Literarishe bleter · 1933-04-21 · 16 (21.4.1933) · p. Seite 259

ז״ס 259 ליטערארישע בלעטער נומ. 16;467) זיך גאנץ און אוםצעשטערט א װעלט א קינדערישע, א לעגענ• דארע. זי ׳עבט אין א װעלט סון אבערגלויבן און חלוםות, םון גרויל.סאנטאזיעם. דאס איז די דיכטערישע סטיכיע, סון װעלכער עס סורעמט זיך אויס איר םאעטישע איבערלעבונג םון דער װירקלעכקײט. די באליבטע מאכלים םון די קינדער-יארן האבן נאך ביי איר אלץ דעם אײגענעם טעם װאס אםאל, די בלומען און זאכן שמעקן מיט דעם זעלבן ריח. און אלץ' דעם זעלבן עישטן מיסי טעריעזן טעם האט נאך בײ איר א ״סוד״, א ״באגעגעײש״ - א נײ קלײד. דייקאלירן סון שטאםן און פאציערקעס לאכן אין דער זון... דערםאר איז אזוי גוט אין אירע ד׳ אמות. אירע רײד זענען צומאל נאאיװ ביז גאר, אבער יעדעס מאל אטעמען זײ סיט דער גרויסער אורװיקסיקער םרישקײט אוןי מיט דעם חן און שפעדיקײט םון איר װעזן, װאס באצאלט םאר אלץ. - מען װארעמט זיך אן זיך אלײן - זאגט רחל קארן און אזוי איז עס טאקע. אוןי צוליב אט דעם אינעװײניקסטן קװאל, װאס װארעמט און שפײזט איר דיכטונג, װי צוליב איר װארעם-איינטימער, אםשר טאקע ספעציפיש םרויאישער םארבינ■ דונג מיט נאר דעם לעבן - קאן זי נישט װערן אזוי אײנזאם און הײמלאז,'אזוי םארלוירן און אפ;;ענטיק, װי אזויפיל אנדערע שרײ• בער אונזיערע הײנט צו טאנ. דערםאר טאקע אפשר האט זי נישט געװאלט און נישט געקאנסי םארשטײן, װען מען איז י דא נישט לאנגי געקוםען און פארגעשטעלט די ײדישע ליטעראטוריוױ אײן שטיק האפנונגסלאזע 'טראגיק און באדנלאזיקײט. זי האט א באדן אונטער דייפיסי זי איז נישט הײמלאז. זי טראגט איר היים אין זיך. אלע ביכעו פון פאולאג ״טאמאױ קאן מען באקומען א וי ס ש לי□ לער אין פארלאג גוםא. באשםפלזנגפן^ןזערן אױסגטפירט אין דעם זטלבן םאב. װעגן אלע אנגעלעגענהײטן םײ רעדאקציאנע• לע, סײ געשעפטלעכע זיך װענדן לויטן םאלננדיקן אדרעס : 30 .תז 1 8ת6קס52 ,ס ח 1 1 '*|71 0^70״ סזד\זס1תז8ג13זץ^ דערשינען א נײ בוך: ל. טו״סטווו איז רי שטילע סעג * (ראמאן) פרײז 4.80 גילדן םאר די לײענער פין די ״ליט.-בלעטער״ 2.90 <זיסן נןך 30 גריושן• וןררעס : 7 ת< 24 8<|5גגס6ץ2ז0 ,8״ג518ז8׳ו\ פיןר נע3ם: *ין יוילן < ק.*. נימ. 639, |16(18י1 .14 אינזער נײער אדרעם: 7 24 1)$1שס(1ץ2,ו6 גשגנגזג^ ,'"81610 .*1.1״ טעלעפןןן 49־89־2 דערבײ געשעפטשעט נאכאנאנד די זעלבע פאר טרײסטנדיקע װערטער, םים װעלכע סען נעמט אײן א קינד. דאס איז געװען שיעור נישט דער צערעמאניאל פון א כישוף. אזוי שטירײכט םען אױם א קאפ בשעתן אפשפרעכן א ״גוט אויג״ איבער א טאפ צעגליטע קוילן מיט רויכערדיקע קרײטעכצער. אײנמאל זענען םיר געװען אין קינא. מיר זענען ארײנגע• קומען שוין יפמעט צום םוף, װען דער םילם-העלד איז געליגן א פאראליזירטער, א מינוט םארן טויט און מיט די לעצטע כוחות מיט דער לעצטער אנשטרענגונג ארײנגעשטאםלט אין טעלעםאן• טרײבל דעם נאמען סון זײן געליבםער. מען האט געװיזן אוייף דעם לײװנט דאס פארגרעסערטע בילד םון די ליפן װי זיי עפע■ נען זיך, עםענען זיך און קאנען שוין נישט מער ארויםברענגען דאס װארט... דערנאך זענען אװעק וױיטערע סצענעס לויט דעם בא• קאנטן הארצירײסנדיקן שאבלאן און פלוצים האב איך באםערקט: רחלם פנים איז געװעזן נאםי םון טרערן אוז'זי האם אויך גע־ שטאמלט געשטיקט זיך מיט װערטער, זזי זי װאלטיזיך םאר מיר װעלן פארענטםערן: - א מענםש, א מענטש, אז איך זע א מענטש אזוי אומ• פאהאלםן... י איך האב םיך פשוט םארשעמט■ איך אלײן בין שוין גע• װען װײט פוןי דעם ערשטן אײנדרוק. איך האב שוין איצט געזען די מעלאדראמע. אבער זי האט נעזען דעםי מענטש: זי האט נאך אלץ געזען יענע ליפן אין דער העכםטער נויט, װאס זעניען ניישט בפוח אויסצוםורעמען דאס אײנאונאײנציקע געװאלטיע װארט. , אט אזוי האט זיך יפאר מיר אנטפלעקט ניאך א שורש פון רחל קארנם װעזן און םון איר שאפן. איר הײסער, םלײצנ- דיקער מענטשלעכער רחמנות. * רחל קארן האם אזוי פשוט אויםגעפאסט איר דיכטערישע אויפגאבע. װאס אנדערשם איז םאראן צו דיכטן און צו שילדערן, אז נישם לײד און נויט םענטשישעז אינםים היימישע, מיט אײ• גענע אויגן צוגעזעענע. װאם אנדערשם װי שװערן מזל פויערישן, דארםס-ײדישן, װײבערישן,' מענערישן... אװדאי קאן םען שטעלן די םראגע ״פארװאם׳י צי אט די אלע נויטן, און רחל קארן הויבט זי אן צו בייםלעך שיטעלן. זי הויבט אן צו זוכן ,אנשלוס׳ און װאלט אםשר װעלן ארײנ• שוױםען איין דעם שטראם סון א נאנטער אידעאלאגיע. אבער אין תוך גענוםען איז עס אייר נישט נוייםיק. דארטן יװו מען גראבט טיף, קומען זיך םײ וױ צונויף אלע שפיצן. דער פעס װעט ינאך אפשר קוםען. דערוױיל אבער םארמאגט זי בלויז איר ליבשאפט און איר מיטגעםיל. וױיל װער אויב נישט דער דיכטער װעט קומען באשײנען מיט זײן ליבשאפט דעם נאמענלאזן עלנט? װער װעט אויםגײן אין דער אײביקעם םטיכיע פון לײדן און װער װעט אויםגײן אינם לײדן םון הײנמיקן טאגי . געלײטערט אין איר פײערלעכן רעםפעקט צום לײדן, בא• קומען בײ רחל קארן אלע מענטשלעכע גורלות זייער װיכטי- קײס און ערנסט, זײער גרויסע ליניע און דראמאטישע װוכט. אט אזוי גראדליניק און גרויםהארציק פשוט האט אויפגע■ פאםט די דיכטונג א שרײבערין, װאם איז געקומען צום שרײבן מיט אן אײגענעם װעג. איר טאלאניט איז אויםגעװאקםן איינזאם און ספאנטאן. זי האט אנגעהויבן שרײבן פון אן עכטן אינעװײ• ניקסטןידראנג ארוים און נישט אונטער דער השפעה פון א לי• טערארישער סביבה, װאם זאל זי האבן אנגעשטעקט מ־ט דעם בײשפיל צו האנטירן מיט דער םעדער און זשאנגלירן מיסן װארט. צום שרײבן האט זי געטריבן אן אמתע עכטעי ״לוסט צום סאבולירען׳, װאס װירקט טאקע אין איר ביז איצט. זי סארמאגט יאיז זיך א םערמענט אזארן-רחל - אזעלכע הײװן, װאם סאירוואנדלען דעם פיםנצם רויען ברײ םון דער טאג• טעגלעכער װירקלעכקײט אין רויטן גלי-װיין סון פאעזיע. אין אײן גרויסער מעשה. זי גײט ארום און לעבט זי, ידי דאזיקע מעשה, זי גייט ארום און דערצײלט זי שטיקלעכװײז, האלט זי אין אײן דערצײלן און איבערדערצײלן א יעדן אײנעם. און א טײל דערםון - שרײבט זי אויף. רחל קארן האט זיך אליין אגגערוםן א פראװינץ.מענטש. זי איז עס םאקע אין זין םון - נאנצקײט. זי טראגט ארום אין