Literarishe bleter · 1933-04-01 · 14 (1.4.1933) · p. Seite 219

זײט 219 דינוגװאריבזגו בלעסיער \\\ז. 4\ 4651.) און א.;א־עצת־, װאס ה?*ט מיט א פא־ ין>- צ־ד־ק אזו.״ עדנשירייטער נעהאט איטא״ז־דם די ״איטע־א־״נזע :רעטעד״ םא־ א קרײז ־ םע־עטאנ־סט־שן ״הספד״ א־בע־ די ריסװ־די־טע ענד־ אותװת שװ־״נט א־ע־טע־, װי א ׳ע־אססעס... כישט קײן,םרישטיק־ כאר א ״בעשװיר״ טוף אפ־־א װע־ט •עזין א ־?*־ יזינט יעם זענען י־הװ־ד־דט;ע־ װא־ן די פ־א־׳עטאר־שע ־ש־ײבעד ־ א־נאנ־זאצ־עס ״װאסס״, ״װא־בפפ״ און ״בעדאפפ״ טחסת זײער האט. און ר־ט. נאװה בנונע ד• ׳ע־־יבע־־־דע ט־טר־־פער א־ן נאכרויפעד. צו״ט ד• נײע ד״דעהט־װן דאדף נ־״-־ט דע־ :עפיאנט װעדן הײן ־נ־י־ס א־נט־ע־יע־ד צװ־־טן א פ־איעטא־־־ע; אין סאװ־עט־שן (פיעומ־עד;ע־עדט — צװ־שן א פא־טײאישן און אוטפא־ט־יא־שן) שרײבער. דאבן ז־ך אבע־ נעפונען צװ־יסן ד־ ײד־־ע־פדאלעמאר־שע ־ע־־־בעי־ א־־נ־סע עק־ענ־ם, װאס יװ־אן עד ד־־ס נ־־עט אויפנעבן זײ־ ע־ ״תאטי־טני־װע״ (קאני־נ־סט־־עע איטע־אר״עע;אװה). י ר־ נעפע־יעססטיע פ־ן ז־י זענען ח־־ם :־יד־ן א־ן א. ורע־ ־־־אי־־ע. נאך ט־ט־ א דדיע־ם פ־נד צוור־ק (דעם סצ־טן נאוױעטבעד 1932) דאט פ־ץ טאי־ה־־ע;עדאט פעםטנעיעט־עיט א־־ף דער פאר־ זאטר־נ: פון סאװ־עט־יע־־יד־יעע שד־־בע־ א־ן טאסריורע, אז ״אװב א־ן דעי־ אינעפ־־ינער י־יטע־אט-־ר אייז ד־ י־טת־־דיע־״ ־עװען א פ־־־עטיע־ק א״ף א נ־ו־םן יזעדפער, — א־ז דאס א־ן דער ײדי׳עעד ׳ערײבע־־םב־בד :עײען (און ס׳א־ז נא־, װ־ א־ר װעט ־עפעטעד זען) א;ע״-־וױ־ א־בע־ן :אנצן *ייב. אויף יעדן פ־ן אונז אינט נאך;ענ־נ בדוד א־ן ביים אד־ינניין א־ן דער ני״ער םזמצ־ע, װאם י!ײנט א־ו־ף א־י־ף א־נז ב־ז;א־ :דו־שע פלי־בטן -- טוז סיע־ זיך ר־ין אפװאיען פ־ן ד־ פ־־ע־דײזע פ־מערן, װעלכע ־עדערעד פ־ן אונז א־ז באנאננע;. דע־־בע־ — דאט פ־ץ מארה־׳ע וױיטעד;עטענהט — א־ז אזו• נ־״עט פא־יענדענדיעך פא־װאם ,ד. ניאד־ן איז אויפן פאע־ נום פ־ין ארנאי־זי־־ראבי־טעט אי־ו־ס סב״עט ב־־ט דע־ידעךבער ־־ערע, .ווע־בע ע־ דאט נעדאאטן ט־ט 2 ־א־ צור־ר.;•־ד־ן, װעיפער האיט דעטר־בן ד־ ״ד־יעע בו־טיו־פע־ א־ן א־ד־א־נע, ט־עט א־צט א־־יה איס פא־יעטי״ע־ פ־ן די ״ד־יעיע סאװ־עט־־יעע ״ט־־יבער, :אייך װ• ע־ װאייט פארנעזעצט ד־ פ־־ע־ד־יזע א־נ־יע״ (ויע ״עבועס״ פ־י 23־טן נאװ.(. אי־ן א־ן .,יעטע־ן״ (פון 22־טן ־אנ־אד 1933) דעדצ־יאט אונז ד יעװ־טאן, אז ״א־ס ר־עדאכטא־ פ־ן דע־ ״־,־־טע־ װעאט״ זעצט פא־ ח. :־אדין ז־ין ,,י־נראט־ע־־־יעע״ א־נ־ע ט־ט פיניט אזא פאי״ם, װי ב־ז דעד בא־נ־ט־טוננ פונם צ. ה. ער (ד. ה. ניאד־ן) דאט פאר ד־ אעצטע 8—9 חד־ע־ם :אדנ״עט נ״עט נעטאן, בדי צ־ רעדניענ־ טערן צ־ם ז״עו־נאי ד־ יע־״בע־, װאס עד דאט פ־־עד;עדאט אפ־ נעיעט־י־ס־ ט־ט ז״ן ״־יתדאטיע״עע־" יינ־ע און באז־נדע־ כדט דעד ספיעצ־פ״ע־נייד־נ״עע־ זעאבסטבאד־טיערײ. פא־הע־ט, ד־ יאעד־ טע צ־־ט דאיט ד־ ״י־ו־טע ורעיט״ ז־ך נאך ט־ע־ אפנע־־סן פ־ן רער ׳ע־״יע־״עע־ נע־עייעזךפט־עבק״ט. פאחט״ע דאבן ט־־ א־צט ארוס דע־ ״רי־נזעי װע*ט" א ר־סטן אדט״. און דאס;עטיעבע א־ז א״ך ט־ט א. װעװ־ארתע, װאס ״•עװיינט א־ננאנצן ײע;ן!זיין ״יינקאטיצ״עע־" פ־אקט־ה, באטיע א ר,־נד א־ן װ־נ װ־יס, אז ב׳ װעװ־אדמע האט א־ן אט די אאע ״אינ־ לאנידטיײציע״ פאדרריפידנניען פ,יץ דע* ״׳"פצ״ב״י׳רא ׳נעיצ&־״י4?! נא* ״•ט?איינע .*א6ע'/ צ־ דע־זעיבעד צ״ט — יע־טעיט פעםט ט. אעװיטאן — ־ואה־ן אױף ד־ אז־״נ־ע־־פענע ״־עװאניע־סט־יעע״ ׳עטי־טיננען צוו־יצן ד־ ט־טא־יפע־, וועאבע װ־אן א־צט ז־ך נ־הם ז־ין אן ר־ פד־ע־־נע־ ײעזע־״ע ״אר־סטאח־אטן״ £־; דע־ פ־א^׳עטאו־־שער י־טינ־אט־- ״באזונדע־ס בוא׳ט דאבן ז־ך ד־ ־ע־ואיװנ־ע־סט־יעע ׳עט־מ־נ־;ען :ע־׳אזט פיאן א־ן א״נ־קע א־ו־סט־־נטינדען א־־ף ד־ באני-זעטן ייבסר ישרנעאמהען א־ן כאדייאװ אין דיע־יע־ה־ — א־ן ק־עױ. ס׳דאט נעטאסט א,ן א־ינדדוה, אז איײיקע ׳ע־־יבער דאבן פ׳ע־ט זי״ס־יענוצט ד־ באנסעטן, בבדי א־ן דער אנװעזנ־ײט פון בעדנעא־ ־אניען ז־ך פינ־ו־ט אפצ־־עכענען ט־ט ד־;ע־־ע־יעבע ־יד־דדע סיעקצ־עס פ־ן ״װאפפ״. (זע, ״*עטע־ן״ פון 22־טן ־אנ.'). אז,ײ אר־ם יזאן טען;אך יער חױם נ־״עט פטי־־ װיעי־ן פ־ן די ״:יעיעװ־רן״ אין ירע׳ד ײד־שי־סאװיעט־שעד אײזעראסיד. פ־ן די װעאט־קיאס־העד חאט דער אאא־ק־. נאצטינר־פא־- ־אנ נעיומעז אויף זיך אדויסצװעבן אין טשך פון 1933 נעטעס ״פאוםט״^ ׳עעקטפ־ו־ס ״שייאאק״, רי־נ־^ס ,,ד־יטשאיתד״ז בע־ ׳־אנזיעעס א אידער־ב־ך, דיקיענסענם ־אמאן ״צײײ שטעט״, שעוױ טיטענהאס איי־־םניעקאיב־ענ־ע אידע־ פ־אנקאס ״בא־־טי׳אװ אאכט״. ד׳ע־ ־ױיס־־םאזװדיש־עד םאדאא: װעט אדו־סנעבן ״.דעהספ־־ס ״האט־יעט־" א־ן ״ױא־ יצעזא־". ד־ באראט־נ: דאט אויך באדאנדי^ט ד־ פ־אנן ורענן אד״ס־ :עבן א טא־קס־טט״עע ײד״ע״ע :ע־ע־יבטע א־ן א ייד־יסיע עוצ־יריא־ פ־עד־ע. בנונ־ע דע־ ־יד״עיעי־;עיעיבטע א־ז באיע־אסן ניעװארן ז־ך צו װענדן צי דע־ ייר־ט־עיד ט־עקצ״ע םון דע־ א^יפא־באנד־ סע־ האטי־ ניסט. אהארעטחע זי זאיי אין דטבם ט־טן ־יד־יטן ק־אט—א־נסמי־ ט־ט אין א־ק־איניע און טימ־ ײד־שן םעהטא־ םון דעד וױיםדוס־ י״ענד״עיעײ אהאדעט״ע צינו־פשיטעאן א װיםי.יעאטט*עביע טא־קסיס־ ט־ץױע ײדישע;עיציבטע אין בנינע דער י־ד״״ע־ ׳ענצ־ױ׳אפעד־יע א־ז בא״װיאסן נעװארן צי פאר־׳־ינן ד• דאזיקע א״סנאבע ה-ע־ ־״ע־ דאקצ״ע פ־ן ד־ער א־׳נעט״נע־ סא׳װ־עט״עיע־ ׳עיציקראפעד־ע. חיץ דעם דאט נאך ד• פאראמיינ: אננעכיטען א פ־ינצ־פ״עאן יא־עי׳יס װעי.ן אר־י־םלעין א יידישן י־פא־אנ־אס־עז דע־־נא־1. װאס זא־ באיו־בטן ד־ ײד־ידע ב־־־ת־א־־קצ־־ע םי־.ם :אנצז ו־אטנפא־־ באנד. אבע־ ביז װאנען אזא זש־־נא־י זועט קאנען ־•עיאי־״־ט ויױערן — װעאן א־׳י־ע פא־אא־.; אינאײענם אי־י״סנעבן פע־ט*־א־יהע ב־־ ב^יאד-י״אפײצע זאכי*ביבעײ ורען אב דײ א־אע א־*יב:א;:ע:יכיע:ע באיט־אײנז אין 6אענע־י זא^ז איז כרט־־ פײם אזיפ־-ייקז יא^ איײבנעפיי־־ט זועי־יז באיזיע א"־* ־עי העי^פרד — זוע־^ז פײ״ *גײין דענבי־ביאי^ אזיך האבז א נאנץ באדײמנדיח־ צ־יטבדייע* צז דע־, יידײעע• ל־ו^טיזד נ־יצ־ט נא־י פ*נם ייאיטנפא־־באנד אי^יין. צװײ םאד־שײדעמ ארטאבראםיעס דײנטיקז פםח װערט 5 -אי זינט דע־ א^פא־פאנד־״-־־ע•־ צי־ זאטענפא־ פין ד■ יידישע סי׳יט—ט״ע׳־ א״ן :אי־יחו־ו דאט אננע־ נוטעז דעם פאשיאבס װענן פארא־ײדייטאעסן רי ארטקװ־אפ״ע פין דע־ ייד״•״;־ ״.יה־א־ אין ראסתפאײפאנד.?ה איז דאין א״־ באי״עאאסז :עיײאו־ן צי ׳6יױױדײן בדד־נד ד־ פ־נף ענד־אי־ת־י־ת (ך, ם, ף. ץ׳ו. ד־ 3 טע:*עבע צ־־טינטעא דאבן ״-־״; פ־ן 1־טן אקטאבע־ 1929;עדא־פט אנדויבן צ־ פא־ ד-־־־ע־ ז— צ־ב־ס*ע- פ־ן ד־ 5 ענד־א־תיװת א־ן אז צי־ם 1־טן ־א־ ־־א־ 1932 זא* ־־ ־א־צע ״ד־״-־ע ד־־ק־פ־אי־׳־ײצ־ע פ־נס ־אט־.־ פא־יאנד װ־עײז אן א־תח״נדזיעסע. :א־ אט א־ז טעז ש־־ן א•—::עפאן־ן א״ס *א־ 1933, און ד־ ע—א־ת־י־ת ט־ט זיײע־ע ײאו.:־ע פ־ס״־ע־ ״.־פאצ־־ן :א־ א*ץ אי־־ם פ־איק א־ן פ־״ א־ן ד־ע־ ד׳־־ר־פ־א־־ק־צ־ע פ־ז װ־־ס־־ס־׳אנד אי־ז צעי:ט־א~־וסאאי.ד א־ז. דע־ ע־מ־ — א־ן ח־ צוױ־ צײײ־ננע־ ״אק־ ט־איעי־" אין ״עטעם״. טע־ נישט, א״ן איה־אינ־ע דאט *־י־־ו־־־־ט ד־ *אינ־פ׳ם4־ ד־קע ענד־אזת־־ח. טענדט א־צטע־ ט. ״עװ־טאז (אין ״שטערז״ פ־ז 8־טז ס־עי•־.,). אז ..טחטת דעם. װאם יאו־ז אזקרא־נע דאט ד־־סנעפ־־ט א־ן דע־ פ־ליע׳־ טאם ד• אדטאנ־אפ־ינ״ע ־׳עפ־א׳י־ס — חאיט ז־־ ־.עשאפן א.ן איטנעאיטם־ערטע ייאנע. װאם אז ענאעבע צו דעים דאין ט,־ נ־שט א־ן קײן אײניער פ־ן ד־ פ*־צא4־קיע ׳•-־ד־אבן פ־נפ ־אטירא־יאנד״. ״א־ד דאי־פט א־טזעואטט ענטפעײז (א־ן טאהע ד־ר־ דע־?־׳־ע) — טענדט וױיי־יעי־ ט. י׳־ט־ואקאװ צ־ ד־ ־עי־איטאי־ן פו־ז ״ארטאבעד״ און ״עטעם״, צי יעכנט ׳איר װען ם׳נישט א־ז אפשאפן ד־ ע:~א־ת״ות. א״ב ־א — דאו־ײט א־- אנ־ױיזז פ־נהײ־ *ד־ דיעם טעי־ט־ן. װען א־־ טדעט צ־ צזם פא׳־װ־־ק*עבן עס. אײב נ־־טט — דארפט אי־ אזודװן. יױ אזוי זא* טיעז אי—ס:״א ק-־ז דע־ א׳־טי־עײטפיע־ט־ער ייא־יע װאס א•:;יע•••״־• ־ט־װרז עט איז דאד ק*אד, אז אויף שטענד־ק תאנען טי־ נ־שמ פא־באײבן ב״ 2 ײדיש׳ע ארטאוױאפיעס״. אאזט זיך איים, אז בנרנע די ״נעהטאי־שע״ ענד־א־ת־ות זענען רי צװיי :*אויביסענע קועננעד — ט. איטװאקאװ א־ן ב. ד- נעץ ביז נן)ר אײנים״.