Literarishe bleter · 1933-04-07 · 15 (7.4.1933) · p. Seite 236

ליטערארישע בלעטער נימ. 15 (466) זײם 236 ער האט אװעקגעשטעלט? נײעם סראפ טןר אט די מענםשן, װעלכע האט ביז איזיט נישט דערשמעקט דעם אםתן טעם סון דעם ײדישן שיקזזןל״ װעלכע האבן געבויט ןן םך טעןןריעס װעגן גלות און ײדישן גאביאנאליזם, אין װעגן דער לעזוגג סין דער ײדישער נאציאנאלער פראגע, אבער גערעדט װעגן דעם, װי פון עפעם אן אבסטראקטער זאך, וױ אן ענץ, װעיכן םען קאן באנעמען אקאדעמיש. איבט האלם עס דערבײ, אז אין דײטשלאנד זאל דער ביוניזם װערן סין א סאליטישער באװע■ גונג א סאלקס באװעגינג. דאם איז די עיקר פאםירונג: דײטשע ײדן דערשסירן פליבים, אז מיט זײ קימס םאר ײדישע היסטאריע. מיר האט געזאגט אײנער, א באײיםטער סירער םץ דײסשן ײדנסום, אבער א ״דײטש׳ אין סולן זץ סון װארס — .איר װײסט שוין דרײ טעג טראכט איך בםדר, ס׳ארא מאדנע װעלט עם איז איבט געװארן - מען װעט דאך װעגן אינז, אט װעק מיד און אײך, שרײבן סעלעטאנען, אזוי װי םיר שיעגן שרײען װעגן אוקראינער ײדן אדער אויף גירוש שפאניע. ס י ר זעלנער פון ד י י ט ש ע ארמ״ען, םמם דײטשע בירגער פון דעד ײד. רעליגיע, זענען געװארן פיגודן סץ גלות היססאריע אץ מיר װײסן נישט םץ װאנען עם קומט צו אונז-. און א צװײטער האט מיר געזאגט: ״יענע װאך, װען עט זענען ארױס די באיקאט תקנות, לויט װעלכע אפילו אן אײניקל פץ א געשסדטן ײק װערט גערעכנס מאר א ײק איז מיר קלאר געװארן, אז די מעטאדעם און דאם חיהשקײם איז הײנט דאס אײגענע וױ אץ שפאניע. זײ, הײםס יס, די פארםאלגער האבן זיך אפילו אויף א האר נישס געענדערס דער זעלבער כח - די זעלבע גענג. די פראגע איז נאר צו מיר זענען אױך די זעלבע ײק, װי יענע אמאליקע נרדםים. צי קענען מיר שםעלן אזא װידערשטאנד װי זײ — צי סאר■ מאגן מיר די זעלבע עקשנות, װי זײ״... זייער סיפטאסאטישע שסימען... — און װי האלט עס מיט דער ליבעראלער פרעסע? א װאסער קורס האט זי איצט אנגענומעןז — װעגן דעם איז שװער צו געבן אן אלגעםײנעם ענט■ פער, וױיל מען קאן נישט דעדגײן די הינטער-קוליסן שפיל, װאס װערט, לסשל, געפירט אין א ,בערלינער טאגעבלאט׳. אין א סך פאלן האס די מאכט לכתחלה אפגעשטעלט די צײטונגען אויף א פאר װאכן און דערנאך פארקלענערט דעם טערמין מיטן תנאי, אז געװיסע רעדאקטארן זאלן מער נישט שרײבן קיין ארטיקלען. אין אנדערע צײטונגען האט מען ארײנגעזעצט רעגירוננ-קאםיסארן אץ דערצו נאך האט א געװיםע טײל פון דער אמאליקער פלומרשט ליבעראלער פרעסע באלד נאך דער איבערקערעניש זיך באזארגט מיט הכשרים, אדער גאר פראסס און פשוט משלח געװען אלע ײדישע רעדאקטארן, אנדערע װידער האבן זץ געראטעװעט מיט דער אנגאזשירונג פון די שװארצםטע, רעאקציאנערסטע שרײבער... — און איצס די לעצטע פראגע, װאם אינטערעסירט אונז, װי האלט עס איצס מיט די דײטשישע ײדן? װאם פארא אריענטירונג מערקט זץ איצט בײ זײ? לעבט אויף בײ זײ דער ײדישער נאציאנאלער געדאנק? ־־ צו א נאציאנאלן געדאנק איז נאך װייט. נאר דאם, װאס עם איז נעשען איז לכל־הפחות אן אנהויב םונם איבערײס מיט דעם דײטשן נאציאנאלן .יעדאנק. איך װאלט געזאגט, אז אין גייסטיקן זין פילן זיך די דײםשע ײדן שטאאטן־לאז-װאס װי, מענטשן, װעלכע האבן אין א געװיסן אופן געהערט צו א געװיםער הײמאט, וױיסן אז זײ קאנען זיך שוץ מער נישט אומקערן צו איר צוריק - און באציען זיך דעריבער צו איר נעגאסױו, װי פאזיטױו זײ האבן ליך צי איר פריער נישט בא■ צויגן. קײן נײ הײמלאנד האבן זײ דערװײל נישט איצט אױ נאך די צײט םון בהלה און עם איז נאך צו פרי צו רעדן װענן דעם. דערפאר באמערקט זץ אבער אין דעם לאגעיי, װאס האט זיך שוץ פריער געהאלםן פאר ײדיש נאציאנאל, א נישט דערװארטע אויפלעבונג פון נאציאנאלן געדאנק. פשוט, װײל ידושלים דערגרונם םון דעם ראמאן רוקם זיך דעריבער ארויס די פרא■ בלעמאטיק. אמאל האם עם געהײסן - דער ביטערער געראנגי צוױשן רוים און ירושלים; ירושלים איז געםאלן און אויף אירע חורבות באםעסטיקט רוים איר מאכט. װעלכע מאכט האט אײגנםלעך גע• זיגט און איז געװארן שטארקער, אץ װעלכע איז געװארן באזיגט און ממילא שװאכער? עס האט זיך געקאנט לכתחילה דאמץ, אז מיטן נצחון איבער יהודה האם רוים ױך שױן אײנגעםלאנצט אין דער אײביקײם, און אז ירושלים איז שוין פארלוירן אויף שםפנ• דיק. די וױרקלעכקייט האט אבער געװיזן גראד א פארקערט בילד. רוים און ירושלים זענען צוױי באזונדערע קולםור-באגריפן. די קולטור םץ זײן איז געקוםען אין קאליזיע םיש דער קולטור םון װ ע ר ן; אפאלא ראנגלט זיך מיט דיאניזאס. די קולטוד, וואס רײפט ארום איר גײםט אין ש ט ח, קאן ממש נישט איברקאכן די קולםור, װאס ציט איר אטעם אין דער צײט• יענע ראט געזוכט דעם ש ב ת ם ו ן ד ע ר נ א ט ו ר און ױך אײנגעשיעסט, אז זי האם אים שוין געםונען, די אנדערע װידער חאט געזוכט דעם ש ב ח פ ו ן ד ע ר ג ע ש י כ ט ע און איז זין אםן מודה, אז ױ האם אים עד הױם נאך נישס געסונען. רוים אלם סטאסישע קול• טור איז שוין דער איגבאגריף סון אפגעשלא6נקײם, װאס סוז פארלירן די זאפטן און ביסלעכװײז װערן אײנגעדארט. ירו&לים?עיא פ'נק?שטײן / װ$רשע ד ו יי ם א וי ן יי*ן עוינסײענגער .דער ײדישער קדיג״ (וײסש) ראמ*ן *ר*סייען פ*רי*נ, נעריין, 478 ז. העפ, העפ: - היעראזאלימא עסט פערדיטא־ ו״ירושלים איז פארלוירן:'>. דער דאזיקער אפקלאנג פון די רוי• מישע טרױמף-אײסגעשרײען באנלײט א לענגערע צײט דעם עמ־ פינדלעכן לײענער פונם אויסטערלישן ראמאן ״די ײדישע מלחמה׳1 צי איז עס בלויז א ראמאן, געשפינט אױף דעם פאן םון דער געשיכםע? צי איז דער״ אויטאר נאר אויסן אויפצולעבן א רײ קלענערע אדער גרעסערע געשטאלטן, װאס האבן דעמאלט גע• װירקט? צי האנדלט זיך דא ב,ויז אין װעלן פארםיקסירן א בא■ שטימטע באדײטנדיקע עפאכע םון דער ײדישער געשיכטעז דאס זענען די ערשטע פראגן, י װאס באאומרויקן דעם לײענער, װעל• כער קען זיך נישט באפרײען פון די ״העפ׳-װידערקלאנגען. דאם װעזנטלעכע אבער פון דער ״ײדישער סלחמה׳ לינט גאר אויף אן אנדערעריפלאך. דער קװער-שנים פון דער געשילדעטער עפאכע אנטפלעקט פאד אונז, אמת, גרויסע היםטארישע געשעע• נישין. םײכטװאנגעי־ װענדט דא אבער אן א טאפילטן מעטאד - ער אקטואליזירט דאס היםטארישע אוןי סיםבאליזירט דאםיאקםו• עלע. ער שלינגט איײן דעם״לאנגן צײט •םהלך, די םיגורן װערן מאדערניזירט. אין דער זעלבער צײט באוױיזט ער דעם מאדער• נייזם צו באהויכן מיט דעם אטעם פון אײביקײט. אויף דעם פא•