Literarishe bleter · 1933-04-07 · 15 (7.4.1933) · p. Seite 235

זײם 235 ליטערארישע בלעטער נומ. 5ו (466> א לעפעדייקעד גדום פוין דײטשלאגד װען א ראדיקאלער דײטשער נאגיאנאליםט און זיך אויך א שטיק צײם גערעכנט אלם דער אבי-אבות פון דײטשער נאציאנא• ליםטישער ליטעראטור און דאך איז א םאקט, אז סײ זײן בא. צױנג צו ײדן, םײ די באצױנג מצד די ײדישע קרײזן צו אים איז געװען זײער אםרײנטלעכע. די םיבה םון אט דער םרײנטשאסט איז םמש א קוריאז: און זײן ראמאן ,אל• רוינע״, װעלכן ער האט געשריבן בשעתן װעלט׳קריג, זייענדיק אין אמעריקע, איז דא א קאםיטל װעגן דער ײדישער פרעסע. עװערס רעדט דארט זײער ברײט ארום די באגײםטערונג םאר דײטשלאנד און די שנאה צו רוסלאנד װאס האט זיך .געלאזס מערקן אין די קעפלעך םון דער ײדישער פרעסע. אויף דעם דאזיקן םמך האט ער געבױט גאנצע טעאריעם װעגן ײדישן דײטש, און אז ײדן זענען די אםתע םארשפרײטער סון דער דײטשישער קולטור אין אויסלאנד. עם םארשטײט זיך, או דײטשע ײדן, װעלכע זענען גארנישט געװוינט צו אזעלכע קאמפלימענטן, האבן זיך אין דעם אנגעכאפט, װי אין עפעס רעכטם און גע• װאלט דרינגען, אז עװערס איז א ױצא מן הכיל פון די דײטשישע נאציאנאליסטן און אז אםילו עקסטרעמער נאציאנא• ליזם קאן זײן נישט געפארט מיט אנטיםעמיטיזם. א מםקנה, װאם איז גראד געװען שטארק צום הארצן ספעציעל פון די דײטשישע ײדן, װעלכע זענען אין תוך באהאםטן מיט דעם דײטשישן נאציאנאליזם. דאם אלץ איז אבער געװען דאן, װען דער נײער דײטשישער נאציאנאליזם האס נאך נישט געהאט זײן פאליטישן באטײטונג זײנע אנפירער זענען געװען מער אינטעלעקטועלע אײדער פראקט־קער. זינט אקטאבער 1931 האבן זיך אבער די דאזיקע אין תוך כסעט אײנזאמע נאציאנאליסטישע אינטעלעקטועלער גענומען אנשפארן אויף דער מאסע, אויף דעם ערב־רב, װעלכער האט זיך גענומען קאנצענטרירן ארום די היטלעריםטישע לאזונגען. זײ האבן פארבויגן זײערע אינדי• װידועלע אנשוױנגען און ארײן אין שפאן פון דער היטלעריס• פ־שער באװעגונג. זײ האבן גענומען ציען חיונה םון דער נאציאנאליסטישער פרעסע, און האבן אפילו דעגראדירט אויף אזויםיל, אז זײ האלט, זיך םאר די רופארם פון דער נאציא• נאליסטישער אידעע. אט אזעלכער איז הײנט צו טאג עװערס און אזונע זענען אויך א סך מיטגלידער פון דײטשישן פען• קלוב, און אםילו דער פאציפיסט נראף קייזערלינג שניידט זיך שוין אויך אויף אט דעם דרך... — און װאס איז דער גורל פון די םילע קולטור אינסטי• טוציעס, קולטור ארגאניזאציעס און םארײנעןז — קאטאסטראםאל. א סך אינסטיטוציעס זענען ביד תזקה םארמאכט געװארן. אט למשל איז די בארימטע, אײנע פון די װיכטיקםטע קונסט אנשטאלטן, האמבורגער אסאציאציע םארמאכס געװארן. דאס םארמעגן קאנםיסקירט און צעשלעפט געװארן. א םך ביבליאטעקן אין בערלין וענען קאנםיםקירט געװארן אונ• טערן אויסרײד, אז זיי זענען קאמוגיםטישע. אנדערע האם מען נישט געטשעפעט, מען האט אבצר ארעםטירט די אנםירער, די םארװאלטועם מיטגלידער, לםשל, ווי עס האט געטראפן מיט דעם ,מאניסטן בונד״ איינס םון די װיכסיקםטע דײטשישע קולט. ארגאניזאציעם• אין אזעלכע סאלן האבן די םארבליבענע מיטגלידער באשלאסן סונאנדערצולאזן די ארגאניזאציעס און אסילו םארניכטעט די מיטגלידער-רשימות און ארכױון. עס זענען אויך געװען סאלן םון פשוסער רויבעריי, ווי למשל די צערױ• בונג םון דער גרעםטער םארשריטלעכער דרוקערײ אין דײטש• לאנד. די װעלט-בארימטע .גוטענבערג-דרוקערײ״ אין בערלין. אין װארשע װיילט איצט דורכרייזנדיק א ײדישער שריפט• שטעלער, װעלכער איז אקארשט געקוםען פון דײטשלאנד. מיר האבן אויםגענוצט די געלעגנהײט און פארםירט מיט א־ם א שמועס װעגן דער איצטיץער לאגע אין דײםשלאנד. — װי איז אײער םײנונג צי איז די באיקאט-אקציע םון די היטלעריםטן בנונע דײסשישע ײדן בלויז אן עקאנאמישע צי אויך א גײסטיקע? — דער יםוד םון דעם עקאנאמישן באיקאט איז א גײם׳ טיקער. םען קאן נישט אפסײלן אײנס פונם אנדערן. די גאנצע אקציע האט מען דאך געדארםט צוגרײטן און קודם-כל אנװײזן, אז די ײדן זענען םרעםדע און שענדלעכע עלעמענטן. םאר די עקאנאםישע מאסםיםלען, האט מען געדארםט באװײזן צװײ זאכן: אײנװארצלען בײם דײטש דעם באוװםטזײן, אז דער ײדישער גײםט איז דעםטרוקטױו און נישט נאר דאם אלײן, נאר, אז ער, דער יידישער גײסס, איז געװענדט קענן דײטש• ל*נד. און בײם ײדן האט מען געדארפט אויםװארצלען דאס באװוססזײן, אז ער אױ א געטרײער, קולטורעלער דינער םון דײטשלאנד. — װי אזוי האט רעאגירט די דײטשע אינטעלעקטועלע װעלט אױף דער איבערקערעניש? _ זי האט פונקט אזױ רעאגירט. װי די דײטשע מילי• טערישע און מאגארכיסטישע ארגאניזאציעס בשעת דער נאװעמ• בער-רעװאלוציע: זײ האבן זיך נישם געריכט אויף אזא איבער׳ קערעניש. זיי זענען אויף אזויםיל נעװען פארפונדעװעט אין דער אלטער ליבעראלער װעלט, אז זײ זאלן זיך אזוי שנעל קענען אריענטירן אין דעם, װאס עם איז באמת פארגעקומען. דערםאר םערקט זיך איצט צװישן זיי די שרעק און מבולבל• קײט: דער עולם איז איבערגעשראקן. פארשטייט נישט און גלויבט נישט, ער געפינט זיך אין דעם אמתן צושטאנד פון אנונית. דעריבער איז שוין קײן קשיא נישט פארװאם זיי לאזן זיך נישם הערן, םארװאס זײ שרײען נישט. חוצדעם, װאס זײ קאנען נישט שרייען, איז אויך איבערגעריםן געװארן דער קאנטאקט צװישן די אינטעלעקטועלע: אײניקע געםינען זיך אין אױםלאנד און אנדערע אין די טורמעס און זײ קאנק נישט רעאגירן אױף די שוידערלעכע גרויליקײטן, װאס זענען םארגעקוםען. — צי װאלט איר אונז נישט געקענט אינפארמירן װעגן דעם איבערקער אין דעם דייסשישן פען׳קלוב. םארװאם עם אױ אזוי פלוצים אץ אים םארגעקומען אזא קער צום היטלע• ריזם? — אייגנטלעך איז דאס אזוי פלוצים נישט געשען. לויט וױ איך װײם זענען שוין לאנג םארגעקומען שטארקע חלוקי• דעות און סכםוכים אין דעם פען־קלוב. די דאזיקע סכםוכים האבן אםילו אויך געםינען אן אפקלאנג אין דער פרעסע. די אלטע ראדיקאלע םארװאלטונג האט זיך שױן לאנג אנגעגעבן אין דעמיםיע צוליבן אננעמען די באװוםטע רעזאלוציע קעגן דעם קולטור-4אלשעװיזם. שוין דעמאלט האט זיך געלאזט מערקן, אז די. רעאקציאנערע השפעה םארשטארקט זיך אין פען-קלוב. און שפעטער, װען אט רי רעזאלוציעם האט מען אנגעהויבן דורכצוםירן, זענען א טײל מיסנלידער ארויםגעטראטן םון דער פען-םארװאלםוננ און םון דער ארגאניזאציע. אויף אזא אופן איז געבליבן אזא מאיאריםעט, װעלכע האט געקענס אויםקלײבן האנם עװערםן םאר דעם םארזיצער םון דײטשישן פען׳קלוב. אגב װעגן האנם עװערסןי םץ שטענדיק אן נאך אץ די צײטן םאד דער דייסשער רעװאלוציע אץ אויך נאך איר איז ער גע•