א װונדערבארער מענטשלעכער דאקוםענט, װאס מאכט דעם כינעזישן װעזן נאענט, ליב אין פארשטענדלעך פארן פרעמדן און מן־הסתם פאין כינעז־שער אלײן. ש.?. ■פנײדזזרםאן / פאריז מיט וויירויך אוז שטיבמעבדיהע גאז ^♦♦♦ װאם זענען ״איכערגעריסן און פארשװערט׳ געױארן דורך די שרײבער פון יידישער אפשטאמונג און דורך די מארקסיסטן... די נייע היטלער־״קולטור׳ מאכט פון געטהען איר נייסםיקן פאטער. דער קאמף פאר דער ״ראסן־ריינקייט' װערם געפירט אונטערן אקאמפאנימענט פון אויפגעבלאזענער געטהע־פאנעגיריק. ס׳זענען איצט אין דייטשלאנד אויפגעשווימען נייע, אפיצ־ יעלע געטהע־קאמענטירער, װעלכע באהויפטן, אז אין די װערק פון דעם גרויסן קלאםיקער קומט אמבולטסטן צום אויםדרוק די שטרעבונג פון ראסן־ריינהייט און דער קאמף מיטן ראציאנאליזם און ״מאשיניזם׳ פון דער מאדערנער קולטור. די דאזיקע באהויפטונגען שטיצן זיי אונטער מיט ציםאסן פון געטהעם װערק און קומען צום אויספיר, אז מיט געטהען האט דער דײטשער גײסט אויפגעהויבן זיין ערשטן פראטעסט קעגן דעם אײראפעישן ל א ג א צ ע נ ט ר י ז ם, און אז דערדאזי־ קער פראטעסט ווערט איצט טאקע באנײט אין דײטשלאנד. די״ היטלערישע רעגירונג נעמט איבער אין אירע הענט נישט נאר די טאג-צייטונגען, נאר אויך די ליטערארישע צייט־ שריפטן״ אזוי ארום נעמט היטלע־ אין זיין רשות אויך די גײס־ טיק־עסטעטישע פארמירונג, און אייגנטליך - דערפארמירונג - פונם ״נײעם׳ דײטשלאנד. די רעדאקציע פון דעם באקאנטן װאכנבלאט ״די ליטערןד רישע װעלט׳, װאס איז אין דער פארהיטלעריסטישער תקוםה געװעזן דצר אפיצ״יעלער ארגאן פון דער דײטשער ליטעראטור און זיך אויך אויסגעצײכנט םיט דייטשן פאטריאטיזם, איז געװארן פולשטענדיק רעארנאניזירט. דער ביזאיצטיקער רעדאקטאר פון דעם װאכנבלאט, דער באקאנטער עס״איסט װילי האאם "<א ײד>, איז באזײטיקט געװארן, הנם ער האט די שפאלטן פון זײן שריפט, - פונקט װי דער גע- שסדטער רעדאקטאר פון די פױלישע ״װיאדאמאשטשי ליטעראצ- קיע׳ גרידזעװםקי־גריצהענדלער — אפגעשלאסן פאר דער מינדס־ טער ידיעה װעגן ײדישן שאפן. אין דער רעדאקציאנעלער נאטיץ װעגן דער געביטענער שריפט־לייטוננ װערט אפי^ו נישט דערמאנט דער נאמען סון גע־ װעזענעם רעדאקטאר און גרינדער פין ״דער ליטעראריטער װעלט׳. עס פיגורירן דערפאר די נעמען פון די נײע רעדאקטארן און צװישן זיי אויך א מיליטערישער גלח, וואס האט איבערגע־ נומען די אפטײלונג פאר ״קולטור־געשיכטע און רעליגיעזע אנ־ געלעגנהײםן׳. כדי אויםצורייניקן די דייטשע קולטור פון ״פרעמדע אײנ- פלוסן׳, האט מען גענוםען ם פ ע צ י ע ל א גלח און דװקא א םי־ ליטערישן,' װעלכצר װעט די ״יידישע׳ איינפלוסן ראדיקאל אויס• רויכערן מיט א ״קאקטאיל״ פון װײרויך און שטינקנדע פלחפה־גאז ן..." ה־טלער געהער צו די קאנסעקװענטםטע רעאליזירער פונם פאשיזם. מיט זיין שװארצן האקנקרייץ האט ער װי מיט א טויטן• חתימה געשטעמפלט אלץ, װאס איז לעבעדיק און שעפעריש אין ד״טשלאנד. ער האט איבערגעיאגט אלע זיינע ״לערער״ און ״סארגיי ער״. ער האט ראדיקאליזירט די טעראר־מעטאדן, מיט ״װעלכע ס׳האבן זיך באניצט ביז הײנט די איבעריקע פא״שיסטישע זע׳בסט־ הערשער און זיי אננעװענדט אויף אלע געביטן, אן שום אויסנאם. נישט בלו־ז פאליטיש־כעטיקע שריפטשטעלער האט ער ״אימשעדליך געםאכט׳ אויף א ברוטאלן און שענדלעכן אופן, נאר מיט איין בא־ועג פון דער האנט האט ער אפגע־וישט פון דער דייטשער ליטעראטור אלע שריפטשטעלער, װעמענס װערק ס׳פאר־ מאגן מצנטשליכע עלעמענטן, װאס זענען דער װידערשפ־וך צו די' מעטאדן און מעשים פ־נם שגעונדן ״פירער״. אמת, אויב אין איטאליען און אין אונגארן זענען דערשי־ נען ״שװארצע ליםטעס׳ פין ״שעדליכע׳ שרייבער, מ׳האט פאר• ב־ענט אפט די ״אפיקורםישע״ ספרים פון בארבים, רא׳אן, גארקי א. א., אבער די דאזיקע שאנד־טאטן זענען אויסנעפ״ירט געװארן לו־ט די״באפעלן פין לאקאלע ״דיקטאטארן״ פ־ן פארשידצנע פראװינצן בלויז בײ א צושטימונג פון דער צצנטראלער מאכט. אין דייטשלאנד אבער איו דאס אויםװארצלען דעם ראדי־ קאליזם פון דגר ליטעראטור אײנס' פין די װיכטיקסטע ארבעטן אין היטלער־פראגראם. במשך פוו די לעצטע װאכן האט דער באשטאנד פון דער פירנדיקער ד־יטשער ליטעראטור אזוי זיך געביטן, אז ס׳איז מםש צו באװונדערן דעם טגמפא, מיט װעלכן דאס איז דורכיע־ פ־רט געװא־ן. פון ״דעי אייבערפלאך פונם ליטערארישן .עבן זענען פאר־ שװינדן די נעמען פון די וױכטיקסטע שרײבער, װאס שטעלן מיט זיך פאר דער עיקר פון דער מאדצרנער דײטשער״ ליטעראטור: ״טאמאס מאן, הײנריך מאן, עלזע לאסקע שילער, סטעפאן צ־ױיג, ארנאלד צװײג, װאסערמאן, פויכטװאנגער, פראנץ װערפל, אלפרעד דציבלין, אלפרעד קער, לודװיק א. א. אין די פאלאגס־אנזאגן װעגן נייצ ביכער און אין די אנאנסן איבע־ ליטעראריש״ע צײטשריפטן זענען די נעמען פון די אוי״בן-דעימאנטע שריפטשטעלער אינגאנצן נישט פאראן, גלײך װ־ זײ װאלטן בכלל נ־שט עקזיםטירט. עס' שװימען אבער אײים דערפאר, װי שװאמען נאך א רעגן, די נעםען פין פארשידענע גראפאמאנען, װעל״כע זענען ביו איצט געװעזן פארבאי־גן אין די מוטגע קאלוזשעס פון די פראװינציאנעלע בלעטלג״ך. דאס זענען שרײבער, װצמענס ״שא־ פינ״גען״ ב״אשטײען פין ױם־טוב־דערצײלונגען אין באראנען־רא־ מאנען פון ביליקסטן מין. . אט דידאזיקע שרײבער דארפן דאס, לויט ה־טלערס באפעל, פא־זעצ״ן די נײסטיקע און קינסטלערישע טראדיציעס פון נעטהע,