Literarishe bleter · 1933-04-07 · 15 (7.4.1933) · p. Seite 238

ליטעראיישע בלעםער נימ. 15 (6ס4' זײס 238 נער, דערמיט, װאס זײנע גלויביקע מוזן צו אים קומען דורך אומװעגן׳. ױםף געפינט זיך שפעטער אין אלפסנדריא אלס פרײער בירגער. זײן ״נביאה״ אױ ״מקיוס׳ געװארן, אםפםינוס איז גע. װארן קייזער. ױסף׳ם שאנםן זענען געשטיגן ביז גאר. אין דער דאזיקער רוישיקער קולטורעלער שםאט דערנענטערט זיך ױםף צו דער גריכיש-רוימישער קולטור. ביסלעכװײז נעמט ער זיך איבער מיט דעם םקעפטישן גײסט פון די מזרח-גריכן. ער פארשטײט איצט בכלל נישט װי אזוי ער האט אמאל געקאנט האבן װעלכע ס׳איז פארבאהאלטונגען בנוגע דער נישט-יידישער קולסור. איצט װערט אים קלאר, אז די העלדן םון גריכישן מיטאס שליםן נישט אוים די ײדישע נביאים. ער זעט בכלל נישט קײן סתירה צװישן די הימלען פון ײדישן גאט און דעם אלימפ סון האמערן. ער הײבט אן צו האסן די גרעניצן, װאס טײלן אפ די דאזיקע בײדע קולטורן*. םון דעם דאזיקן פונקט איז שוין אינגאנצן אײן םרים צום קאסםאפאליטיזם.'״ער איז געװארן א נײער ארט מענטש, נישט מעריײד, נישט מער גריך, נישט מער רוימער: א בירגער פון דעם גאנצן ערד-קרייז׳. אװדאי זעגען פאראן באריר-פונקטן ציױשן ר׳ יוחנן און יוסף. ר׳ יוחנן רעדט װעגן א אוניװערסאל ײדנטום, װאס איז נישט צוגעבונדן צו קײן שום באשטימטער טעריטאריע. דער העכסטער טרעגער פון דעם ״געזעץ׳ איז דאס לעבעדיקע םאלק גופא. דערביי גרעניצט זיך דאס פאלק שארף אפ מיט זײן אײגנ• ארטיקײט פון די איבריקע פעילקער'. יוםף רעדט װענן א קאםםא־ פאליש ײדישקײט, װעמענם קױם איז נישט אפהענגיק פוןי קיין שיום לאנד נאר איז פארבונדן מיט דער גאנצער װעלט. אבער דאס דאזיקעייידנג־ום איז נישט אפגעגרעניצט םין די איביריקע קוילםורן', נאר פארקערט, עס איזימיט זײ צונויסגעגאסן. ױחנן רעזיגנירט 'פון נראניטן-טעמטל אין ציון און סארםרעם עם מיטן פלאם פון װארט. אויך ױסף׳ס גאט װערט געלויבט נישט נאר אין ציון, נאיר אויף דעם גאנצן'ערד־קרײז. דער ײד איז א װעלט״בירגעיר און אט פאר אים האט ער געשאפן דעם ״פסאלם פון א װעלט־בירגער׳. די לעצטע פערזן פון דאזיקן פםאים קלינגען: ץ16>ח1.3 6ו1> ץס<11> )16>ח6וו<<1סגז¥6 1)חס ))ס0 )סלס.! 6ז66ל1 6)1> ז6(1ו> <1סו>6 )16>1>£6ץ6ו> 1>ח11 ))ס0 )6<1ס.1 1>ח1.3 ג86ו2מ)6 חס )16>ח)<1)ג6) <1ס)ג ז6*< ,)ג) )<1ס6חא מ)£ ,6)<1ס£61 ו1ס1ס <(ס) 5ג1> ,ו1ס61?ז 133> )גג!6<1 חס)2 )<1ס)א .613ז>11>ז£ ו )35)06 6<מגא 5610 <םוף קומט> * םאדלעזונג םץ לעא פינקעלשםײז א. ר. ט. היטלעריזם, פדיסנםום און סאגיאליזס טעזן: װען קולטורן ברעכן זיך - אין געיעג נאך גערמאנישער דאסן־ רײנקײט - פון ביסמארק ביז היטלער - װען דער הםון זוכם ברויט און פארװײלונגען - דער קרייץ־צוג קעגן םארקסן - היטלערס ״מײן קאמף׳ - שפענגלער קאנםוא ניטצשע - דער נאציאנאל״םאציאליזם אלס שם המפורש םארן פרײסישן גולפ - היטלערםי ״וזורה׳ אין ליכט פון מארקסיזם - דאס טאפלט־געשטאלט פון דער ארגאניזירטער אונצופרידנקײט - װען א לאנד פון דיכטער אוןידענקער פיבערם םון היםטעריע - קװא װאדיס אײראפא? שטעט װעלכע װילן אײנארדנען די פארלעזונג דארפן זיך װענדן לויטן אדרעם: 36 10 עוז6ס11פ^\ ,ח61)618>1חד1 ססע! - און נישט געלאזט שטארבן. ער מוז נאך געניםן, ער מוז נאך זיך איבערלאזן' גײםטיקע שפורן. ער האט נאך זײער פול אוייפ־ ציםון אין ליעבן. אין היץ פרעגט ער ביײ זייך אלײן: ״װו זענען די פרויען, חאם האבן צו אים נאכנישט געהערט, דער װײן, װאם ער האטינאכנישט געםרונקען,* די הערליכקײטן פון דער װעלט, װאס׳ עריהאט נאכנישט געזעען, די ביכער, װאס ער האט נאכנישט *אויפגעשריבן?׳ און אט צוליב דעם לעבנס-דראנג און וױלן זיך אויסצו- שוימען רעזיגנירט דער קלײנמוטיקער פעלדמארשאל פון דעם געװײנלעכן שטאלץ און וױרדע, װאס איז אזוי אײגענטימלעך פאר יעדן קריגספירער. ער איז מקבל באהבה אלע באלײדיגונגען, װײל דער רוף פון לעבן איז שטארקער פון אלץ. ער אנטשליסט אפילו צו שפילן די קאמישע ראל פון א ״נביא׳, װאם זאגט פאר דעם ברוטאלן שונא אספסינוםן,' אז גאט װעט איםי זאליבן פאר א משיח. װי העסלעך קלינגען ױםף׳סי וידוי-רײד, געװענדט צו אסםםינוסן, װעלכער צוױיפלט אין דער װארהאפטיקײט פון יוםף׳ס נבואה: ״איך בין געװען א געטרײער דינער פון די ײדישע קנאיס, כל זמן איך האב גענלויבס, אז גאט איז אין ירושלים, און אז די דאױקע מענטשן זענען זײנע שליחים. איך װעל זיין אייערס א געטרײער דינער, קאנסול װעספאזיאן, וױיל איך װיים, אז נאט איז אין איטאליען אץ, אז איר זענט זײן שדיח׳. און אויב אספסינוס גלויבט אים נישט, טא זאל ער יוסף׳ן שמידן אין קײטן און האלםן אים אזוי לאנג ביזי זייין נביאווז װעט מקוים װערן. װען אספסינוס דערװיסט זיך אז דאס ײדישע מײדל מארא פון גליל, װעלכע ער האט געשענדעט, *פילט זיך אומגליקלעך און האלט זיך פאר פאראומרײניקט דאדורך, װאס איר באצװונ• גער איז געװען א נישט-ײד, באפעלט ער יוםף׳ן*, אז ער זאל מיט איר חתונה האבן. און יוסף דער כהן ״פון דער ערשטער רײ׳ גײט נאך קורצע קװענקלענישן אײן דערויף. ער וױיסט אפילו, אז ירושלים האט אים פארשאלטן אלס פחדנותדיקן איבער■ לויסער, און אז דורךידעם לעצטן שריט מיט מארןן װעט זײן רעפוטאציע אלס כהן נאכמער פאלן, אבער ער גײט אויף אלעם אײן, וױיל ער שפירט אין זיך באגער 'צו דעראבערן די צוקונפט. בײ זיך אין הארצן װיל ער רעכטסערטיקן זיינע מעשים, דער■ מיט, װאס עם װעט אים געלונגען צו פועלן ביי טיטוסן נישם צו צעשיטערן דעם בית-המקדש. ס׳לוינט אלײן צו לײדן, אבי גאטם הויז זאל געשוינט װערן. מען שפירט אבער באלד ארוים, איז יוסף גלוייבט אלײן נישט דערין, ער װיל איבער אין זיך דער■ מיט פארטויבן דאס אײטערנדיקע געשרײ פוןי געװיסן. װען ער לעבט זיך שוין גאי אײן אין אספסינוסעס סביבה, בעט ער, אז מען זאל אים דערלױבן זיך צו רופן מיט אספסינוסעס ״געשלעכ- טער נאמען׳... ״און יוםף בן מתתיהו, כהן פון דער ערשטער רײ פון ירושלים, הייסט פון דעמאלט אן פלאװױס יאזעפוס״. אינטערעסאנט פאלט אוים די באגעגעניש פוןי דעם ״צע• ריםענעם׳ יוםף מיט דעם ״נאנצן״ ױחנן בן זכאי אין צעזארעא אין אספסינוסנס געצעלט. לכתחילה פארשטײען זײ זיך בײדע נישט. יוסף װיל אפראטעװען דעם בית המקדש, אבער ר׳ יוחנן וױיזט עפעס אויםינישט צו זײן שטאיק פאראינטערעסירט דערין. ר׳ ייחנן דערקלערט אפן, אז ער איו גריים אװעקצוגעבן דעם בית הםקדש און אויף דעם ארט פון דעם זעבארן מעספל אויפ■ בויען אן אומזעבארן מקדש.'אנשטאט די ביזאיצטיקע מויערן סון גראניט, װיל ער ארומצוימען גאטס גייםט מיט מויערן פון װארט װאס איז דען ״דער װעהענדערי אטעם גאטטעס׳? - ״לערע און נעזעץ״. מען קאן דאס פאלק פון דער תורה נישט אפ■ רײםן כל זמן עס האט יצונגען איון פאפיר פאר דעם געזעץ. דע■ ריבער איז פארשטענדלעך זיין ביטע װעגן יבנה. יורף באמערקט, אז אזא פלאן פארלאנגט דאך ארבעט פון א םך דורות. ר׳ יוחנן ענםפערט: ״מיר האבן צײט׳. אװדאי װעלן די רוימער שטערן, וױיל דער רוימער כוח האט שטענויק מורא פאר דער מאכט פון גײסט. דער גײסט איז אבער עלאסטיש, קײן שום קראפט אין דער װעלט איו אים נישט ביכולת צו באזײטיקן, ער קען אדורכ■ דרינגען דורך די דינםטע שפעלטעלעך. ״זײ מאכן חרוב די םלוכה און דעם בית המקדש: אויף זייער ארט בויען מיר אויף לערע און געזעץ. זײ פארװערן אונז דאס װארט, מיר פארשטענ• דילן זיך דורך סימנים. זײ םארװערן אונז די ישריפט: מיר קלערן. זײ פארשכ-אין אונז די גלײכע גאםן, אבער גאט װערט נישט קלע•