Literarishe bleter · 1933-04-28 · 17 (28.4.1933) · p. Seite 277

זײט 277 ־יטערארישע בלעטער נומ. 17 (468) לישער װעבערין. בעםער מארגן צהאמען מיט די ארעמע שכנים בו שםארבן, אײדער איבערמארגן אלײן לעבן צו בלײבן — דאם איז דער אלף-בית םון מענטשלעכקײט, זאגט אן די מוטער אירע קינדער. דער מענטש גײס פארויס נאד דעםלט, װען ער קעמםט קעגן דער נאטור, און ער גײט אויף צוריק, בשעת ער קעםפט קעגן דעם מיטמענטש. דער מענטש איז אלײן א לעבע• דיקער גאט, ער איז אלמעכטיק און פאר אים איז נישטא קײן אוממעגלעכקײט. באװאפנט מיט אט.א-די אמתן, שטעלט זיך די פאלקם-נשמה קעגן דעם פארײניקטן פראנט פון פרעמדע מאכםן און פון אײגענע מאכסן, װאם דערנידעריקן דעם מענטש אין כינע מער װי אומעטום. אלם קעגנזאץ צו דער מוטער — דער פאלקס-נשמוז — טרעט ביי שענג-טשענג ארויס די באבע, דער מוטערם שװיגער,— דער בײוער רערשערישער גײםט• שענג-טשענג ציט דורך א פאראלעל צװישן דער באבע דער אלמנה מיט דער קיסרינע דער אלמנה, װאם איז די בײזע שװיגער פון דעם גאנצן לאנד. זיי ביידע זענען דער סימבאל פון די דעספאטישע מאכטהאבער כינעס. די טראדיציע איז ביי זיי אין די הענט טיראניש, אבער זײ אליין ברעכן זי פאר זיך, װען עס לוינט זײ. זײ האבן צװײ אדער דרײ רעליגיעס, װו װעלכע עס פאםט פאר זיי. זיי פארשטעלן אלץ, װאם עס איז נײ, זײ האטן שנאת-מװת די אויםלענדער — .די בארבארן מיט די העלע האר און בלויע אױגן״. — אבער זײ געבן אפ דאס םאלק אלס קרבן ״אין די הענם פון די פרעמדע שדים־*, בשעת זײער מאכט שטײט אין נעפאר. די באבע פלאנצט .<ײן אין די אײניקלעך א שסאלצקײט, אז זיי זענען קינדער םון דעם אלטן כינע מיט לעננערע אנאלן װי ביי די .בארבארן״. זי קריצם איין אין זייערע קינדערשע מוחות די געשיכטע םון פיל דינאסטיעם, דעם יחום םון זייער משפחה. אויב די מוטער שטאמט פון דער גרויסער משפחה לי• לאאטםע, װאס בײ זײנע אור-קינדער הערשט פרײהײט און םרײד, שטאמט דער פאטער פון די הונדערט משפחות מיט די שװארצע האר, װאס זענען 2897 םאר קדיםטוס אנגעקוםען פון מערב און זיך באזעצט אינם טאל פונם געלן שטראם. די געשיכטע פון זײן משפחה איז לאנג, אבער יעדער מיטגליד מוז זי קענען און אין די פילצאליקע יארצײטן לײענט מען זי ביז צו דער ערשטער שטאם־פאר פון דער משפחה. װייל די פאמיליע איז דער יםיד פון כינעזישער צױױליזאציע. אדאנק דער םאמיליע םארשסײט דער כינעזער דעם מעכאניזם פון םאלקס-עװאלוציע. די באבע — דער הויפט םון דער משפחה — דערצײלם און דערציילט איבער פאר די אײניקלעך — די געשיכטע םון פאר טױזנט יארן. אבער װען די אײניקלעך װילן װיםן װענן דער בוכפירונג פון די לעצטע 50 יאר, װעגן די שאדנם, װאס די בארבארן האבן ארײננעבראכט — האט זי נישט װאם זײ צו ענטפערן. איך בין אין דער הײם, זאגט זי, איך װיל פון גארנישט װיםן. אבער פארן יונגן שענג-טשענג זענען די לעצטע ס5 יאר די װיכטיקסטע. דא און דארט, צעזײט און צעשפרײש, זענען אנגערירט די װיכטיקםטע פראבלעמען םונם כינעזישן לעבן, דןו און דארטן זענען ארײנגעםלאכטן היםטארישע דאטן און געשעע• נישן, װאס זײער יאך איז געלעגן און ליגט נאך אוזי אומ- מענטשלעך שװער אויםן כינעזישן םאלק. דער יאך םין אײן מיליארד קריגס-ענטשעדיקונגען גפארן אפױם-קריג, פאר דער יאפאניש־כינעזישער מלחמה און פאר דער יאפאניש-רוסישער מלחסד״ װאס דאס כינעזישע* םאלק האט געצאלט). אין נאך און נאך. פונם גאנצן לאנד, דערצײלט זײ לעגענדעם, לערנט זײ םאלקם- חכמד״ מענטשישן ױשר. אויסערגעװײנלעכע ליבע, װאם איז א סך ברײטער אץ מעכטיקער, װי די ליבע פון אן אײנצעלנער מוטער צו אירע קינדער, פילט אן איר יעדעם װארט. .נישט איך אלײן בין אײער מוטער, זאגט זי צו זיי, יעדע פרוי איז אייער מוטער, װײל יעדע אײנציקע טראגט אץ זיך דעם געטלעכן עלעמענט פון מוטערשאפט״. די מוטער אױ אץ דעם בוך אויםן רײן-כי- נעזישן אופן דער םימבאל פון דער גאנצער אומה, און די רײד אירע זענען די רײד פון נאנצן פאלק. ,קינדער מײנע, - קליננען אירע רײד, — איר זענט מײנע קלײנע אבות, און בשעת איך דין אײך, דין איך דערמיט דער מענטשהײט. אויב איר קענט גאר אויף עפעם פארװענדן מײן קערפער, פארװענדט אים, עםט מיין פלײש און טרינקט מיץ בלוט, פדי צו װאקסן. איך באגיס אײך מיט מײנע טרערן און מײן בלוט און איך פארשמעלץ זיך מיט אײך און אין אײער ז י י ן װעל איך ו ו ײ ט ע ר ז י י ן״. סימבאליש זענען אויך די יםורים, װאם די גרױזאמע טראדיציע םארשאפט איר, צװינגט זי אין משך פון יארן אױפן חשבון פון א גאנצן בארג םארבלוטיקטע באנדאזשן (בינםן) און אויםגעבלײכטע בײנער צו מאכן זיך קלײנע גאלד-ליליען םיס. סימבאליש זענען אויך די איבעריקע לײדן, װאם הויבן זיך אן קינד- װײז און ציען זיך דורכן גאנצן לעבן. איך בין א'מיטגליד פון דער לײדן-משפחד״ — זאגט די מוטער: ,איך האב ניט קײן מוטער — לײדן אױ מײן מוטער, איך האב ניט קײן װיסן - לײדן איז מײן װיסן, איך האב ניט קײן מאן - לײדן איז מײן מאן, איך האב ניט קײן קאפ - לײדן איז םײן קאפ, און אזױ װײטער און אזױ װייטער: לײדן אנשטאט אױנ, נשמה, קערפער, האנט און םים. די שסענדיקע לײדן האבן עס דעם כינעזער אזוי, דער• נעענטערט צום׳טויט. װײן, אפױם בארוישם נאר אויף א װיילע, דער טוים — אויף אײביק. דערפאר איז דער כינעזער אזוי פארברודערט מיטן סוים. זײ טוען א םך םארן טויטן. די קונסט פאר די סויטע איז שענער װי די קונםט פאר די לעבעדיקע. האט דאך נאך לאאטםטע געזאגט: ,די, װאם שטײען אונסן, שטארבן אזוי לײכמ, װײל זײ לעבן אזוי שװער. זאל מען זײ מאכן דאס לעבן ביליק, װעט עס בײ זיי װערן טײער״. — אבער דאם הײסט נאך נישט, אז דער כינעזער רוםט צום טויט. לעבם װען איר לעבט, שטארבט ווען איר דארפט שטארבן, זאגט ער דורכן מויל פץ דער מוטער. װײל אויב די מוטער בוקס זיך און קניט פאר די לײדן און טויט, האפט זי, אז אירע זין אדער אײניקלעך װעלן די לײדן באזיגן. דורכגעדרונגען סיס ליבע. דורכגעלײטערט פון לײק זע- נען די אלע אםתן פון פאלק, װאס שענג-טשעננ לײגט ארײן אינם מויל פון זײן מוסער.־ פשוטע אמתן פון די פאלקם־אוצרות, װונדערבארע פאלקס-חכמה, רירנדיקער םאלקם-ױשר. זײט גוט און אײנםאךו גרויס זײן אױ נישט םאר אײך, בײם םוף םונם לעבן אץ אױפן שפיץ פון לײדן װעט איר סײ װי גרוים װערן צװאמען מיטן לײדנדיקן, עלנדן מענטשן — לערנט דער מוםר• השכל פץ דער לעגענדע מיסן בעטלער. דער בעטלער האט אויסנעפרװום אלע גרויםקײט-שטאפלען פון מענכש, הימל, נא- טור און איז םרײװיזיק צוריק א בעטלצר געװארן. גליק ליגט נאר אין ארבעט, און פרײד קוםט נאכן לײדן — איז דער מוסר׳השפל פון דער צארסער, לופטיקער, דורכזיכטיקער לע- גענדע - דער אידיליע צװישן דעם הימלשן פאסטוך און הים-