Literarishe bleter · 1933-04-28 · 17 (28.4.1933) · p. Seite 273

זײט 273 י-סערארישע בלעסער נומ. 17 (468) יןסף 9#:>)םאש1 / נין-ייאדק א סאג איז דעגענספודג װאס פאררײסט ער אזוי די נאז, דער גרויסער לײב? און אז ער איז מיט א קאפ העכער, איז װאס? ער# סישל, װעט זיך שטענ• דיק מיט אים אויסגלײכןו מיט די צײן האט סישל געהאלטן די בײסיקע, הארבע װערטער, װאס זענען בײ אים געלעגן אויף דער שפיץ צונג. אין װאס לענגערי לײב האט גערעדט װעגן קיניג דוד# װעגן יהודה המכבי, װעגן בר-פוכבא, אלץ אויסגעװעפטער זענען געװארן די אײגענע הארבע רײד און ער, םישל, איז װי דורך א כישוף, ארײנגעצויגן געװארן אין דעם שמועם, האט זיך צוגעהערט מיט אפענע אויערן. לײב האט געװאלט א קלײניקײט - פישל זאל צוגעבן, אז קיניג דוד# אז יהודה המכבי, זענען געװען אזוינע שטאלצע װײגאנטן, וױ די דײטשע קיניגן און פירשטן. און בת-שבע? אין סארגלײך מיט בת-שבען, װאס פארע פנים האבן שוין גע• קענט האבן די שײנע קרימהילד/ די נאך שענערע ברינהילד? װי זאגט קיניג דוד בײ לײבן אין ״שמואל-בוך׳נ ״בת-שבע? איך האב בײ מײנען צײטן קײן שענער מענטש געזעןד - און פישל ואגט דאם איך, רויזלין, בין די שענסטע: - האבן רויזלינס אויגן א םינקל געטון. - די שענסטע, די שענסטע! - האט ס׳קארליקל אונטער• געכאפט און די פנופיה האט זיך צעלאכטי סישל האט נישט געענטפערט, די שטענדיקע חוצפה איז ערגעץ װו אפגערונען און ער האט זיך מיט אן אמת דערםילט קלענער, אייז געשטאנען םאר לײיבן, װו א געזעלן פאר א מיניס• טער. אין לייב, װאם האט נישט אויםגעהערט רעדן, שוין געהאט אויף זײן זײט אלע קאמעראדן, האט פארענדיקט מיט א בײזער: - אויב אװי, אויב מיר, קאמאראדן, האבן יא אזא עשי• רות, װאס דארפן מיר ײדישן א הילדעבראנט, א דייטריך, װען מיר האבן אן אײגענעם דוד, א יהודה המכבי, אבר-פוכבא? - גערעכט! - ר׳ לײב איז גערעכט: - װיװאט, ר׳ לײב: - האט רויזלין א נעם געטון דעם מײנסטער אונטערן ארעם. בערל שמש היאט אויםגערופן: - ר׳ יוסילמאן ראזהײם, אונזער פרנס ומנהיג קומט! אינם זאל, װו דיימאנסבילן זענען געזעסן, איז געװארן א טופל. די רבנים, דער ראש-ישיבה, דער מזזותן פון סטאמביול, דער חתן מיט די בחורים, די אנגעזעענע מחותנים און בעלי• בתים, - אלע האבן זיך איינציקיװײז גענומען אויפשטעלן. פון צומיםן זאל האבן זיך א שאט געטון יונגע מײדלעך. זײ האבן זיך געטראגן אין די קאלירטע, זיידענע קלײדער, װי פײגל. דער הויפט״מחותן, בעלאסער, האט א הײב געטון פון טיש א ברענענ• דיקע קאנדעליאברע און זיך געלאזט צום ארײנגאנג מקבל-פנים זײן דעם חשובן גאסט. לעבן איים איז אויםגעװאקםן ס׳װײב, שפרינצלין, א געשטעל פון װײםן זייד, פון נאך װײםערן אטלעס, װו םאלד און פעלדל האבן גערוישט, האבן געפינקלט, טיםער געמאכט די שװארצע אויגן, װאס האבן דעירמאנט װײמע לענדער. אויפן אויסגעקלארטן האלז, װייס, װי אויסגעויועלטע מילך, שניר• לעך פערל. פעריעלעך, װי מאן, פערעלעך, װי טרערן, פערל, װי טרויבן, װו װײס־בלוי האט אויפגעםלעמלט, געטריפט מיט טראפנס רעגנבויגן. מאן-וױיבי האבן זיך איבערגעקוקט. בעלא- סערס אויגן, זײן דינע, גרוילעכע בארד, אלץ האט אויפגע• לויכטן. אויף אזא געהויבענעם גאסט היאט ער זיך נישט גערעכט. בעלאסער האט העכער א חײב געטון דיי קאנדעליאברע און גע. דאנקט גאט,'װאס האט אים צוגעטײלט דעם גרויסן כבוד אויס. צונעמען יבײ זייך אין' הויז ר׳ ױסילמאן ראזהײם, דעם ײדישן ״מנהיג ופרנס״, װאם שטײט פאר מלכים, פאר קיסרים. יוםילמאנס ליײב-מענטש, א געװיקםיקער פארשוין, איז גע• װען גרײט אראפצונעמען פונם באלעבאס אקסלען דעם לויזן װעג• מאנטל. יוסילמיאן אבער איז געבליבן שטײן אינם מאנבל, װו ם׳געלע רעדל - דיער יידישער צײכן - איז נישט געװען צו זעע). די שװארצע קרײזלעך ארום די באקן האבן צוגעגעבן יהמשך) די פראגער-לײט האבן זיך געשארט איבער יאנגע, גע• װצלבטע קאריידארן, זיךי געהויבן איבער פינסכערע שװינדל• עיעפ, געעפנט דא א טיר, דארט א טיר, ביזקל זײ זענען ארײן צים רײכן בעלאםער. צימערןי- ברײטע, ליכטיקע. אנדערע אזוי ביײט און לאנג, אז מען װאלט גצקענט אויסדרײען מיט א פיר• פעידיק-געשפאן. הױסן, װו ידי געבײדע האט אויסנעזען שמאל, װאלט קײנעם נישט אײנגעפאלן, אז אינעװיײניק איז אזא געראמ• קייט, אזא רחבת. אין אײן זאל האבן זיך געקליבן מאנצבילן, אין א צװײטן- װײבער און מײדלעך. יאינם אלקער, לעבן װײבערשן זאל, האבן די פראגער לצים אויסנעפ־װוט זײערע שפיל־כלים, איבערגעזאגט און אייבערגעזוננען זײערע ״שטיק״, זיך געגרײט איבערצושטייגן די ארטיקע רעגענםבװגער קאײע-אדן. די רעגענסבורנער ״כוחות׳ האנין זיך געקליבן אי.ים אלקער לעבן די מאנסבילן. לײב מיט זיינע ארויםהעלפער, האבן אנגעשטעלט די העלזער, געזאגמ שטי• קער פון ״עמואל-בוך׳ מיט'א זיננענדיקער שטים. דער ליכמיקער פאר״אכט איז געעטאנען אין די שמאלע, אפענע פענכטער. מענטש, מעבל שטיקערײען - אלץ האט י גע• שטראלט מיט יענער װאקסענער װארעמקײט, װען די זון' האלם זיך אין זעצן. אויף װינקל-טישלעך האבן שוין געברענט שװערע, זילבערנע קאנדעליאברעס, נעברענט, אבער נישט געלויכטן, בלויז די פלעמלעך, פארחלשטע, האבן זיך גיעשפיגלט אין די זילבערנע יערן. מוישל קראקער איז געלאפן פון אײן קאםער אין דער צװײטער. ס׳איז יאיפ געגאננען 'אין לעבן צונויםצופירן לײבן מיט פישלען. בײדע האבן זיך געקװענקלט. לײב האט קײן אנדער נאמען פאר די פריאגער לײט נישט געהאט, װי '״דאם געבינטל לצים׳, די פראנער ריקים׳. םישל װידער, װאס האט זיך שטענדיק געמאכט פארגעםן לײבס נאמען, אים געריופן: ״דער גאװרען, װאס שרײבם פאר אלטע װייבער און רכילות־טרײבער׳, - ער, םישל, האט אין תוך זיך שטארק געװאלט באקענען מיט לײבן. מױשל האט א נעם געטון זײן אמאליקן חבר, זיך געלאזט כיט אים נעארעמט. םישל האט געמאכט א מינע, װי ער װאלט נישט געװוםט, װוהין מוישל יפירט אים. זײ זענען נישט דערגאנ• גען צום צמײטן אלקער און מוישל האט א רוף געטון: - ר׳ לײב! לײב, מיםן אנבליק פון א ראש-ישיבה, איז ארוים פון אל• קער. דער שװארצעיר ראק מיט פאלדן און פעלדלעך, װאס האט דערגרײכט ביז צו די'קני־הויזן, האט זיך פארשפילעט ארום האלז מיט א בײנערנעם קנאפ, גרויס 'װי א רײכסטאלער. ס׳פנים, װײס און דורכזיכטיק, איז געװען אײנגערעמט אין א שװארץ זײדן בערדל, װו יעדע האר האט בײם קלענסטן בלאז זיך געװינטלט. - ם׳איז פישל זינגער פון די פראגער לײט - האט מוישל פארגעשטעלט פישלען און זיך געשראקן מען זאל זיך אויפן ארט נישט צעװערטלען. - געהערט, געהערט - האט לײב ארײננעשטעקט פישלען, אװי, כלאחר-יד, די שפיץ-פינגער - װאס טוט איר ברענגען, פיאגער לייט? פריש געבעקס? - קײן געבעקס - האט דער נישט הויכער פישל זיך א בלאז געטון, זיך א צי געטיון, א־ז נעװארן אײן ה ײ ך מיט לײבןי- קײן נעבעקם, ר׳ לײב. אלטן וױין טון מיר פירן - דעם גזסן, אלטן הילדעבראנם, דעם גוטן אלטן דיטריך. - הילדעבראנט, דיטריך-אלטער װײן? - האט לײב זיך א קרום געטון - אלטע הענער, צו געבן װעדער פ*ײש נאך שמאלץ; דיי מראה אין םישלס פנים האט זיך געביטן. ער האט זיך פארלוירן םאר די קאמאראדן, װאס יהאבן זיך געהאלטן אין קלײבן א־וס אים. אט איז רויזלין, אט ידער שטאלצנגײער און אט דאס רויטע בחורל, זלמן, װאס האס אנגעשריבן ״אמנון און תמר׳.