Literarishe bleter · 1933-04-21 · 16 (21.4.1933) · p. Seite 264

ליטערארישע בלעטער נומ. 16 (467) זײס 264 א ציל און נאר די בערג און די מענטשן רירן זיך נישס, אט אזוי געשעט י&לובים א געשעעניש, װאס מאכס אונז סשוט שסוס. װאס איז געשען? האבן טויזנטער מאלערס געגאסן איבער דער װעלט די טײזנטער פארבן פון זייערע טויזנטער מאלברעטןז איז דאך די װעלט בסדר אדער נרוי, אדער בלוי, אדער שװארץ, און דא איז זי אי גרין, יאי געל, אי נאלדן, אי רויט, אי מאראנבסארביק, אי בלוי, אי, אי, אי... װו װערטער? װער װערטער? נישסא... בײ יעדער געלעגנהײט האבן אלע אנגעשטעלט די םאטאגראםיישע אפאראטן און געפרװוט אראפכאפן שאטנס, און דאי האבן מיר געלאזט םארשעמט הענגען די םאטאגראפישע אפאראםן. קײן פאריבן קאן מען מיט קײן ,קאדאק׳' נישט אראפכאפן. װאס זשע פארט איז געשען? דיי זון האט'א קוק געטון אויף םײערלאנד, און םײערלאנד האט זיך צעשיינט און בעשטראלט מיט מיליאנען - יא, םיליא־ נען - פארבן. א װילדע םימפאניע פון שטראלנדיקע און זיינ־ גענדיקע סארבן. עם זינגען די פארבן און עס זינגעךמים די בערג, די פיארדן, די װאםער און שנײפאלן, די גלעטשערס, די אײזבערג, דיי ים־װעלף און מיר, די םענטשן זינגען אויך. פאר װאם איז עס אזוי? איך האב געענטפערט: די זון קוקט ז״לטן אפן און פרײ אויף דעם בייזן פײערלאנד. די גרויסע כמארעם לאזן נישט. און אז די זון צורײסט שוין אמאל די כמארעם און יקוקט דא אן דאס לאנד, צעשײנט זיך אוין צעשטראלט זיך םײערלאנד י אזוי װי א כלה קעגן א חתן... פארט מיט אונז א דייטשער געלערנםער, שמײכלם ער. א צו־פאעטישע דערקלערונג פאר אים. די גלעםשערם - דער־ קלערטיער - האבן דעם זעלביקן םיסםעם, װאס קרישםאל, און אז די זון ברעכט דורך קרישטאל, באקומט זי'טויזנטער קאלירן. דער דײטשער געלערנטער דרײט זיך שוין דא עםלעכע חדשים, ער זוכט דא צו אנםדעקן דעם סוד םון קאסמאס און ער זוכט אויך דא אי פ׳אץ פאר ארבעםםלאזע דײםשן... די קאראװאנע פון די שיפלעך איז לאנג געשטאנען און זיך נישט גערירט, און מיר האבן שטום געהערט אוןשםום מיס־ געזונגען די סימפאניע םון דייפארבן. אונז האט זיך געדוכט, אז מיר זעען אן אנספלעקוננ. און אזא מאמענםי קאן מען פשוט נישט אויסהאלטן קײן אפיקורםישקײט און אנהויבן נלויבן, אז ם׳איז דא א גאט... און איך האב זיך דערמאנט װי אזײ דוד פרישםאן האט אמאל געזונגען ציום םינלענדישין װאםערפאל אימאטרא: ״אימאטרא, אימאטרא, געבענטשט זאלסטו מיר זײן בײטאג, געבענשט זאלםטו מיר זײן בײנאכט, געבענשט זאלםטו מיר זיײן ביי דער שייין פון דער זון, געבענשט זאלםטו מיר זײן בײ דער שיין פון דער לבנה:...' ־ אזוי קאן מען זינגען בײ דער איםאםאטרא, אין דער בוכטע גאריבאלדי דארף מען װאלט וױטמאנס קול... און אםשר װאלט דאס אײך געװען צו שװאך. דאס שטארקםםע געזאנג קאן דא זײן ידאס שוױיגנדיקע... שװיייג איך היינט אוים דאס ערשטע יידישע געזאנג צו םײערלאנד און צו דעי פײערלענידישער בוכםע גאריבאלדי... 24 פעברואר 1933. געמריבן *ין פןרס ■ער*רי. ב״ דעי בוכשב דזשענדעגאלי*. די בערג פארמאכן פאר אונז די װעלט. מיר זעען נישט אן גאר־ נישט, חוץ בערג, קאםקאדן און סיארדן. אז דאס װאסערי פוןידי קאסקאדן גרײכט ביז צום ים, װערט דארט אסט סארװאנדלט אין אײז. איז דער ים סול םיט אײזבערגלעיך, ויואס ציען זיך כסדר צו אנדערע שיפלעך. שטייען אויף יעדער שיפל צוױי סאטראסן פין בײדע זײטן און שמויסן אפ די אײזבערגלעך. און מיר קוקן זיך צו צו די בערנ. אט ליגן פינף אלצײנע בערג, אזײ וײ פינף ברידער. און לעבן זײ - עטלעכע בערגלעך. דאס װאסער איז פאלש און געדולדיק און עם רוקט זיך ארײן צוױשן מאמעם און טאטעס און קינדער און בײערט און בײערט טויזנטער יארן און קריכט ארײן אין דער מים און רײסם אפ שטיקער און שטיקער און באזעצט זיך צװישן זיי. אין כאטש דאס װאסער איז שטארקער פון די בערג צוליב דער געדולדיקײט, דע־קענט זיך, אז פײער האט דא אםא׳. אפ־ געהאלטן שטורעמדיקע ניצחונות, און אז די בערג האבן יבאזיגט דעם ים םיטן כח פון פייער. און די פאנטאזיע שטעלט שײן פאר א קאמף צװישן פייער און װאסער, װאםער איז געשפרונגען. לאװע האט געשפריצט. און װען אונזערע שיפלעך זענען צוגעקוםען צום פאנד פון דער בוכטע ״גאריבאלדי׳ און מיר האבן געזען די צװײ ירי־ זיקע גלעטשערס, די צװיי גרײםע בערג יפון שנײ, װאם זעען אײס וױ םחנות םצבות. אדער גאר װי ריױקע לוחותי- גלײך טײזנטער משה׳ס גיבן דא נײע 'טויזגטער תורות - האבן מיר שוין גאר געפילט, אז מיר זענען נישט אין אייז און שנײלאנד, נאר איין פײעולאנד. אלץ ברענט דא... און װיל איך איצטער אײפשטעלן דאס בילד אין פאנד פון דער בוכטע םארפעלט םיר פשוט אטעס' וױיל איך זע דאס װונדערבילד און איך הער עס... פון צװײ זײטן ריזיקע בערג םיט פיארדן בײ די סים און קאסקאדן אין די הערצער און אײף די וױיםע קעפ. אין דערמיט א קאראװאנע מיט שיפלעך, װאס געםינט זיך צװישן אײזבערג און אן א שיעור מחנות יס־װעלףי פון צוױי זײטן צוױי ריזיקע גלעטשערס. װאס זעען אויס װי לוחות און םצבות, װי תורה און טויט, און דער שנײ גיסט זיך צונויף מיט די הימלען. און פון די גלעטשערם פאלט שנײ אין ים אריין; םאראן דא נישט נאר װאםערפאלן, נאר אויך שנײפאלן; און די ים-װעלף מאכן קאזשעלקעס, און די אײזבערג ציען ויך מיט הײםער לײדנשאפט צוידי שיפלעך און מען מוז מיט ײי פירן מלחמה. און א מלהמה מוז מען אויך פירן מיטן װעטער. א װינט כמײסט אין פנים ארײן, א האלב פארפרוירענער רעגן ציפט אין דער נאז און אין די אויערן. אבער - װער געדענקט אין דער נאז און אין די אויערן? עס אייז אזא שײנקײט, װאס אטראפירט אלע חושים און נאר דער זעקסמער חוש איז זואך.' און כאטש עס רעגנט, פילט מען ערגעץ די זון, אנטקעגן אונז ליגם א גרויםער רעגנבויגן. דאס פלאץ איז אזױ פריםיםיװ, אז עס דוכט זיך: אט באלד װעט זיך דערהערן גאטם קול, װאס װעט שװערן םער נישט צו פארפלײצן די װעלט מיט װאסערי.. און אט אזוי וױ עס געפינט זיך א קאראװאנע שיפלעך אין עק װעלט אין צװײ זײטן םים ריזן־בערג, פיארדן און קאסקאדן, אין דערמיט מים אייזבערגלעך און ים־װעלף י און אנדערע צוױי זײםן מיט ריזן-גלעטשערס סיט מצבות לוחות און שנײפאלן און אזוי װי אלץ יאגט זיך און לויפט, גלייך אלץ .װאלט געהאט ארױס: פאבד פון די ״ליטערארישע בלעטעד״ צײטלין און ד״ר מ. װײכערט מיט —,25 און רופט יעקב בן-עמי (נױ-יארק).— א• גאלאמב (תל-אביב) גיט -15 גילדן. — ד״ר י ש ר א ל ר ו ב י ן (תל־אביב) -15 גילדן, ב. װיינערדוכאװ ענטפערט ד״ר שלמה ביקעל מיט -25 נילדן און רופט ארויס: אפרים קרימסקי (בעלץז, משה שײנבוים (פאלעשט) און סימאנדי סעגאל (בוקארעשס). אברהם סייטעלבוים (ניו-יארק) ענטסערט אהרן די אלע פרײנט, װאם זענען ארויםגערופן געװארן צו באשטײערן זיד לטובת דעם פאנד װערן געבעטז דאם גלײד צו טוןי