Literarishe bleter · 1933-04-01 · 14 (1.4.1933) · p. Seite 216

ליםערארישע בדססיער \\1ז. 4\ ('465.) זײס 216 עם;ײען אװעק ס־צ בא׳צדײבוגגע; ות;ן אד׳גרעײ ״ב־פ, ״3>)־ םע־ם-, אװם;עיאשע;ע פרװען, צוױשן;װעיבע או־קע פארקערט. אורקע ׳םירדערט אײך דאם צעבן סון .\שטעט און ׳עםעטרעך בעת דעד דײטיטער אקופאציע אין פײלן און אין?ימע. ער;יט איבער די :עכדינחײט; און רצ־חות פון רי דײטש;. ז״ע־ ראטאגט־ש שדײבט יער װע;ן ד• בע;קע;יש; בון רי א־עסטא;טן נאך םדיויען. דעד נדעסטער פעדדעד ע־״בט צידעד צי ב־ויען, װען ער זיצט אין טודמע.;־שט;עקוקט דערויף, וועזם צו אצע אוט;א*קן האבן אים;עבראיבט די פדויע;, רעדט עד ות;ן זײ פיט;רױם ציבשאפט. פרעזד וױיםט ער צו דיע־צײצן שקעבטם פון ד■ פ־ױע;. וױיבע־ ראבן בײ אים או־ם;ע;אדט;עצט און;עשטויטן אים צו;״;;;בע;ע;. א״פע־זיבטיקע װײבעד;חאבן אים אצ״ן א־ױפ־;ע;עבן צו דער יפאאיצײ, װען ז״ חאבן א־ם חושד;עותן, אז ער פא־אט זײ ט־ט א;דערע. אין דעם בוך פעצן אויך;ישט ק״ן באשרײבו;נען װע;ן אקעדצײ ריבעם. דער פא־פאםער ש־ײבט;װענן די ארע זאכן *ײער אסן. א װעצט טיט טיפ;, — טענער, סרויען, רײבע און ארעםע, רע־שער און אוגטע־דריקטע, אלעררײ צייטן און;עשעעגישן, חעצ־ ד־שיקײט; או; פחדנות, פײ;קײט,;עטײכקײט, אפןזערװיליקײט און פא־קויפטק״ט, — גײט דורך דורך די פיד הונדערמ זײסן פון אודקע;אבארגיק-ם בוך. ער איז א-צט ארט 35 •אר, דערפון איז ער או■־;עזעס; פופצן ־אר אין די שװעדםטע מורטעס, בײ די דוםן, דײטשן און בײ ז־• פאא־אקן. ער פאדע;דיקט!בײם יאד 1918, ותן די דײטש; זענען אװעק פון פױצן, און די פאצ־אקן חאבן איבערנענומען ד• טאבט. װע;ן זײן רעבן און ױצן בײ ד• פאציאקן קוםט אן אנדעד בוך. דאפ בוך א־ז ארוים;ע;עבן;עװארן דודך דע־;עזערשאפט צו שט־צן א־עסטאגט;. דעד פראפ. בראכאוחסק• חאט דך;עװענוט צו ד• א־עסטאנטן א־ן דער טורטע א״ן שטאט ־אוױטיע, ידי זאצן אנ־ ש־ײבן זײע־ רעבנם־באשרײבו;;. ידי בעםמע אדבעט א־ז נעװען אודקע;אכאיױקם. אורקע שרײבט אױך נאותיז און צידער, װאס ער חאט שױן באװיזן צו פא־עפ;טרעכן אין פארשײדענע צײטוננען און זשור־;אין. א־צט א־ז ער זײער באקאנט, טען שדײבט װע;ן א־ם אומעטום. דער ״הײנט״ ־אט;עגוטען דרוקן אין ײד־שן זײן בוך. װי עם װײזט ז־ך אדױס, שדײבט אודקע זײער;ומ ״דיש. ער חאט אצײן אננעשר־בן א פאודעדע צו דע־ ײד־שעד איבערזעצוננ פון זײן בוך א•; ״חײנט״. דאדטן דערצײרט ער אויך, אז עד איז א טרײער ײד. או; ער ־'•רט-ױך באר״ד-קט רעדפון, װאם אנט־סעמ־ט־שע צײסוננען א•; פוירן האבן פרוב־־ט אויםנוצן נעוױםע שטעין זײ;ע פון בוך, אום צו באײײזן, אז בײ יידן חעדשן שצעכטע נעװױנחײטן און םאו־ ב־עכנם. אין זײן בוך;יתן־דודך אצערצײ ט*פ;, ײדן און פאריאקן, רוםן און דײטשן. ער שרײבט;אד דאם, װאם ער חאט;עזען.• ער שרײבט אויך, אז דאס װערק חאט ער אננעשריבן, כדי צו װארענען אצע עצטערן, װ• אזױ זײ זאצן דעדצ־ען ז״ערע קינדעד און;ישט דערפידן זײ צום ב־טערן און שענדצעכן װע:, צו װעצכן ער א־ז דערפ־רט נעװאר;. אורקע;אכאיחיק װו־נט א־צטע־ א־ן װירנע, ער שרײבט זײנע װײטערדיקע װערק. ער חאט פעסט באשיאםן צו,וױדטען ױך צו צי־ טעראר־שער ארבעט און אבסאצוט איבערײםן מ־ט דער פארבדע־ כער־שער װעצט. ם׳א־ו אינטערעםאנט, אז אורקע;אכאצניק חאט זיך קײנטאצ;־שט;עצערנט ד• פויצ־שע שפראך. בצויז א־ן די טורמעם און אויף דער פרײ חאט ער נעחאט צו טון טיט ז״נע פױצישע קאצענן, און ע־ חאט ױך אזױ גוט אױסנעיערנט די שפראך, אז ער שרײבט א נרענצנדיקן פויצ־ש, :אטירצעך, באנוצט עד זיך מ־ט דעם ננבהשן זשא־נאן, װעצבן ער פאדטײטשט אצײן אין א רײנעם פױציש. אין די טורמעם חאט ע־ ױך אױך אױסנעצערנט דוסיש און ד״טש. דע־בײ האט ער;אך;ישט פארנעסן א פסוק, א שטיקצ;מ־א. ער ב־עגנט א םך אויםצונן פון דער נםרא אין זײן בוך, אצעדצײ צע־;ענדעם פון דע־ אנדתא, פון טד־ש און אצערצײ םוסד־סםר־ם. פ־אפעסא־ן האבן נעהאצטן צעקציעם א־ן רי אונױוערמ־טעמן װע:ן אורקע;אכארנ־קס בוך. אויך אדװאקאטן, ר־בטע,״, פם־כאראנן דערקיערן, אז דאס בוך אױ פאר דער װיםנשאפט אן אזמדערשעפ־ צעכער קװאצ, װאם ניט א צוטדיט צו דער פאדשצאםענער;שטה פון דע־ פא־ברעכע־־װערט. דיי ש־־פמשטעצער, וױדעד, ן-ארנצײכן א־ם צום בארימטן פראנצױזישן ד־יכטער װייצאן, װאם חאט נעצעבט מ־ט עטצעכע הונדערט יאר צור־ק און א־ז;עװען א יאריטטער באנדיט און מערדער. ג• 9—ך בארד פא־ט ארײן א־ר מאן און מאכט ,א טומצ. טען;עטט בײ אים צו דעם יעצטן :־אש;, און מען װא־פט א-כ א־ו־ם. אצזא, ײידער א :•־.״, װאכ ב־עננט א־ם אומנצ־ק.;אך פא.־שײדע;ע װז*:דע־ונ;ען און צרות, זוע־ט ער א משרת ב״ם שמש פון א וױצנע־ שוצ. אבער עס מאכט ױך אים א שטעצע. א ײד־שע־;וט־באױצע־ נעמט אים צו ױך אין דא־ף, ער נאי צערנע; מ־ט ױינע ק־נדע־ ח־טש און א;דערע ײד־שע זאכן. .ד• שט־ב א-ז שױן אן אױפנעקרערטע. ז־עם באצעבאם טאכטע־ םאניא, א מײדצ א פא־רארבענע, פא־פ—ט מ-ט איפ א ציבע, ער נעמט עס עתסמ, אבע־ ױ צאכט פון א־ם נאכדעם, װ• ױ;־מ ױך א־ב אפ. ער ט־עופט ױ מ־ט איר רערער, א סטודענט. ״ד• אײפעירזוכט חאט װ• א שטורעם־װ־נט;ענומען מ־ך שציי־ דע־;, — ש־ײבט דער פא־פאפע־. — יא־ך חאב געחערט בײ יזײעך ט•׳־, װ• זײ ראכן. דאפ *בצוט תאט אננעחויבן שנעצ פורם־רן, א*ן די שצ״פן חאט נעשצאנן װי מ־ט חאמעדס. איך חאב נעװאצט :עטען :קמח. ט־ין אױ; חאט זיך פארחאצטן אויף זזיין נאצדן ז״נערר, װאם א־ז;עחאננען יאױף ׳־עי װאנט א־ן יזײן צימער, א־ן שכנות מ־ט סאניעם. דע־ ניאנץ פון זײנערצ חאט זיך מ־ט מ־ר נערײצט, חוזק נעמאכט פון מ•,־, ײי ,ױין אײ;;ם-מע.־, דער םפודענמ, װאס האט ׳כסיננד־ק פ־ן כױר;עשפאם;און פ־ך פארשעמט... ״נעם עם!~ — חאט א בײזע שמ־ם מיד;עזאנט. ער חאמ עם;ענוטע;, אום זיך;וקם צו זײן א־! ז״1 קאנקוריענט. ער אױ ןאנטצאפן, אבער טען חאט א־ם;עכאפט און אײננעןעצט אין טו־מע. ד• ערשטע ט־רטע־מענ פאר ודעם •־:;; •ש־בח־בחור יזענען :עװען ש־עקרעכע.;אך עטצעכע װאכן חאט א-ם ןדער פאטער ארױפ־ .ענומעי,. אבע־ אנשטאט אים אירױפצופ—ז אױף אן }זנדער װע;, חאט ע־ א־ם מבײש•;עװען, פאד אצעמען דע־צײצט װענן זײן זון דעפ;;ב. ״ד• ק־עםטע צײדן פון א;:ב דאם ערשטע פאצ, — זאנט דער פא־פאכע־, — א־ז ד• בושח״. א״ך חאט מען א־ם;עחיט אין שטוב. א־ם א־ז;עװען ב־טע־ װי דעח ןטױמ. ב-י עפ א־ז;עקוםען יזײנער א פעטער, א רײכער |בעקער, װאס חאט א-ם אריבערנענומען צו ױך און א־ם אױםנעצערנט פא־ א בעקער. אודקע דערצײרט;רעניצנד וחןנן דער שװערער ארבעט און דעם מאטעײדיקן צעבן פון די ארבעטע־ אין דער בעקע־ײ פארן קדיג א־ן א פו־צ־ש־״ד־שער יג־טאט. טען חאט געארבעט ור רי ב־מות, מען איז נעשראפן שטענדיק צוױשן די זעק מעצ. דערוױיצ איז נע־ קוםען צו א ק־ינער״ מ־טן פעטע־, און אורקע א־ז אנטצאםן פין דער בעקע־ײ. ע־ קומט אן צו א באצענארע אצם שמ״סער. דעד ,באצעגארע מאכט אכער ש׳ט־צערחײט סונקעצע נעשעםטן, און ער ש־קט אורקען פ־דן;:בים צו דער ״א־בעט״. עם גייט א יעבן )פון געפאר, פון װא־טן טיט פערד און װאנן א־ן װעצדעת א־ןן פ־נםמערע;אם;. ד• גגבים ציען אים א־ײן צו זיך, און ער חויבט אן א־ײן א־ן גנבחשן פאך. ער חאט ארױםנעוױזן גרױםע פע-ק״טן א־ן די ננבות. גנב־ם חאבן זיך;ענומען מ-ט א־ם רעכענען, ד• ,ינרעםטע ״אורקעס״, ננב־ם. חאבן א־ם נענעבן ר• חא:ט, א־י־־״ענומען א־ם א־ן ׳דעד יחברה. און ע־ א־ז געזונקען אצץ וױיטע־ און װ״טער. דערוױיצ ב־עכט אױם די מצחמח. פון ױין ש־טאט 1צ. טרײבט מען ארו־ם א שך ײד;, צוױשן זײ אויך זיין פאטער. ע- װערט א פע־ד־גנב. באטש־ פאר א!שמוב־ננכ א־ז א :גרױסע דערנ־דער־קו:; ױך אזוי א־אפצויאזין און ור&דז א פערד־נגב, װאם ־עכנט ױך א-ן דעפ פאך אצס דע־ ע.־;םטעד צוױיג א־ן םון דעד ״פ־אבעם־׳;״, אכער אזוי וױ די צײט אױ ׳געװען א ש־צעכסע, האט ױך אורקע;עמוזט ״אראפראזן״ און;ײן גנבענען פי&רד. צאננע קא־ פ-טי-עך;•ט דער פארפאסער,ותנן זײן צ־יט פון פערד־ננבענען. אװא:־ טוריםט־שע מא־שן א־ן די דערשער בײנאכט. :ע־ענן פון פויערים מ־ט חעק און שנײד־מעסע־ם. ער;•ט אױך זײע־ א־נטיערעםאנטע -־דער פון ״פאכע־ם״ (או־פקײפעד פון נ;בות). שפעטען־ װערט אורקען מ-אוכ זײן נ־שטיקע ארבעט בײ פעדד, .ער פא־ט אײעק קײן ד״טשיאנד און װערט דארט א קאםע־ב־עכע־ פון;אר ם־ױםן מאכ־ ש־טאב. בײ אן אנפאצ פון פאצ־צ־י א־ן א ישענקצ אױף דער נרענאדיר־ שט־אפע, א־ן כע־צ־ז, ות־ט ער א־עםט־רט און װערט פאראודטײצט אױף 10 •אר טו־מע. אבער א :עציבטע זײנע פא־שאפט א־ם דינע ד־עטצעך צו זענן אײזן. ױ פא־פאקט עס א־ם א־ן צוקע־. ער פא— ױנד־םט זיך םפעצתצ, מען זאצ אים ארײנזעצן זױן קארצער. דארט יככ״־ט ער איבע־ די ק־אטעם און אנטצױפט פון ט־רמע. א ״העצד״ ק־ננם ע־ צור־ק קײן װא,־ש׳ע.