Literarishe bleter · 1933-04-07 · 15 (7.4.1933) · p. Seite 244

ליסערארישע בלעטער נום. 15 (466) זײט 244 לופט. דער פאמיליען-הויף איז אפגעשניסן םין דעם דןרף, םין דער פראװינץ און פון דער גאנעער וועלם. ןן קלײן מלוכהלע פאר זין/ װו עם קומט פאר אין מיניאטור דאם זעלנע, וױ אין דער גרויםער מלוכה כינע. אין די ראמען םזן םאמיליע גײט פארבײ דער כינעזישער ריטואל, די םארנװײגטע מנהגים און דער טאג-טעגלעכער לעבנס־שטייגער. טרײ און םינקטלעך שיל״ דערט טרעטיאקאװ די פעסט־געלײנטע םארמען םונם פאטריאר- כאלן לעבן, דעם פאםױון אנארכיזם פון נונויפגעלײנטע הענם, װאם האבן ביז איצט אינערלעך געפענטעט דעם כינעזער. ער דערציױט װעגן די גזרות םון די ״םרעמדע שדים׳ (אויםלענ״ דער)׳ װעגן מאנדזשו־יאך און װעגן דעם ״שאנד־אםמאך״ םיט יאפאן, װאם האבן ארױפגעלײגט שװערע אײזערנע קײםן אויםן כינעזישן'פאלקי ברײט און אויספירלעך באשרײבם ער די אי־ בערמענטשלעכע אנשטרענגונגען פון די כיגעזער אט די אינער־ לעכע און אויםעריעכע קייטן אראפצורײםן םון זיך. ער דערציילט װעגן דער קאמף־ארגאניזאציע ״טון־מין־כױ׳, װאם האט אין 1911 ארגאניזירט די רעװאלוציע קעגן די מאנדזשו. און װעגן דעם 'קואמינטאנג׳ דער פארטײ םאר אויםבויאונג פון נײע-כינע םיט די דריי לאוזוננען: גאציע, דעמאקראםיע און סאציאליזם. װעגן די רײםערייען פאר דער מאכט 'צװישן די גענעראלן און די רויבער-באנדעס ״טופײ״ װעגן די אפקלאנגען פון די רעװאלוצ־ יעם און בירגער־קריג אין דער שול און צװישן די סטידענםן, װאם װאכן לאנגזאם אויף, באםרײען זיך פון לאאטםעס, טאלםטאי און קראפאטקינם תורה און גײען איבער צו אקטױוער רעװאלוצ־ יאנערישקייט. ער דערצײלט אויך תעגן יענע כינעזישע םטודענטן, וואס רײםן זיך קײן אײראפע, װי אין א מענטשלעכן גן-עדן אריין, און קומען דארט אום אין אוממענטשלעכע באדיננונגען. װעגן דער שרעקלעכער לאגע םון דער פתי ביז איצט און איר עמאנסיפירן זיך איצט. און נאך און נאך. אבער אין דעם א׳עםיטרעט הויפטזעכלעך בולט ארוים באר איין סאציאלער שיכט - די אינטעלעענץ, װאס הײסט דארס ״שי׳. די ״נון׳ יפויערים), װאס גײען גלײך נאך די ״שי׳, די ״גון׳ (האנטװערקער), די װײניק געאכטעטע ״םאן׳ (םוחרים) ^און דער אײגנטלעכער פראלעטאריאט (קולים, לוין־ארבעםער) וואם האט זיך ביז איצט גערעבנט אויסער די םאציאלע שיכטן און װאס איז אין די רעװאלוציע־יארן 1927-1920 נאך נעשטאנען אין הינטערגרונד - זײי אלע בלײבן אין טרעטיאטקאװם ביך כמעט אין שאטן. אויף אזא אופן איז דער קאלאםאל;רײכער שםאף, װאם וויקלט זיך פונאנדער אויף די 500 זײטלעך םון טרעטיאקאװם בוך אין געװיםן זין אײנזײטיק. און װײטער, אין דאס איז ידער עיקר, איז דער שטאף דורכגעגאנגען דורכן אױג און אויער פון א פרעמדן אוןיאםשר דערפאר איז ער מער עטנאגראפיש, אײדער קינסטלעריש םארװארצלם. מיט זײן ביך גייט טרעטיאקאװ מערער צו װיסן װעגןידי כינעזער, אײ־ דער צו פארשטײןיזײ און אז דער עיקר בײם דערקענען א םאלק בכלל און בעיקר בײם דערקענען דאם כינעזישע םאלק - אייז צו םארשטיין עס - וױיסן איצט זײעריגוט יי כינעזעיר גוםא און אין דער ערשטער רײ זײער שריםטשטעלער שענג-טשעננ. (םוף קוטט) נען שוין אלע העלדן פונם ערשטן באנד אײםגעשטארבן, און די נײע העלדן הויבן אן אויפסנײ צו װעבן די אלטע 'געשיכטע. די קלײנע װינדערבאריע נאװעלן און מעשהלעך דערצײלן כמעט שטענדיק װעגן גײסםער און געשפענסםער. די גזרות פון אלװעלטלעכן קאפיטאליזם, די מלחמות מיט יאפאן, רעװאלוציעם, בירגער־קריג האבן אויפגעװירבלט דאס כינעזישע לעבן און געלײגט אן אנהויב אין כינע פאר דער תקופה פון זעלבםט־דערקענונג. דעריקענען זיך און די פרעמדע, זיך פונאנדערצוקלײבן אין די הויפש דיפערענצן צװישן די פעל- קער פון מזרח און מערב און צװישן די פארשיידענע פעלקער פון מזרח גופא - דאס זענען געװארן די הויפט־שטרעבונגען פון דער נײער כינעזישער ליטעראטור,'צוברעכן די װאנם צװישן זיך און אנדערע, צילײגן א האנם צום בוי און איבערבוי פון דער װעלט - דאם איז געװארן דער ציל פון דעם הײנטצײטיקן כינעזער. די נאך־רעװאלוציע פאעטן האבן פריער פין אלץ גענומען פארלײכםערן די צו־רײםע דיכטונג, כדי מאכן זי פארשטענדלע־ כער פארן פאלק. אבער זיי האבן שוין צו פשוט, צו פרימיטיװ געמאכט. א גרויסער טײל שריײבער האבן א שארפן קער און װענד געטון צו מערב - און נישט נארי אײראפעאישע קלײדונג, נאר אויך פארטיקע קולטור־פארמען אנגעהויבןינעמען פון דארטן. זײ שרײבן אפילו נישט אויףיכינעזיש, נאר אויך אויף פראנצוי־ זיש אדער ענגליש. א צװײטער טײל האט זיך נאך מער' פאר- פעסטיקט אין דער טיאדיציע. זײ פאדערן לײדנשאפטלעך אויף צו גײן װײטער דעם כינעזישן װעג. י און דער כינעזישער װעג איז לעצטנם כאאטיש און אומרואיק. די פאלקם־כוחות - אויפגע- ברויזט און צערודערט• אומגעהויער שװער קומט עס אן םארן כינעזער און נאך שװערער םארן אויסלענדער קינסטלעריש צו פארקערפערן דעם אויםגעברויזטן װעזן םון כינע. אבער נישט געקוקט אױף דעם און אפשר טאקע דערפאר ציט צו זיך אן אויפהער די כינעזישע ארענע, און עס מערן זיך די פרװון, הין מצד די כינעזער גופא, הן מצד די אויסלענדער צו געבן פאר דער װעלט א בילד פון דער אלטער, אלט־נײער און נײער כינע. דאס בוך ״דען-שו-כוא - א ױנגער כינעזער דערצײלט אויס זײן לעבן׳ סון דעם רוסישן שריפטשטעלער ס. טרעטיאקאװ*)- איז איינס פון די ערנסטע פרײון אויף דעם גיעביט. זײיענדיק פראפעסאר אינם רוםישן סעמינאר פונם פעקינער אוניװערסיטעט- אזוי שרייבס טרעטיאקאװ אין זיין הקדמה - איז ער אין משך פון א האלב־יאר טאג־טיעגלעך א היפשע פאר שעה געזעסן מיט זײנעם א סטודענט 'און אים אויסגעפרעגט, אויסגעהערט, טריט נאך טריט נאכגעפאלגט זײן 26-יעריקן לעבן. כינעזער, װאס האבן דאס בוך געלעזן, האבן צו טרעטיאקאװן געזאגט: ״עם איז איונ־ זער קינדהײט, אונזער שול, אונזערילעבן׳ - אזוי טיפיש איז םאר דעם הײנטצייטיקן כינעזישן אינטעליגענט דאס לעבן פון דען-שי-כוא. א קלאפשירם שיצט שי־כוא־ם אפגעזונדערטן פאמיליען־הויף םון פרעמדע בליקן; פון בײזע גייםטעי, װאס מיט זײ איז פול די דער מזזגר םון דער פיעסע *שרײ, כינן״ ן ש. י. 7:אר3?$ן / צום משפט, שובאים םוז ײדישי ואפענעו נוית זז ד וזתיואניססישע פיועו) •) דערפאר קאן מען נישט תםיד די דאזיקע סירער רוםן צו א בית־ דין צדק סאר די חטאים םון זײערעי םארטײ-תברים. אינם איצטיקן פאל אבער האנדלט זיך װעגן א זער דעלי• קאטע (פאר דעם רעוױױאניזםז - ״םארשאלטענע פראבלעם׳ - װעגן ײדיש, דעם לשון םון די ברײטע יידישע םאםן אין אלע װעלט-טײלן. און דעריבער, גלויב איך, דאוף די יידישע עםנט• לעכקײט רופן די רעװיזיאניסטישע פארטײ און אירע םירער - צום פשפט. עס פאסירט אין יעדער באװעגונג, אז די םירער פארלירן די השפעה און גײסטיקע קאנטראל איבער זייערע מאסן, און *) עײם שליםן דעם נימער העונן םיר 1*קומן ש בריח ל םון ש. י. דארםשן, *רןג, װעיבן ער םײים אונז םים, תז די דןרסיקע רעװיזיא־ ניםםסן ה*נן פ*רעםנניעכם *ן *נטשוידיקינב, *ז זײ בעלײריקן נישם די ײדישע שסר*ך.