Literarishe bleter · 1933-04-21 · 16 (21.4.1933) · p. Seite 255

זײט 255 ליסערארישע בלעםער ױמ. 16 (467) שװערן אפהאלט. א־ך האב שוין געװיזן: איך האב זיך גע־ פרױוט ארויםרײםן און בין געבליבן שטעקן אויסן האלבן װעג. די אינערץ םון אלטע םאלקיםטישע געװוינהײטן הןט זיך ארויםגעששעלט שטארקער פאר דעם נײעם פארשטאנד...״ אט אזוי האט נ. שטיף די לעבטע יארן געשאפן װערק. פארעםנטלעכט שטודיעס, און געמוזט זײ אלײן שפעטער צו נישט מאכן, מבטל זײן. מען האט באדארפט קאנען דעם כא־ ראקשער פון נ. שטיף, כדי צו םארשטײן, װיםל לײב און לעבן אזא זעלבסט־עקזעקוציע האט אים געקאסט. אין דער ײדישער ליטעראטור װעט נחום שםיף םארבלײבן לאנג־לאנג מיט זײנע אלע גרויסע און װיכטיקע םארשונגס־אר־ בעטן און קולטור־אויפטוען, װאם ער האט אין משך פון דרײ■ םיק יאר מיט אזא עקשנות און גלויבן געשאםן דא און דארטן. ם. װעדי פער״. און אט קומען אן צו דער חתונה די בארימטע פראגער לצים. זײ םארן ארײן הילכיק, ראשיק אין א בויד. םאראן צװישן זײ א שטאלצנגײער, און א ױנגע טענצערין א שענהײט — רױזע, א םארבלאנדזשעטער ישיבה׳בחור מיט א ציגן־ מאסקע און אױך א קארליק. עס װערט אן אנגעלויף, — עולם ש־ט זיך ארויס פון די הײזער, פון די הויפן. רויזע־ראזלין מיטן צימבעלע כאפט א טענצי, קלימפערט מיט הענט און פיס, און רײםט-מיט יונג און אלט. דער המון זינגס מיט די לידלעך: ״אך יא, און יא. און יא. מיר זענען פון פראג געצויגן, פון דער שילער זייט! מיר זענען פראגער לצים, מיר זענען בראװע לײט! — — — עס רוקט זיך ארויס א בעקער, װאס טאנצט׳מיט, עס פארבינדן באקאנטשאפט מיט די לצים א פאר ישיבה־בחורים, װאם טראגן זיך ארום מיט א ײדישן זינג׳שפיל ״אמנון און תמר״ אין בוזעס־טאש. און דא באװײזס זיך א םפרים׳טרעגער, װאס ברענגט צופירן א סידור מיס עברי־טײטש, און די ערשט־ ערשינענע ,מעשה סון קינינ ארטיש הויף״, װאם גימפל םופר האט עם אלײן איבערגעשריבן. מען צערעדט זיך װעגן אליהו בחור, װאס װוינט איצס אין װענעדיק און װאם ,האט דאס װעלשע ״בבא בוך״ אין טײטש געבראכט״, און מען םרעגט זיך אויף אליהום פאטער ״אשר אוים איפשהײם און זײן םרוי הינד־ לין די קאטאװעם׳טרײבערין.״ און אט לאזט מען זיך אין דעם הארבעריק, װו מ;ן קאן א שיכור טון, אין דעם הארבעריק ,גילדענעם הערש״, װאס שטײט לעבן דעם טויער םון ײק־ גאס, פון װאנעט עם זעצט מיט ביר, בראנפן און װײן. דא לאזט מען זיך װוילגײן אויפן חשבון סון דעם גביר ר׳ לעמלין זאקסע, װאס ״מםחרט מיט אבנים טובות, מיט שײנע חפצים און אײדלגעשטײן״. אפאטאשו שילדערט גלענצענד דעם ײדישן שענק, די טרינקער, די געשפרעכן, די שטײגגדיקע פרײד פון דער גאגצער חברותא. צו דער הוליענדער קאמפאניע שטײען צו צװײ פארשוין, װעלכע האבן געשפילם װערפל בײ א טישל, — עס זענען װאנדערנדיקע דײטשע אקטיארן, - און עס ענ־ דיקט זיך מיט א ,װױואט״ לכבוד דער װונדערבארער סענצערין און קלײנבירגערלעכע טעאריעס םון ײדישיסטישע פילאלאגן (ײװ״א) און בכלל קענן דער םאציאל־פאשיסטישער שפראכװיםנ• שאפט, און אזוי װײטער און װײטער. נ. שטיף האט באדארםט ןיך אלץ מער אפגרענעצן םון דעם אלעם, װ$ם ער האט אלײן אין משך פון זײן לעבן געשאפן און געבויט. אט דא נישט לאנג האט ער װידעראמאל, אויף דער םאדערונג םון זײנע מיםארבעםער, װײטער זיך געשלןןגן מלקות. אין זײן זשורנאל ,אויסן שפראכפראנט״ מאכט ער װידעראמאל א ״רעוױזיע״ אײף ןיך אלײן, אויף זײנע אײגענע ארבעטן, און ענדיקט די ״זעלבםם׳שמיץ״: .איך האב זיך צערעכנט מיט זיך אלײן, און דאס איז דער םך־הכל: ס׳איז פעלערן נישט קײן אײנצלנע, און נישט קיין צוםעליקע, — ם׳איז א םיסטעם: צו לאננ האב איך געזױגן מים יענער ײדישיסטיק פון אײן פאלקיסטישער ברוסם. אפשטאם און יארן האבן זיך געלײגט אויף מיר מיט י. וןסאסןסו — א סןונ אין רמגענסבירנ *ון אליהי בחיר. נױ־יןרק 1933, *רויסגענעבן פון *. סאלינ*, 129 זייסן. — .די שװערע שול׳טירן, געשמידט און געהאמערט מיט אײזערנע מגן־דודם, זענען געשטאנען ברײט צעעפנט. פון דער טיף האט ארויםנעשאטנט א קילקײט.,.״, — אזוי הויבט אן זײן נײ װערק ״א טאג אין רענענסבירג״ י. אפאטאשי. און װען מיר הױבן אן צו לײענען דאם בוך בלעטל נאך בלעטל, םילן מיר וױ אלטע שװערע טירן, געשמידט און געהאמערט מיט אײזערנע מגן־דודם, צעעסענען זיך פאר אונז, און מיר טרעטן ארײן מיט יראת־הכבוד און פיעסעט אין אן אלט׳אלט פארצײ־ טיק ײדיש לעבן. מיר װערן אריבערגעטראגן מיס עטלעכע הונ־ דערט יאר צוריק, און מיר הויבן אן צו' לעבן אין א סביבה, װאס איז באקאנס פאר אונז בלויז אין רםזים פון בלעטלעך געשיכטע. אבער נישט קיין שמות און נישט קיין אפגעריסענע פסוקים, אויך נישם קײן פארשימלטע אלםװארג ברענגט־אויף פאר אונז י. אפאטאשו. ער לעבט אויף א שטיק אמאליק ײדיש לעבען און בלאזט ארײן אין דעם חױת און פאטאס און אימ• פעט. ער םירט אדורך םאר אונז אײן טאנ אין רעגעגסבורג, — אין אט דער אלםער דײטש׳יידישער שטאט. אין אכט קאפיטלען וױקלט ער פאנאנדער פראכטפולע שילדערונגען, מערקוױרריקע געשטאלטן, אינטערעםאנטע שטיקער לעבנס־שטײגער, כאראקטע׳ ריםטישע סצענעם און עײזאדן. מיר האבן דא אן אמאליקן שול־הויף, דעם שמש, זײן זון און אײניקל, דעם ראש־ישיבה, אײניקע אינטערעםאנסע ישיבה־בחורים, די טרעגער פון םרײלעכ־ קײט און װעלטלעכקײט אק אמאליקן ײדישן געטא׳לעבן; עס איז אץ דעם טאג באשםימט א נעהויבענע חתונה אין רעגענס• בורג: דער גרױםער נביר _פון רעגענםבורג שלמה בעלאסער מאכט חתונה זײן טאכטער מיט דעם זון פון דעם װערמיזער גביר אליהו מארגוליס, קימען אן פון פארשײדענע עקן לאנד כנופיות בעטלער און ״לאזן זיך אראפ אױף דער ערד וױ די קראען׳. זײ בעטלער ברענגען מיט זלך י הפקרות, זשעדנעקײט און אויך װי*ן, נארן־לידער, ראמאנצן, — דעם דעמאלםטיקן ײרישן םאלקלאר. די בעטלער קאנען אױך פלייט שפילן, קונצן אויף שםאלצן, שלינגען־שלאנגען מיט ביר־און װײן־םלעשער, קאטאװעם טרײבן, בעסער װי אמתע ל*ים.״ דער םרומער שול־הויף װערט פלוצים םול ״מיט םלײט־געזאנג, מיט טאנצן און נלעקל־געקלימ־ נחםן ס״דל / װ$רשע י״ א ט א ט א ש י ם נ ײ מ ײ ם ט ע ד