Literarishe bleter · 1933-04-07 · 15 (7.4.1933) · p. [Seite]

הײבטילער בומער האלט 24 זײטד 7 ז*סריל 1933 18מ}16^\)1 7 צענטער! יןןרגאנג פרײז £0 גר. יד־םעךאריבןע בילניבונלול^! 1■ פארי־זאג ב.קקעעק*ן.װארשי3 י■ )}עזןסזןען 7זנ? זיי7 ז}כצנטן יןדצײסי) ד 9 ל וי יא, ם׳איז דא א זעקסטער חוש װי ׳מארך-אינטואיציע בײ אונז ײק האט דאם װארט אינטואיציע איגעװארן יעדן מײן. ם׳איז געװארן א שפרוך, דורך װעלכן נישט אײן נישטי׳ קײט איז£ארײן אין דער ליטעראטור. מען דארף גארנישס װיםן, אםילו נישט לײענען. גענוג צי םארצײכענען יעדע נאי רישקײט/י1װאם שװימט ארויס מיט שםײעכץ. דאס הייסט אוממיטלבאר. אםילו אזא טאלאנט װי װײ־ םענבערג איז מיט זײן אוממיטלבארקײט נישט װײט אװעק. דער רוםישער .װיװעדיאט״ האט דא נישט געהאלפן, אויב מען װיל בראםיליטעראםור, װאס זאל העלפן אײנשלאסן — זוכט עס נישט בײ פרצן. אײגשלעפערס םעלן נישט בײ אינז. דער מין האט שױן זײן לעבעדיקן קלאסיקער. פרץ איז דער שטענדיקער רעגער, די אומרו, װאס צעטרייםלט די פארזעסנקײט, לאזט נישם םארגליװערט װערן. נישט בחנם סרעםט איר בײ פרצן אלע ריכטונגען םון דער נייעד ײרישער ליטעראטור. די ,יונגע״ זענען ארוים קעגן די שטויב■ קלײבערם, װאם האבן געװאלט ארום פרצן מאכן געשיכטע, געלעבט אין זײן זכות אזן ממילא האבן די קלײבערם קײן װירקונג אײף קײנעם נישט געקענט האבן. און אויב זײ האבן מיט עפעם בארײכערט אונזער ליטע■ ראטור, איז עם געװען אן זײער װילן, װי א םויגל בשעת דעם םליען העלםט אוי־ טאמאטיש דעם װוקס פון םלאנצן. די ,ױנגע׳ האבן זיך נישט געקענט װארעמען בײ א םרעמדן אפשײן, װען זײ אלײן זענען םול געװען מיט פייער, נישט געװאלט לעבן אויף עמיצנס חשבון, װען אן אײגן װארט איז געשטאנען אץ האלז, זיך געריסן אויף דער ,ליכטיקער ײעלט. און דװקא דורך זײ, דורך די ,פארנײנערס״, האט םרץ אויפ■ געלעבם, באקומען אן אנדער פנים, זיך טיםער אײנגעװארצלט. אין װען ם׳װאלט נישט געװען אין אים דער גרויםער קינטט־ לערישער אמת, װאלט פרץ שוין לאנג געבליבן א קולטור־ היסטארישע דאטע, אץ אזױ לעבט ער אין אונז, בײ יעדן אײנעם אױף זײן שטייגער. . יעדצם יאר צו י. ל. פרצעס יארצײט הויבט מען אן צו נישסערן. צי מען האט נישט, הס וחלילה, איבערגעשאצט דעם נפטר. דאס װערס געטאן םארן כבוד פון דער ײדישער ליטע־ ראטור. אנגעהױבן האט עם נאך םרישסאן. םארזיכערם, אז פרצעס שריםטן שטײען אין ביכער־שאנק דורך א נם — מיםן ערשטן בלאז צעפליען זײ זיך. ער האט עם גערעדט אין נא&ען סץ זײן אײגענער װאגיקײט. נאך בײ סריש־ מאנם לעבן זענען זיך זײנע פתבים צעםלויגן, און די, װאם זענען געבליבן, האבן נאך לאנגע גלנולים געקראגן זײער תיקון אין דײ־ טשע םםרים, םון װאנען מען האט זײ ארוים־ גענומען. װער װאלט זיך עם צוגעהערט צו די ,יארצײט׳ קריטיקער, װאם םון לאנגזוײל קומען זײ צו אונז מיט זײער נײניריקײט, װען ס׳װאלטן זיך נישס דערהערט ערנםטע שסימען, װאס שטיצן ױך אפילו אויף די ,ױנגע׳ — אח טאקע פרץ א קינסטלער? יא, פרץ אח א גרױםער קינסטלער: אויב די ײדישע ליטעראטוד האט איר װארט, דורך װעלכן זי האט זיך אויפגע־ הויבן צו אן אידעע — האט דאם װארט געזאגס י. ל. פרץ. מיט ר׳ נחמן בראםלאװער און אנדערע חסידישע רבײם איז ם׳ײדישע £ װארט דער־ ▼ הױבן געװארן (נישט וױ א מיטל^ צו ביל־ דונג>, זיך אײנגעבירגערט. איז געקוםען פרץ און דודך טיםע אינערלעכע לײדן;משכיל, רעאליסט, ראמאנטי־ קעס באפרוכסערט מיסן ײדישן װארט דעם ע ב ר און םארװארםן א צוקונםט. מיט װעםען װיל ״מען פרצען םארםעםםן? װעמען װיל מען אױםהײבן אויף זײן חשבון? מענדעלען, װעמעס גאנצע גבורה אח געלעגען אין דער ײדישער ,קאפאטע״ז מיטן ארום־ שנײדן די קאפאטע איז מענדעלע געבליבן װי שםשון אן די לאקן. (םארגלײך זײנע לעצטע זאכן, װו ער װיל שילדערן די אינטעליגענץ). כ׳רעד נישט װעגן מענדעלען דעם פובליציםט סון דער ,קליאטשע״, םאקטע׳. כ׳מײן דעם ,מאלער םון דער קארטינקע, װאס לאזט עפעט הערן׳. קען זיך לעבנס־קלוג־ שאסס םארמעסטן םיט אינסעלעקםועלע אינטואיציע?