Literarishe bleter · 1933-04-07 · 15 (7.4.1933) · p. Seite 231

זײם 231 ליטערארישע גלעםער נימ. 15 (466) שטענדיק קײן חארשע, ערשט אין יאר 1888, אץ סאקאלאװ איז אריבערגעפארן קײן װארשע אין יאר 1879, װען ער איז ארײנגעטרעטן אין ״הגסירה״. אין װארשע האבן סאקאלאװ מיט פרצן זיך פסדר געטראפן, םײ בײ געזעלשאפטלעכע ארבעטן, סײ אין אינטימערע קרײזן, סײ יעדער אײנער בײם בװײטן אין שסוב. װען מיר לײענען די װונדערבארע כאראקסעריםטיק, װאם םאקאלאװ האט געגעבן װעגן פרצן, װערט אונז קלאר, אז דא האבן מיר אויך שטיקער פץ םאקאלאװס אויטאכארעקטעריםטיק: ער באמיט זיך צו שילדערן םרצן דורך זיך אלײן, ער םרװוט ארײנקוקן אין זײן אײגענער רײכער נשמה און װיל אויפכאפן זײן אײגענע סילזײטיגקײט און פילקאנטיקײט. מיר לייענען בײ סאקאלאװן אזעלכע מי:י װערטער װעגן פרצן, און מיר װײםן נישט צו װעמען אײגנטלעך זיי באציען זיך םער — צו פרצן אדער צו סאקאלאװן. ״מיר זעען בײ םרצן דעם דראנג צו אלע 'מיני ליטערארישע םארמען• אבער דאם איז נישט קײן צעשפלי טערטקײם, עס איז נישט קײן תאװה אויסצוצײכענען זיך אויף אלע נעביסן. ער נעםט אויף השפעות, ער װערם נתפעל און ער האט יםורים םון א קינסםלער, חבלי-לידה פין א קראסט, װאס שטויםט און צװינגס צו פארקערפערן, װאם עס ברויזט אין הארץ. פיל נעלונגט און םיל געלונגט נישט, אבער אין אט דער צושפליטערטקײט איז דא אן אײנהײט, און אט די אײנהײט הײסט .פרץ׳; עס זענען דא שװאכע זאכן, עם זענען דא שברי״לוחות, ס׳איז אבער נישטא קײן נישטיקער אויםדרוק, קײן פשוטער מאטױו, קײן באנאליטעט. אין יעדער זאך איז דא א שטארקער פארנעם, א װילן צו הערשן. עס טרעסט, אז ער האט געזונגען און בײגעקומען, און האט געזונגען און נישט בײגעקומען, אבער שטענדיק האט ער געזונגען װי א העלד״. אט אזוי האט סאקאלאװ געזען פרצן, װאס איז געװען טיף אײנגעבאקן אין זײן הארצן, נאך פון זײן ערשםער באגע־ געניש אן, םון יאר 1873 אדער 1875, אין ײארשעװער קרא• שינםקי גארטן. פון די צוױי צוקונםטיקע גאונים, װעלכע האבן שפעטער פאר• נומען אזא גװיםע און װיכטיקע ראלע אין ײדישן ליטערארישן און געזעלשאפטלעכן לעבן. דאםיאיז געװען מיט 60 יאר צוריק, אין יאר 1873 אדער 1875, און געװען איז עם אין קראשינםקים גארטן אויף די נאלעװקעס. פרץ אױ דאן אלט נעװען א יאר 24-23, םאקאלאװ מים 8 יאר ײנגער פון אים — א יאר 14— 15. בײדע האבן שױן ארױםגעװיזן גלענצדע םע־קײטן און האבן געשמט אין דעם משכילים׳קרײז פון װארשע און םון זײערע שטעט, װו זײ האבן באװיזן זיך ארויסצורוקן מיט זײערע עילוישע םעיקײטן. עם איז געװען א זוםער סארנאכס, איןן קראשינסקיס גארטן ארום דער גרױםער באנק, װו עם פלעגן זיך טרעםן און פארברענגען די דײט אין שמועסן די אמאליקע װארשעװער משבילים• ארום אט דער באנק ״האבן זיך באגעגנט צװיי משנילים ױנגע׳לײט, — אײנער שױן א ױנגערמאן. דער אנדערער נמעט נאך א ײננל׳. דער עלטערער, פרץ, האט דאן געםאכט קורצע נאטיצן אויף קארטלעך, און דער ױנגערער, סאקאלאװ, האס ארײננעקוקט אין דעם, װאס יענער האט געשריבן. ״ם׳איז געװען םאר זון׳אונטערגאנג — דערצײלט סאקאלאװ — דער היםל אין מערביזײט איז געװען אנגעטרונקען מיס רויטער שײן. פון מינוט צו מינוט איז אלץ שטארקער געװארן די טיפע רויטקײט. רױטלעכע װאלקגס האבן פארשטעלם די זון. די צװײ ײנמױיײט האבן געקוקט ארױף. די זון האט זיך געװאלט אדורכ׳ רײםן דורך די װאלקנס אץ נישט געקאנט. דער ײנגערמאן, װאס האט געשריבן, האט פארצײכנט אין זיץ נאטיץ-ביכל: ״די װאלקנס רו טלען ױך װי נלות, װײל זײער חתן — די זון — קומם אן״... . ״םיר האבן זיך דאן צעשײדט — שרײבט װײטער םא• קאלאװ — און יעדער איז אװעק מיט זײן װעג, — ײנגע, צארטע און געבלאנדזשעט און געװאגלט. ער, פרץ, איז אװעק קײן זאמאשטש, ער איז ארײן וױ א שילדקרויט אין זײן שײדל״... פרץ האס זיך אומגעקערט קײן זאמאשטש װו ער איז אפנעװען גאנצע 13 יאר, פון װאנען ער איז צוריקגעקומען אץ אױף שטײנפאדג♦ ממשל? ער איז דאך א ליריקער דורך און דורך, און עס װײעט םץ אים סיט שסיםונג און מיט געזאנג און םיט זאגענ• דיקער שפראך.., זאגט ער, אז די אמתע דיכטונג איז דאס משל און ער נעמט ברענגען א סך ראױת, אבער איך דערמאן זיך זיינע שורות פון משל ״די םויק״. אט װאס די פויק קלאםט אויס: און איך זאנ דיר: קיש. צי קלעפ דאס זעלביקע ליד, קולות םון אײן קלאגנדיקן ניגון — דוכט זיך אמאל, װאם א םרײלעכס - אויך א לינן. ס׳איז א שפיל גאר םארן סײװל, הוליע, קבצן, טאנץ, ר׳ םײװל, הויב די פיאטעס. רײס די שיך, מארגן כאםט דער רוח דעם םידל, אדער דיך... און װען איך דערמאן זיך אט א די שורות, דארף איך רעקב ב>>ם$ש8נסקר / 13;1נ>01יא'.ררעס א ל י ע ז ד א קלײנינקער, א קײלעכיקער מיט א גרויסן שטערן, בכדי צו דערקענען, אז ס׳איז עפעם אן אנדערער מענטש, אז ס׳..יז — שרעקט אײך נישט םארן װארט — א גאון. איז עם עפעם מאדנע, װאס אזא קלײן מענטשעלע איז אזא גרויםער סענטש און קאמיש איז עס אויך. אלע נרויםע מענסשן האבן אין זיך מםתמא עפעס קאמישעס. אן אײנפאל םון א מענטשן: נעמען אץ הײנסיקע צײטן, װען םען רעדס אזוי אפן אין נאקעט שרײבן משלים. נעבן ראװיסשעס — א שטײגער — א נאקעט ליד, אדער משה לײב האלפערנס אן אמתדיק נאקעט ליד און אװעקשטעלן שםיינבארגם א םשל איז אלצײנס, װי אנידערשטעלן א מאדערנע דעקאל• טירס םײדל נעבן א םארשלײערטער םרומע נלה... צו װאס-זשע האט דאם סאקע שטײנבארג געטון? ער האס דען נישט געקאנט װערן קיין אמתער דיכטער, נישט קײן סון *וך #ם$ר^עסן םון ײדיסחנ מרײנער״׳ םיס אײניקע קינורים, רעו,