Literarishe bleter · 1933-04-07 · 15 (7.4.1933) · p. Seite 230

ליטערארישע בלעטער נומ. 15 (466) זײט 230 נחםן מײזי? / װ$רשט י. 3 פדץ און בחום םאקאלאװ באריכות אויף די באצױנגען פון נחום םאקאלאװ און פרץ, — אט די צײײ גלענצדיקע פערזענלעכקײטן, װאס האבן אויפ־ געשטעלט דורות תלמידים-פארערער און געשאםן ארום זיך סביבות, אין ױעלכע עם איז געװאקסן און אויפנעװאקסן דער מאדערנער נאציאנאלער און ײדיש־װעלטלעכער געדאנק. די װעגן פון פרץ און סאקאלאװ האבן זיך אםט נעקרײצט און אפטמאל זיך פונאנדערגעגאנגען אץ פארשידענע זײטן. א םך איז עס צו פארדאנקען די כאראקטערן און די װעלטן, אין װעלכע זײ האבן געלעבט. סאקאלאװ, אלײן שרײבט װעגן דעם אין דער װונדערבארער םערי״-ארטיקלען װעגן פרצן (.הצםירה״ ל191, 3 חדשים נאך פרצס טויט): איך האב זיך אונטערשײדט פון אים (פון פרצן) מיט מײן דערציונג, מיט מײן װיסן, לערנען, מיט מײנע געװוינהײטן אץ אײגגשאפטן. פרצס װעלט איז געװען די ײדישע גאס, דער בעל,מלאכה, דער קרעמער, די פרוי, די יידישע שטוב, — און ממילא איז עם אלץ בײ אים געװען געקניפט און געבונדן מיט ײדיש און יידיש... םײן װעלט איז געװען דער למדן, די בחורים. די ױנגע-לײם, די בני׳תורה, די ײדן, װאס האבן צו טון מיט א שװער שטיקל רמבם, מיטן אבן׳עזרא, די חקירה אץ םורה־נבוכים ײדן, די ײדן און דער ערב השכלה פון נפתלי הערץ װײזעל... ״עס נײט דא נישט אין א מײנונגם םארשידענהײט, נאר ם׳איז א טיפער אונטערשיד פון גיענעצן און אטמאספער׳. אין די צענדליקער יארן פון זײער באקאנטשאםט זענען געװען מאמענטן, װען סאקאלאװ און פרץ זענען געװען שטארק באפרײנדעט... עם האט זײ נעצויגן אײנער צום אנדערן און יפטםאל — אױך אפגעשטויםן. געװען מאמענטן, װען זײ האבן געפילט, או איינער דארף זיך אונטערגעבן דעם צװײטן און דאס האבן זיי בײדע נישט נעקאנט, בײדע האבן נעדארסט זײן דער מיטל־פונקט־ דער צענטער, פון װאנעם אלץ ארום האט באדארםט אפגײן און צוריקקוסען. צופיל אקסיװ, צו שאפעריש זענען זײ בײדע געװען, אז עמיץ, פון זײ זאל זיין א צונאב, א דערפילונג צום צװײסן. אץ דער דערמאנםער םעריע ארטיקלען דערצײלט סאקא־ לאװ זײער אויספירלעך און בילדלעך װעגן פארשידענע מא־ מענטן פון זײער װארשעװער צוזאמענלעבן. און ארוםרעדענדיק זײערע פערזענליכע באצױנגען שרייבט סאקאלאוו: ,עם *איז מיר שװער צו באשרייבן רויק װעגן יענע תקופה, װײל זי איז זײער נאענט מײן הארץ... די םלאכע מענטשן. װאם זענען נישט באהאײנס אין פסיכאלאניע און אין מענםשלעכע איגטימע באצױנגען, װעלן טראכטן, אז אין לויף פון םארשידענע צייטן איז נישט געװען צװישען מיר און פרצן א פולע םרײנדשאםט און אמתע פארבינדוננ... אמת — עס איז אבער געװען עפעם־ אזוינם, נישט געקוקט אויף הפסקות און םחיצות פון אײניקע יאר, עם איז געװען עפעס אזוינס, װאס אפילו פרצס חםידים האבן עם נישט געקאנט פארשטײן — עס איז אן ענץ םון פערציק יאר... איך האב גאר אײנמאל געשריבן עטלעכע שורות װעגן פרצן צו זײן יובילײ און איך װײם־ אז װען ער האט געלײענט יענע װערטעד האט ער געװײנט. און אז ירץ זאל װיינען — דאס איז נישט םון די םאג־טעגלעכע זאכן״. װען און בײ װאסערע באדינגונגען איז פארגעקומען די ערשטע באגעגעניש פון סאקאלאװן מיט פרצן? סאקאלאװ דערצײלט װעגן דער װונדערבארער באגעגעניש נחום סאקאלאװ און יצחק לײבוש פרץ האבן אין זיך בלי־ספק פיל געמײנזאמעס: זײערע כאראקטערן, ױגנט׳סביבה, פעיקײטן, ארט אויפנעםען אין רעאגירן אויף זאכן, זענען אין פיל שטריכן ענלעך צו זיך. דאך האבן אס די צװײ אינטערע׳ סאנטע פערזענלעכקײטן מיט דער צײמ זיך צעװאקםן גאר אנ׳ דערש, און יעדער אײנער האט זײנע צװײגן און פרוכטן געשיקט אין נאר אנדערע זײטן. בײדע שטאמען זיי פון אלטע מױחסדיקע ײדישע פוילישע משפחות, בײדע זענען עכסע קינרער פון דעם פױלישן יידענטום מיט די אלע מעלות פין דעם פוילישן ײדענטום — פלינקײט. בקיאוח, שנעלע אריענ־ םאציע, מײסטערשאפט, די פעיקײט צוצופאסן זיך. זײ בײדע זענען געקומען קײן װארשע אין די ױנגע יארן, - סאקאלאװ צו 18—19 יאר צו פארבלײבן אויף שטענדיק עטלעכע צענסליק יארן, — פרץ צו 23—24 יאר, װאס מיט א הםסקה פון א 12 יאר אינמיטן, פארבלײבט ער א װארשעװער ביזן לעצטן טאג פון זײן לעבן. אץ די פערציק יאר באקאנטשאפט און קנאפע 30 יאר פון זײער לעבן. גלײכצײטיק אין װארשע זענק זײ געגאנגען אױף פארשיידענע װעגן, געטון פא־שײדענע ליטערארישע און געזעלשאפטלעכע ארבעסן, אבער זיי זענען געװען א םך מער פארבונדן, פיל מער געװיגן יניקה פון אײנע און די זעלבע קװאלן, םיל מער אדורכגעמאכט אפםמאל אײנע אץ די זעלבע אנסװיקלוננ, װי עס קאן זיך אין פלונ אויסװײזן. עס װאלט געװען ןער א װיכסיקכ ליטעראטור און קולטור־ געשיכטלעכע ארבעט - אױסצופארשן דעם גענויעם אנטװיקלונגס־ װעג פון אט די ביידע אינטערעסאנםע יידישע פערזענלעכקײטן פון דעם יידישן פוילן. עס װאלט געהײסן פונאנדערװיקלען א ברײט בילד פון דעם ײדישן נאציאנאלן געדאנק אין פוילן, נאכפאלגן דעם גאנצן זיג׳זאגן־װעג פון דער ײדישער אינטעלי־ גענץ פאר די לעצטע פופציק יאר. דער צוקונפטיקער ה סטא־ ריקער כון דעם ײדישן פיילן װעט מדזן זיך גריבלען אין די אלע מאטעריאלן. צײטונגען, ערינערונגען, בריװ, װעלכע דעקן אויף דאם לעבן, דעס געראנגל, די אטמאספער, ױאס איז פאר־ בונדן מיט פרץ און סאקאלאװ. נחום סאקאלאװ אליין האס שוץ נישט אײנמאל די לעצטע יארן געפרװוט צו שילדע ן אויף זײן סײססערישן, בקיאותדיקן אופן די אלע װונדערבארע טיפן, געשטאלטן פץ דער אמאליקער ײדישער װארשע מיט דעם םפעציעלן קרײז פון אינסערעסן, פראבלעמען, אויסטערלישקײםן, מיט װעלכע עס האט זיך אזוי אויסגעצײכנט די אינטעליגענץ, װעלכע האט זיך אײגן און אײמארטיק געריסן פון אירע ד׳ אמות צו דער גרויםער ויעלט. נעפענטעט מיט פעםטע רציעות, געשמידט מיט אײזערנע קיימן, - האט די אינטעליגענץ און איר רײסן זיך צו דער ברײטער װעלט ארויסבעװיזן משונהדיקע העװױת, מאדנע באװעגונגען. אין זײנע װונדערבארע עםײען װעגן די עלטערע ײדישע משכילים און טוער, זײנע ״צײט־גענאסן״, וױקלט סאקאלאװ פונאנדער פראכטפולע בילדעד, מיט פול טשעקאװע פרטים, און ברענגט ארויף פון תהום גלענצנדע געשטאלטן פון משפילים, װעלכע זענען שוין לאנג נישט בנמצא. א ספעציעלן ארט פארנעמט בײ סאקאלאװן פרץ, מיט װעלכן ער איז געװען פארבונדן א סך יארן און צו װעלכן ער פילט גרוים פארערונג פאר זיץ כאראקטער און טאלענם. עס װעט נאך אונז אמאל אויםקומען אבצושטעלן זיך