Literarishe bleter · 1933-04-21 · 16 (21.4.1933) · p. Seite 262

ליטערארישע בלעטער נומ. 16 (467) זײס 262 דעד היטלעוײשעד טעדאד און דיי פען־קלופן גלײבן אין די עקסצעסן, װאם זענען מכלומרשט אין דײטשלאנד פארגעקומען לגבי די ײדן. פארשטײט זיך, אז מיר קאנען אין איצטיקן מאסענט גאר נישס פעסט• שטעלן, װאס פאר אן ענוײם יעדער ײד באזזנדער האס געליטן. די גאנצע װעלט איז אבער אן עדות פון די געשעענישן, װאס די דייטשע רעגירונג האס אלײן אפיציעל װעגן זיי מודיע געװעזן. אויף אלע טעטיקײטס-געביטן פין מענטשלעכן גײסט האבן די דײטשע ײדן אין משך פון די לעצסע יאר• הונדערטן פיל גוטם אויפגעטון פאר דער סענטשהײם. זײ געהערן צד דער עליטע פון דער מענטשהייט. זײ זענען שעפערם פון גרויסע װערק אויף די גפביטן פון װיםנשאפט, ליטעראטור, קונסט. דערפאר טאקע, װייזט אויס, זענען בײם הײנםיקן טאג די פראפעםארן פאר• טדיבן פון די אונױוערזיטעטן, די װיםנשאפטסלײס פאר• יאגט פון די אקאדעמיעם און לאבאראטאריעס, די שפי• טעלער זענען באפרייט פון ןייערע בעססע מעדיצינער, די טריבונאלן זענען באפרײט פון די אדװאקאטן, די שענסטע רעדנער, און פון ארטיםטישן לעבן זענען פאר• טריבן אלע, ביז די מוזיקאנטן, ביז די בינע-ארבעטער. דאם װאס עס געשיט הײנט האט נישט געהאט זײן גלײכן אין דער יאנגער און טרויעריקער געשיכטע םון די ײדן. 600 טויזנמ דײטשע בירגער זענען אץ זײער לאנד אמתע קריגם־געפאנגענע. די גרויסע דײטשע גײסטער, װאס האבן נאך נישט באװיזן צו ראטעװען זיך אין אויסלאנד, זענען נעצװונגען צום שװײגן, אויב זיי װילן נישט געהארכן דעם נײעם רעזשים. יענע װידער, װאס געבן זײער הםכמה די היינ• טיקע געשעענישן, שטעלן נישט פאר מיט זיך דעם אמתן דײטשן גײםט, װאס װאלט געדארפט װעקן אלגעםײנעם רעספעקט, זײ זענען נאר די משרתים פון איצטיקן רעזשים. דעריבער — בארופנדיק זיך אויף די װיםנשאפםן, אויף דער ליטעראטור און קונםט פון דער גאנצער װעלט, װאם שטייען איצט אין א גרויםער געפאר, בעט איך א מאראלישע אונטערשטיצונג פון די פען״קלובן, װאם זײער ערשטע אויפגאבע איז צו העלפן דער פרײער פונאנדער• שטראלונג פון גײסט איבער דער מענטשהײט״. דער היסלערישער טעראר װילדעװעט אלץ־שטארקער אין דײטשלאנד. די פראגרעסיװע פרעסע איז דערשטיקט, דאס פרײע װארט איז בארויבט. די מוראדיקע פארפאלגונגען און פײני• גונגען פץ ײדן הערן נישט אויף. די אינקװיזיציע־מעטאדן װערן אנגעװענדט מיט גדויזאמסטער אכזרױת. אלע דעראבונגען פון קולטור זענען מיטאמאל פארניכטעט געװארן. האט דעריבער אלעמען אויפגעבראכט די חוצפהדיקע, צביעותדיקע װענדוננ פון האנס עװערס, װאס רעדט אין נאמען פון דײטשן פען■ קלוב, מיזאל אפשטעלן די ־העצע״, װעלכע װערט געפירט קעגן דער אומשולדיקער, נעבעך, דײסשער רעגירינג. אט די װענדונג איז געשיקט געװארן צו אלע פען־קלוב, נאר נישט צום יידישן. האנס עװערס, װעלכער האט אמאל קאקעטירט מיט זײן פריינט• שאפט צו ײדן, האט דאך נישט געװאגט אויף אזא אומפאר׳ שעמטקײט - צו בעטן בײם ײדישן פען-קלוב פארטײדיקונג פאר דעם דייטשן בלוטיקן היטלעריזם. די לאנדאבער פען־צענםראלע האט געדארפט גלײך און אפן שטעמפלען די אומדערהערםע חוצפה פון די היטלערישע פען־סשרתים. אבער פארט דיפלאמאםיע — האט דער לאנדאנער פען־קלוב זיך געװענדט צו אלע פען-קלובן און בתוכם אויך צום ײדישן פען-קלוב מיט דער פאלגנדיקעד טעלעגראפישער אנפראגע: ,מיד זענען באאומרויקט װעגן דער לאגע אין דײטשלאנד און װאלטן װעלן הערן אײער מײנונג װעגן אן איינהײטלעכער אקציע אויף דער גאנצער װעלט״. אויף דעם האט דער יידישער פען-קלוב ארויםגעשיקט פאלגנדיקן טעלעגראפישן ענטפער: ,מיר פראסעסטירן פאד דער גאנצער ציװיליזירטעד װעלט קעגן די גרויזאמקייטן פון היטלעריסטישן רעזשים לגבי אינטעלעקטועלן און סאציאליםטן. באזונדערס הויבן מיר אויף אונזער שטים קעגן די מיטלאלטערישע ײדן• רדיפות נאטירלעך שטעלן מיר זיך דורכויס צו דינסמ פון יעדער אײער אקציע צום שוץ פון דעד קולטור פון ס2׳טן יארהונדערט״. שלום אש, דער ערנפארזיצער פון יידישן פען-קלוב. האט צוגעשיקט פאלגנדיקן בריװ צו דער לאנדאנער צענטראלע פון די פען״קלובן: ,דער דײטשער פען קלוב האט מודיע געװען די פען־קלובן פון דער גאנצער װעלט, אז מען דארף נישט / װעח נלאמעגט שונאים אויף דער געלעגענהײט אינז צו שעדיקן און צו פאר• ניכטן די ײדישע דעראבערונגען פאר דער לעצטער צײט. אויך מכלוהרשטע פרײנט האבן אפשר גארנישט דאקענען, אז די איניציאטיװ צו ,לעזן״ דאס אגגעװײטיקסטע ײדיש פראבלעם זאלן איבערנעמען די, װאס האבן דעם סוס דאס צו טון אויף זײער ,ראדיקאלן״ אופן. העכסטנס װעט מען אונז באדויערן. דער פרינציפ פון פולער גלײכבארעכטיקונג האט באקומען א שטארקן קלאפ. דער דײטשער' בײשפיל איז מםוגל אפצישטעלן דאס ארײנדרינגען פון ײדן יאין די געביטן סון אלגעסײנער װידטשאםט און גייסט. מען פדװוט צוריקצושלײדעק דאס ײדנ• ע. ־נלד־שע־/ י/ 7?־\,ד־ע־ב איז איצטיהי ש די יסודות פין ײדישן לעבן האבן זיך א שטארקן װאקל געטון. דערש־טערונגען, א־ינע נאך דער אנדערער, סרײסלען אויף דעם פאלקם־ארגאניזם. דער היטלעריזם, אלס יידן• פיינטליכע באװעגונג, טראגט אין זיך סימנים פון אן אנזאג אייף א מאםן־פםיכאז אין דער גארער וועלט. שויז כצפט אויף דער ווינט די זוימען און פארשפײיט זיי איבער פארשידענע לעגדעד. דער באדן א־ז אין םיל ערטער גינסטיק אויפצונעמען דאס נייע װילדע געװיקס און צומאל, דאכט זיך, אז דערויף װארט מען טאקע אין דער מידער אײראפע, װו דער ליבע׳ ראליזם און די דעמאקראטיע גײען אפ סיט בלוט. עס װארטן