Literarishe bleter · 1933-04-07 · 15 (7.4.1933) · p. Seite 232

ליטערארישע בלעטער נימ. 15 (466) זײם 232 צאל פאר דעם ממתקיס... צו דעמזעלבן סארט משלים געהערס בײ שטיינבזןרגן דאם משל ,דער חיריק״. דאם משל דערצײלט װי אזוי ןן חיריק איז נתעלה געװארן און איז ארויף אויף א װאװ און איז נעױארן א גאנצער קנאקער וא חולם) און רעדט פאריסן מים סאסע אויען און ארויף, ארויף. און אלע נקדות ברומען אויף זײער ״לשון ', דער ,קמץ םיט אן א אץ — אץ דרײען אײנגעקארםשעט ליגט דער סגל און ער װארםשעם בע, מע... און דער מוםר-השגל איז דערפון: גוטע צײטן חיריק זאל פון אויבן רײטן... די דאזיקע לעצטע פאר שורזת דעדמאנען אזויםיל, אז דער מח װערט אזש מיד. פאראן משלים בײ שטײנבארגן, װאס זענען א םאלקם■ װיץ, אדער װעלכע אנסהאלםן װערטלעך, װאס װעלן אריץ אין פאלק און מ׳װעט זײער סאסן נישם געדענקען. װען די נאז נעמט זץ איבער אין משל ,ר׳ חוםם׳ אץ איז ברוגז למאי די בריל פארט אויף אים רײםנדיק, װייל ער ר׳ חוטם איז — פארט דער העכםטער אינם פנים, שטײט די זאך נישט אן אים טראגן אנדערע אברים ארוים אזא פסק׳דין: ,ביסט דאך פארט א מיאוסע כלי, פרעג, זײ מוחל, די פאטשיילע־... אזא שפראך איז םץ נאך שלום׳עליכמען אן די לויטערסטע בײ אונז. ער האט זיך געפילם װי גאר א נאענטער קרוב שלום-עליכמס ער האט מיט םיר אמאל גערעדס עמלעכע שעה װעגן שלוב׳עליכמםן און אויםן געװען איז ער מיר צו דערװײץ, או מען האט אויף שלום-על־כמען אויםגעטראכם א בלבול, אז ער איז א פלאפלער, ער איז א גרויםער בעל מצומצם. ער האם מיך טײלװײז איבערצײגט אין דעם, אבעד זיכער איז, אז שטײנבארג אליין האט געקאנט דעם םוד צמצום מערער אםילו, װי בערגעלסאן. זיץ יעדער װארט איז אדער א קלאנג, אדער א געדאנק, אדער א נעפיל, אדער אלע דרײ צחאמען... בכדי איר זאלט װיסן, װאס אליעזר שטײנבארג איז םאר קינדער, װעל איך דא איבערגעבן זײנם א ברױול צו מיר, װאס ער האט געשריבן אין דער הויפר׳שטאט בראזיליע, ריא■ דע־זשענײרא, װו ער איז געװען םארװאלטער םון א שול אין משך פון א פאר יאר, דער בריװ איז געשריבן דעם 21-םן יאנואר, 1930 יאר. ,ליבער באטאשאנסקי! װען דער ,מלך-מלכי-הסלכים״ םץ די בריװנשטעלערם װאלט געװען אין מײן לאגע די לעצטע פאר חדשים, װאלם ער אױך קײן ברױול נישט געשריבן, אםור! קראנקערהײט (אויב נישט: געפגרטערהײט) האב איך געמוזט אנםירן םיט די רעפע׳ טיציעס פון מײן ,טרופע׳, װאם צײלט קײן בײז או־ג, אריבער הונדעדט פארשוין (א גליק נאך״ װאס דעד עלטסטער פון זײ, דער .סטאר״, איז אלט נישט מער םון נײן יאר) און םארטיק מאכן מײן ,קוקוריקו״ (כ׳האב דערנאך געענדערט דעם נאמען אויף ,דער װײםער האן־) צום באשטימטן טערמין. און װעןז װען בראזיליע האט זיך צעבראזיליעױעט׳, ביז גאר! צעםײערם און צעפלאקערט זיך טאקע נאר װי א ריאער ,צנועה־, װען שוין קײן ראיות נישט. יא משל, נישט משל, פאעזיע איז עס. ס׳איז בילד׳שסימוננ, געזאנג, און דער געדאנק מאכט נישט קאליע. א פאנטאםט אט א דער קלײנער׳גרויסער אליעזר שטײנ• בארג, אן אוטאפיקער איז ער װי א זשאן זשאק רוסא. ער האט אמאל פארטראכט א מעטאד װי אזוי צו לערנען ײדיש מיט העברעאיש צוזאמען, ביידע שפראכן צונײפגיסען און מאכן אײנס. קײנער האט נישט געגלויבט און ער האט דערװײל אנגעשריבן א ײדיש העברעאישע כרעסטאמאטיע. אליעזר שטײנבארגס ליבע צו קינדער איז אין לשער. װען פון עטלעכע טויזנט ײדישע קינדער װאלט געװארן אײן ײדיש קינד און דאם דאזיקע קינד װאלט ארויסגעזונגען םון אלע טויזנטער די פרײד, דאס געזאנג, די שפילעװדיקײט, װאלט דערפון געװארן שטײנבארג דאם קינד, אױ נאך דערצו צוגעקומען שסײנבארג דער לערער. אליעזר שטײנבארג האט מעשהלעך פץ חומש. איז דאס א סינטעז פון אלץ, װאס מיר װאלםן געװאלט געבן אונזערע קינדער. דער תטצית פון דעד ײדישער פאעזיע, און קײן אײן טרזפן אבערגלײבן. חומש מיס רעװאלוציע... אץ װיפל פאנ■ םאזיע און חכמה! םדום איז בײ שטײנבארגן א מין כעלם. אײנםאל זאגט מיר אליעזר שטײנבארג: אין בעסאראביע איז דא א רעטעניש: װאס איז עם — א מאמעליגע און הענגט אין היםלז דער פתרון איז: א לבנה... א מאמעליגע איז נענטער פץ דער לבנה, פארשטײט מען זי בעסער. מיט א משל אויך אזוי. און איך האב זיך שוין דערמאנט אן א שיעור סשלים זײנע. זײן משל ,די נאדל און דער בײנװל״ געהערט דאך צו די שענסטע משלים מימי עזאפן אן. פאראן אזויפיל שטעכיקער ריטם אין טענות פון דער נאדל, װאס שטעכט גיך, גיך אץ איז ברוגז אויפן ,נאכשלעפעכץ״, דעם בײנװל, און דער בײנװל ענטפערט: ,כ׳װײס נישט, װער פון אונז בײדע איז דער עיקר, כ׳װיים נאר, אז אין מײן זכות האלטן זיך די שטיקער״. און דער מוסר׳השכל פון דער דאזיקער פאבל איז אי בילדעריש, אי סיםבאליש: מיט דעכ משל, װאס איך מיין, כ־װעל אייך דאס נישט זאגן, ניין, זאל דער בײנװל שלעפן זיך אלײן... פאראן בײ שטײנבארגן א גרויסער געזעלשאפעלעכער מוסר׳השכל װי דאס שוין דערמאנטע, אדער װי דער סוף פון דעם ,חלף און די זעג׳: נאך עד׳היום איז א זעג א בעל-מלאכה גאר א פ1עק אין דער משפחה, אץ א חלף האט הצלחה אי ער קוילעט, אי מ׳מאכט נאך איבער אים א ברכה. אץ ס׳איז פאראן בײ אליעזר שטײנבארגן אין די משלים לעבנס-חכמה, שײנע, ײדישצ לעבנס-חכמה. אין דעם משל ,חלבנה׳ דערצײלם ער, װען ס׳איז געקומען פון בית׳המקדש צו דעד טױב בעטן ביי איר קויס (חלבנה הײסט: טײבעלעס• קויט) פאר די קטורת, האט די טויב נישט געװאלט געבן בױ װאנען ס׳װעט איר נישט געבן קײן קניש פץ מלכס טיש. אץ דער מוסר׳הכל לאכט דא: אז חלבנה איז א סחורה אץ ם׳ברענגט דאס פון מרחקים.