Literarishe bleter · 1933-04-07 · 15 (7.4.1933) · p. Seite 245

זייט 245 ליטער&רישע בלעטער נומ. 15 (466) גאנץ אנדערש האבן דעם ענין אויפגענומען די אםימילירטע חברים םון דער היגער *רעװיזיאניסטישער פארטײ. זײ באטראכסן ײדיש אין פראג אלם פראװאקאציע, װאס םארשװערט זײערע אויסגעאײדלטע םײן דיסציפלינירטע שנאה צו ײדיש. אין דעם זין האט דער האלב-אפיציעלער ארגאן םון די רעװיזיאניסטן אין טשעכיען י״ײדישע פאלקסשטימע׳ נומער 10 םון 2-טן םערץ, װאס דערשײנט אין ברון> םארעפנמלעכט א גיס• טיקן מאמר קעגן ײדיש און קעגן ד״ר העלערן, װעלכער װאנט ״מטמא* צו זײן דאם טשעכישע פראג מיט ״זשארגאן*! ד*ר העלער באקומט גלייכצײטיק די געהעריקע דירעקםיװן,' ןןז אין זיין טעאטערל קאן ער שפילן אין אלע לשונות: אין טשעכיש, דײטש, מאדיאריש, סלאװאקיש, אויך העברעאיש, אפילו רוטעניש, נאר גישט אין ײדיש, די שפראך פון .גלות׳... דאס איז א מין התראד״ אז אויב דער דײטשער ײד ד*ר העלער, װעט װעלן פראװען עקשגות און דוקא, יא שפילן אויך אין ײדיש, קומט אים דערסאר צו ממת׳ן: םיט װאם די אלע אנדערע שפראכן זענען בשר׳ער סון ײדיש, װײס טאקע אײן בורא. בײ די היגע רעװיזיאניסטן איז עם אבער א פרינציפיעלע און אםשר אויך א דיקטירטע שנאה צו אונזער לשון - םון דער רעװיזיאניסטישער פארטײ-אינםטאנץ? םון די 400 טויזנט ײדן, װאס לעבן דא אין דער מדינה, רעדן לערך פוסציק פראצענט ײדיש. (די פראװינצן קארפאטן־ רוסלאנד און סלאװאקײ). אבער אויך אין פראגי רעדט מען ײדיש. זײער ,ויצעקו* ארום דעם פראגער ײדישן טעאטער איז אן אונ• דערהערטע חוצפה, װאם קײן שיום קולטור-אנטיסעמיט איז דערויף נישט פעאיק. רעוױזיאניטיעע פירער! װאס זאגט איר אויף דעם קאמף קעגן יידיש, װאס אײערע טשעכישע חברים פירןז װײסט איר דערפוןז א ב ע ק ד א ט צום שפיגל און שרײט צום רבי: - ,רבי, רבי, איך זע מײנע אויערן, גיב מיר אפ די קנעפלעך״... פרץ באקומט א ״צװײ״ דער עקזאמען אויף אן אדװאקאט אין אםאליקן רוסלאנד איז געװען זײער א לײכטער. םען האט נישט םארלאנגט קײן ספעציעלע ידיעות, אזוי אז דער גרעסםער עם־הארץ און שלימ• מזל םלעגט לײכט באקומען םון דעם עקזאמען א .םינף׳* אדער א ,פיר״.,) פרץ, דער שפעטערער באװוסטער אדװאקאט, האם נישט אויםגעהאלטן אט דעם עקזאמען. די עקזאמיניר־קאמיםיע האט אים געשטעלט א ,צװײ״ — און האט געהאט םולשטענדיק רעכט. װײל פרץ האט סארשריבן א םך בויגן פאסיר װענן םארשידענע הויכע ענינים און אפילו מיט קײן אײן װארט נישט געענטםערט אויף די נארישע, באנאלע און שאבלאנע סראגן״ װעלכע עס האבן אים געשטעלט די נישט איבריק קלוגע ריכ• טער־עקזאמענאטארן. פרץ אץ משה נטעם אײנםאל זענען געקומען צו פרצן אויף א טײ נװײ אנ• געזעענע פריצים: דער פרעזעם סין געריכט רעזאליאן סאשאל׳ •) מען רעדם ד* פון ו*ו *דװןוק*סן־עקז*מ8ן, װעיק <ם ם1*נן )<- נענן די ק*נדיד*סן *ויןי *. נ. .*ריװ*ס* ם*יסײדיקער*. דערעו *י< ני•• נויסיק געװען קײן *וניװערזיסעסס־ניידונג. איך װאלט אויף דעם דאזיקן םשפט ארויםגעטרעטן אלס באשולדיקער *פאר די חםאים סון די רעװיזאניסטישע פארטײ־פי• יער אין דער טשעכאסלאװאקישער מדינה צוליב זײער אסענער שנאה צו ײדיש, וזאס װערם םוןזײערע חברים געשטעמפלט אלס .לשון םון גנבים און העלדן םון דער אונטער-װעלט״. די זעלבע חברים, װאיםן אײך גוםא, חשובע םירער, געהאנגען אויף א יאםטער - וױיל איר שרייבט אלײן ײדיש: - מילא, אורי צבי גרינבערג, װעט זיך גישט רײן-װאשן בײ די היגע רעװיװאניםטן, םאר זײן געםאכטע באמערקונג, אז ער האט .ליב ײדיש וױ זײן םאמע!*... מען קאן נישט ליב האבן א זאך, װעלכע מען האט בטבע פײנט. םען קאן דעריבער נישט צוױנגען אײערע אסימילירטע פארםײ-חברים צו רעדן ײדיש. אבער באציונג, דרך-ארץ צו ײדיש, - דאם מוז מען םארלאנגען אםילו סון דעם עקסטרעמסטן קעגנער. םײן ראל אלםאנקלאגער, באזירט זיך אױף א פאםירונג, װעל• כע איך גיב איבער פאר דער ײדישער עםנם״עכקײט: מיט אקורצער צײט צוריק האט ד*ר ארטור העלער, א געבוירענער ײד אין בעמען, געשאםן אין פראג א ײדיש קלײן• קונסם בינעלע, װאס האט זיך געשטעלט די אויםגאבע אויסצופירן פיעםעס, רעוױם איק אײנאקטערס - אין ײדישן לשון און םון ײדישע מחברים. דער דאזיקער בעמישער ײד, װאס האט מיט א םאנאטישער ליבשאםט צו ײדיש, זיך אויסגעלערנט רעדין, לײענען און שרײבן אונזער לשון, האם זיך איבערגעגעבן דער טעאטער-אידעע - לשם אידעע, אן װעלכע עם איז פאליטישע אדער מאטעריעלע טעמים. ד״ר העלער האט געפונען פאיסנדיקן שטאף פאר דעס טעאטערל בײ פרצן, פינסקי, אש און ביי אנדערע ייידישע שרײבער, װעלכע ער זעצט איבער אויך אין דײטש און אין טשעכיש - פאר דעם עולם, װאם םארשםײט נישט קײן ײדיש. דעיר עקספערימענט איז נישט װיכטיק. א פאקט איז, אז אזא טעאטערל װערט געשאםן. ם ד ץ א י ז אונםערן נאמען ,פרץ אין אנעקדאט״ אח אין ײדיש־פױ• לישן .נאװי דזשעניק״ (28-םן אםריל 1932) פארעסנטלעכט גע• װארן אן ארסיקל םון לעאן הערבםט, אין װעלכן ס׳זענען גע• בראכט געװארן מעשױת, אנעקדאטן, װאם װערן דערצײלט אץ זאמאשטש, װעגן פרצן. מיר ברענגען דא אײניקע פון די מעשױת: די צוגעקלאפטע פאנטאפל םישעלע, סרצ׳עס רבי — א נידריק, גראב ײדל, םלעגט א סך זיך אנלײדן םון קלײנינקן יצחק לײבוש, דער דיקער סלםר, זיצנדיק אײנמאל אץ א היציקן סאג בײם קנעלן מיט די קינדער — האט אראפגעװארםן םון די םים די פאנטאפל. נישם קײן סך געטראכט, קריכט יצחק לײבוש ארונטער אונטערן סיש און קלאפט צו סיט טשװעקלעך די פאנםאםל צום םאל. נאק םארענדיקן די לםודים, ריקם סישל ארײן די םיס אין די פאנטאםל, אבער ער קק זיך םונם ארט נישט רירן. — עם איז געװארן א רעש, א טומל... םישעלע איז מבויש געװאוץ סון דעם קינדישן שפיצל. גיט מיר אס די קנעפלעך אײנמאל האם זיך יצחק לײבוש געשםילט אונטער דער גאנק מיט די חבדים אץ קגעפלעך, מיטאמאל כאפם אים דער דבי בײ דעם שפיל, נעםט צו די קנעפלעך און שרײט: — .אזוי װי די זעסט נישט דײנע אויערן, אזוי װעםטו שוץ םער נישט זען די קנעפלעך׳.״ פרץ שפרינגט באלד ארױס סץ דעי באנק, לויםט צו