Literarishe bleter · 1933-04-28 · 17 (28.4.1933) · p. Seite 271

זײם 271 ליטערארישע בלעטער נימ. 17 (468) נאציאנאליזם, גאר אויפן סאמע פשוטן, עלעמענט־ארן, פונדא׳ מענטאלן ק יו ם. בײ זײ האנדלט זיך עס װעגן דערשײנונגען, װאס װאקםן אין קולטור און ציװיליזאציע, בײ אונז איז עם א טראגעדיע פון ביא־סאציאלן מין. בײ זײ דרײען זיך די װיכוחים אין א ספערע םץ פאליטיק, בײ אונז װאלט דער גע• דאנק גיכער געדארפט אפערירן אין א ספערע פון מעדיצין, אזױ צו זאגן, װען מען ברענגט דעריבער ארײן זײערס א װארט אין אונזער װעלט, מוזן מיר באגײן די זינד פון לע• כערלעך מאכן דאס טראגישע — די גרויזאמםטע זינד, אויף װאם דאס מענטשלעכע װארט איז פעיק. איז אײב ק י ו ם, לאמיר גלײכער צעטײלן אונזער לא• גער אויף ק ױ מ י ם ט ן און א נ ט י־ק י ו מ י ם ט ן, און לאסיר זען, צי עס זענען טאקע פאראן בײ אונז אנטי׳קיומיסטן, און װער זײ זענען. און דא זיך אפשטעלן? נײן, דא בלויז אנ• הײבן, אבער אן אנהײב מוז געמאכט װערן, און מיטן פאסיקן װארט בײם פאס־קן אױבן־אן. איך האב מורא, אז ,ײדישע קולםור״ איז איצט, אין גע װיםע פאלן, געװארן א מאראנען׳לאזונג, א לאזונג פאר אזעלכע, װאם ,װילן נישט אדער קענען נישט״ אפן מודה זײן, אז דא האנדלט זיך ו ו עג ן קיום-האומה. און מאראנען — ביי זייער בעםטן װילן, אפילו אץ הײליקער מארטירעריי — האבן אונז קײנמאל קײן גוטס נישט געטאן. נישט ,קולטור׳*, נאר ,קױמיזם״ דארף בײ אונז זײן דער נאטירלעכער זאמלפונקט פאר די, װאס אטעמען און װילן אטעמען מיט דער אײגנאר• טיקער לופט פון ײדישן לעבן. ײדישע קולטור קען בלויז גע• דײען, װען זי איז א כשר קינד פון א כשר פאמיליען לעבן און נישש א ממזר, װאם לעבט פון געצװונגענע אלימענטן. אין דאטנפאדפאנד *> װערטער און אויסדריקן פאר א מענגע נײע באגדיפן פון א געזעלשאפם, װאם לעבט מיט דער װירקלעכקײט און מיט די אידעאלן פון פראלעטא־ישער דיקט־אטור, פון סאציאליסטיש בויען, פון פלאנװירטשאפט א. אז. װ. די ײדישע שפראך שטײט איצט אײן אין א ראכנסיסטעם, אין הויכשולן, אין געריכט, אין אדמיניסטראציע; זי מוז דינען פאר א גראנדיעזער ארבעט אי• בערצובויען די עקאנאמיק אץ דעפ שטײגער פון ברײטע ײדישע מאסן (אינדוסטריאליזאציע, קאלאניזאציע א. אז. װ.) און זי מװ זיך דערצו שטארק אונטערגארטלען: ירושה האט זי געקריגן זײער װײניק. חוצדעם האט זיך געביטן דער טראגער פון דער קול טור׳שפראך. ס׳איז שוין נישט מער װי פריער די דינע שיכט אינטעליגענטן און האלב-אינטעליגענטן פראפעסיאנאלן■ ,ײדישיםטן״, דער אײנציקער קולטור׳הערשנדיקער קלאס, — ממילא דער טראנער פון דער קולטור׳שפראך אויך, — ראס איז אין א קלע• נערער מאם א טײל פון דער אלטער רעװאלוציאנערער אינטע• ▼ ־ י - ד ד ליגענץ, צום גרעסטן טײל אבער — נײע מענטשן: דער אקטיװ פונעם ארבעטער׳קלאם, צומטײל דער קוסטארן-אקטױו, די נייע סאװעטישע לערערשאפט, קולטור׳טוער. צום װארט זענען געקומען די ײנגםטע, װאס זענען שוין אויסגעװאקסן אין דער רעװאלוציע. זײ האבן נישט קײן ירושה; צו ײדישער קולטור׳ארבעט קומען זײ פונם פארטײ׳בױרא, פונם פראפ.-םארײן, פון דעם פאב־קאם; — אפטמאל נאר אויף א װײל. ספעציעל אץ איך? מיט יעדן טראפן בלוט םיל איך, אז איך בין מיט די אקספארדער. אין מיר, פונקט װי אין זײ, ברענט דאס פײ• ע- פון אנטי׳נאציאנאליזם, טא װי קומט עס, װאס עמעצער האם מיך אמאל קלאסיפיצירט מיט די נאציאנאליסטן? נאך קלארער איז מיר געױארן מײן אײגענע שטירונג עישט לעצטנם. צוריק מיט א װאך האט אײנשטײן דןן, אין יױ יארק, געהאלשן אויף א באנקעט ןן װארעמע ײדישע רעדע, װי_ער טוס עס געװײנסלעך, װען ער רעדט װעגן ײדן. אבער צים סוף האט עד זיך דערקלערט וױ א קעגנעד פון נאציאנא• ליזם• פון זײנע רײד האט מען זיך לײכט געקענט משעף?ײן, אז דערנדיק װעגן דעם, האט עד אין זינען געהאס די איצ• טיקע מערדערישפ היטלעריי אין דײטשלאנד. הײסט עס. אז אײנשטײן האלט >.ויך מיט די אקספאר• דער. אװדאי, דאם דארף זיין די כאראקטעריסטישע ײדישע שסעלוננ. הײנט אויב אזוי, פון װאנען נעמט זיך עם, װאם אין אונזער אייגענעם לאגער זאלן זײן אזעלכע היציקע װיכוחים צװישן אנהפננער און קעגנער פון נאציאנאליזם? איז דער תירוץ: דאם װארם, דאס אומגליקלעכע װארט ,נאציאנאליזם״, ױאס אפגעפרעמדטע אינטעלעגענטן האבן צו אונז געבראכט פון דער םרעמד, מיט א פרעםדן אינהאלט, װאס שטאמט פון פרעמדע לאנערם, און האט מיט אונזער לעבן לחלוטין נישט ױאס צו טאן. און כאטש די רעדנער זענען זיך מתװכח װעגן דעם אויף א הײמישער פלאטפארם, זענען זײ אבער פםיכיש אין א פרפמדפר װעלט, אין דער װעלם, פון װעלכער די אינ• טעליגענטן האבן צו אונז דאס דאזיקפ אומגליקלעכע װארט געבראכט. בײ אונז ליגט אײגנטלעך דער שװפרפונקט נישט אויף נח?ס שם'ף די ײדישע שפדאל ...די שפראך םירט אױם זײער א װיכטיקע סאציאלע פונקציע, — זי איז א מיטל, א געצײג פון פארקער אין דער געזעלשאפט. די אנסװיקלונג פון די נעזעלשאפטלעך־װירטשאפטלעכע באציונ• גען׳ און, אװיװי אלע אװינע פדאצעסן, קען מען און מען דארף דאס געזעלשאפטלעך באװירקן, רעגולירן, — גערעכנט זיך מיט די רעאלע אינטפרעםן פון די מאםן. אז אזא רעגוליר׳ארבעט האבן מיר איצט זײער נויטיק, — דאס װעט שװערלעך עמעצער אפפרעגן. אונזער קולטור־שפראך,— די שפראך פון דער פרעסע, פארזאמלונגען, פון דעם לערעד אין שול, פץ דעם פובליציםטישן און װיםנשאפטלעכן בוך א.אז.װ. — לעבט איבער אין ראםנםאדבאנד אן אמתע רעװאלוציע. די דאזיקע רעװאלוציע איז א דירעקטער און אומפארמײדלעכער רעזולסאט פון דעם גרויםן אקטאבפר. די אקטאבער־רפװאלוציפ האט ארויםגערוקט אױף די םעדערשטע קולטור.פאזיציעס א נײ• עס קלאס און האט געשטעלט צו דער ײדישער שפראך נײע :אדערונגען. די רעװאלוציע האט אפגפשװענקט א היפש ביםל שפראך• דאטעריאל, װאם איז בארוםן געװען צו דינען הינטערשטעליקע '־וײנבירגערלעכע שיכטן, און האט געמאנט, און מאנט צו שאפן •) םין דעם .םירװןרם״ ני ועם נוך .ײדישס םסיריםסיק*, װןס *יז יעישינשן *ין 1930 דורך דעם *ינססיסוס ם*ר ײוישער קויסיר נײ דנר *יקר. װיס. *קאדעםיע *ין קיעװ•