Literarishe bleter · 1933-04-07 · 15 (7.4.1933) · p. Seite 242

ליטערארישע בלעםער נים. 15 (466) זײט 242 יענער שטעלט ארײן א פום. דערפאר איז דא דער זױבער ביז גאר. קײן פיצעלע פאפיר, קײן שלעכטער גערוך, םארקערם םון די בוימער, װאס זענען דא םארםלאנצט, פון די װאזאנען און קוגל-טעפ, װאם שטײען דא אינדרויסן, װערט בעםער די לוםס, קײן שפור פון קײן רױך, און קוקט מען אראפ םון דאנען צו דער דעברע, זעט זי אויס, װי א פליגן-כאפער, מיט א גערויש םון האלב-דערטרונקענע פליגן. עם לײגט זיך דארם איבער די דעכער א פארע און א שװארצער רויך. עם לױםן דארט אהין געלע, געל־גרינע װאסערן, עם קריכן סטארעם אפגעריסענע מענטשן און אפגעשליסענע הינט, נאר װער קוקט זיך אוםז אט דא אויפן בארג, װאס דערהײבט זיך פון דער דעברע אויף א פיר-םינף שטאק, װוינמ די אינהאבערין פון שאכט .פרעמיער״, פרוי האלינא פלומפ. פרוי פלומפ שטעלם פאר מיט זיך א מענטש אין די דרײםיקער יארן. זי איז פאזיאריש אויסגעצויגן גלייך, גײם שטענדיק אנגעטון אין א שװארצן מאנטל, אק װעלכן עם איז װי אײנגערוימט א־ר רויטעד קאפ. אירע בלויע אויגן זעען אױם קינדיש, נאר אז מען קוקט זיך גוט אײן אין זיי, זעט מען, אז זײ זענען אנגעגאסן מיט פאלשער קינדישקייט. זי האט קלײנע ליפן, רעדט שײן דייטש און באהאלט אין די ליפן א מעכאנישן שמײכל. אט די םרוי איז אן אײניקל פון משה מאזיק, דעם גראבן באלעבאס מיטן גזלנישן שטעקן אין די האנט, װאס פלעגט שלאגן זײנע מענטשן בײ די גריבער. און דערפאר אײגנטלעך, צאלס זי אוים, די דאמע, פאר אפגעזענקסע קעפ און צעבראכענע רוקנס. מער װײםט זי נישט און געדענקם נישט, װי צו הײסן שטײן דעם מענטשן מיט א צען טריט װײט פון טיר, א שלײדער טאן די עטלעכע מסבעות עפעס אויפשרײבן אויף זיץ ארבעטלאזע לעגיטעמאציע און א קלאפ צו טאן מיטן טרוקענעם שופלאד. און דא אבער קומט ער, לײב סוקס, מיטן רױטן האלבן פנים, ער קוםט ארײן שסיל, קוים װאס מען הערט אים. ער קוקט זיך דערבײ אום, אויב ער האט אין שײנעם הױז עפעס שמוציקס נישס מיסגעברענגט. בעט איבער מיט א חניפה׳דיקן שמײכל און קװעטשט זיך אײן אזױ, אז ער זאל דא צוםיל ארט נישט פארנעמען. מאדאם האלינא קוקט זיך נאך מער אום: זי באמערקט: און װער איז דער פלעק אויף דער פאדלאגע? און די םעדערז אין די שטרוי? און אט די זעמדלעך? — איבערהויפט שמעקט זי גוט נאך אויב קאראל האט זיך דא נישט ארײנגעגנבם, ער װאלט שוץ פץ דאנען לעבעדיק נישט ארויס. איז שטענדיק, װען זי האט שוין גענונ מאל איבערגע■ קוקם די פאדלאגע און די שטולן און די כאדניקעם און די שװעל, אויף װעלכער דער שומר שטײט, פרעגט זי שטורמיש: ״און קאראל?״ הויבט לײב םוקס אן צו הויבן מיט די אקםלען, צו שװערן און צו קלאפן אין הארץ, אז פון אזוינס װײםט ער גארנישט, קאראל האט אםילו בדעה נישט צו קומען אהער. * דער אנקוס פון װעכטער אפצונעמען די עטלעכע מטבעות אױף דער לעגיטיםאציע דאש מאל, איז געװען םאר דער צײט. דער שפיטאל-דאקטאר םץ דער דראהאביטשער קראנקן׳קאםע, װאס קומט אײנמאל אין חודש, אדער אײנמאל־ אין יאר, אונ- סעתוכן דעם סאניטארן צושטאנד םץ דער דעברע, האט אוים׳ געפונען, אז די הויט בײ לײב פוקםן ברענט װי א םײער און אז ער דארף פ־אסטערן צולײגן צו דער הויט. אבער װער םון דער דעברע, קען עס אויםבארגן אױף פלאסטערן. נעמט זיך קאראלן אראפצוגעבן צו די װעכטער-הינם. קאראל דער־ פילט א קאטאסכראפעי אין זײן לעבן. דער נאפט הױבט אן ארײנקריכן אין זײנע האר, אין זײן נאז, אין זײנע אויגן, ער ניסט, הוסט און װיינט. קאראל װערס אן די פריצישקײט זיינע, דעם אײדעלן שטאלץ, װערט א װעכטער-הונט. און אט פאסירט נאך א צװײטער פאל: ד• מאגנאטין פלומפ, װאס האט גערופן צו זיך אויף א חודש ארבעט דעם ליידיקגייער שלמה פוקסן, האבן אים צו- זאמעננעפירט מיט קאראלן, מען האט זײ אנגעזאגט, אז אײנער זאל היטן דעט צװייטן, אז ער זאל נישט שלאפן. דער סוף איז אבער געװען, אז בײדע האבן אײנגעדרימלס. בײדע האבן פארלוירן אלץ פאר די אויגן. זענען אונטערגעקומען די פלומפס. דעפ װעכטער האט מען ארויסגעפירט בײ בײדע אויערן סון שאכט הקפות, אזוי אז מער האט ער נישט געקענט קײן פום שטעלן. קאראלן האט מען אנגעכאפט בײ בײדע פיס, ארײנ- געשלײדערס אין א נאפט-גרוב אץ נישט געלאזט ארויפקומען פון גרוב, ביז ער האט אנגענומען מויל און אויערן מיט ראפע. פון דעמאלס אן איז אץ קאראלם לעבן אן ענדערוננ געשען, אלץ אין אים האט זיך איבערגעקערט. ער זעט נישט גוט, הערט נישט גוס און געדענקס גארנישט. אפטמאל בלײבט ער ליגן אין גאס, װי א סוימ פעקל, און ײנגלעך שלעפן אים צו דער דעברע. אט דער הונט מיט זײן שוין באגראבענעם מוט האט אבער א מבע: פון זײן באלעבאס נישט אפצוטרעטן. עס הײסט, שלאפן שלאפט ער אפילו אץ קארידאר פון אלגע־ מײנעם הויז. ער עטט די אלע פליאקעס װאס קומען אן דורך די רינשטאקדס פון דער קאפעען-גאס. ער האט זיך לעצטנס אויםגעלערנט אפילו צו כאפן מייז, צו שטילן זיץ הונג.ר, אבער לייב פוקסן פילט ער נאענט — ער האט דאך מיט אים דורכנעמאכם אײן שטיק בימער לעבן. אמת, אז לייב פוקם האם זיין צוג טשעפעטן קאלעגע נישט זײער ליב, ער ברענגט א־ם אלעמאל ארײן פארשידענע נבלות, חוץ דעם אימפאנירט אים נישט מיט זײן פעל, װאס װערט פון טאג צו טאג עיפושדיקער. אבער אים, קאראלן, ארט עם נישט. און ער קריכט אים נאך פסדר. איבערהויפט, ווען ער װײסט, אז לײב פוקס גײט צו די פלומפס, דעמאלם שטעלן זיך אויף זײנע צװײ שמאטענע אויערן און די געשלאגענע אױגן צינדן זיך אן: אנו, טאמער מאכט מען מיט אים, לייבן, װו מען האט מ־ט אים געמאכטי דער חודש מאי קומט אן. די קײםערן-גאם ווערט באלעבט פון האנדליאזשעם, קונצנמאכערם, קאטאריניאזשעם, װאס קומען ברענגען הנאה און פרײד פאר רײכע םענטשן. שלעפט ער זיך מיטן באלעבאס. שטעלט ער זיך דערװײל אפ מיט זײ, הערט זיך אײן אין שפילן אין טאנצן פון קינדער, עם איז אים גוט אויף דער װעלט. אבער באלד האט ער זיך אפגעריסן פון דער םרײלעכער באנדע און איז אײעקגעלאפן טון זיין פליכט. # * * דאס הױז, צו װעלכן דער װעכטער מיט ז־ין הונט גע־ הערן, איז א הויז אויף א בארג מיט עלעקטרישע לאמפן און לעמפלעך, װי א הימל. אץ אײן זײט שטײט א קלײן הייזעלע — דא וװינט דער סטרוזש פון הויף. בײ אים מוז מען זיך מעלדן א סך מאל צו װאס מען איז געקומען, און דא הענגט א שילדל: ״שטרענג פארבאטן ארײנצופירן הינט און װעכסער און גראבע נאפט־ארבעטער״. בײ דער הויפטמױער װידער, הענגט שוין כסדר אויף יעדער טיר אזא שילד. דא שטייען אויםגעפוצטע דינער אץ קאנטראלירן די הינט פון די מענסשן, נאך אײדער