Literarishe bleter · 1933-04-01 · 14 (1.4.1933) · p. Seite 215

ריסיטו־אריטונז ברטסוער ן\סי. 4< <י65*.) יײ6 5ו2 און ער הןוט םרן אים נעמאכט >) חזיר. םון יענער צייט אן האבן ײדן צוריב מזרידאדיטעט אוי&געהערט צו עםן חזיר. ר>זם ערנסטע איז נא- װאס דער דאז־קעד האם צו ײדן דערקרערט זיך מיט פער־ זענרעכע מאטױון: די ״ד־יניע נײיעטאטעד געזעי־דאםט האט אים םײנטרעך אױפנענומען, װען ער איז דארמן אננעקומען צו פ־אקטיקירן א-ם דאקטאר. עטרעכע ײדייעע טיפן ניט דער עדײגער קאנ. טוםאם־ם־יםנאנטאם אין אײנעם פון זײנע נרעםערע װערק. דארט װע־ן;עי״ײך;-״ ־י״״ע קאנט־אבאנד־סטן ועריקא און ־טומאקערים, װע־כע יטמונרען פארן י־טװ״ען דאקטא־ ריטזױ״עע ר־טע־אטו־ אין ד• צא־״עע צײטן. כ״דע ט־פן זענען אין ארנעמײן וייע־ אפיטטױםנדיק געינ־ירדערט. דער זערבע־ ־ט־ייבע־ ניט נאך א טיפ םון א ײדייצן קא־אבעיניק — ״דעם נרחם םאטע־״, — דאם איז א יידר, װאם רעדט אײן ־צוריב פרנםה ד• א־ומ־קע פױערים, או זײן זון האט ויך :עיעמדט און איז נעװארן א :רח. א םימפאט״נ־ן ט־פ פון א ײד״ען קא־אבערנ־ק, װערבער א־ז דורבנעד וננען מיט ־נ־טארקע יעבנם־אניט־־אוננען און א מיםן פי־ ־אזאפ״נ־ן דענקען :־ט ד■ ׳ער״בערין יאזד־נ־ פערעדא אין איד װעדק ״אין ארטן ־ויף״. ז״ער װא־עם ׳נ״רדערט דעם ייד״טן קא־אבערניק קויצר־וס, װער־ כעד קעמפט ב־טע־ פאר זײן יניטיקר ברויט, א־ז אײנזאם אין ריטװישן דארף און װע־ט ,פון ארע אפגעראכט — קדעוױע־מיצקעוױס־ם אין זײן װערק ״הער־ננ״. די דאויקע נאװערע א־ז איבעדגעזעצט נעװארן אין ײר״ט דורך קיםין און איז א ריטעראר״ט מייםמער־װערק^ מען דארף נאך דא דע־םאנען אירי קאצענערבאנן, װערכעד האט אין דע־ װ״טע־ קאנאדע איבערנעזעצט א־ן ײדי׳ני ד־ בארימטע ר־מ־ װ״טע פארקם־יידע־ ״דײנעם״. טײםטע־האפט איז איבערנענעבן דער;ײסט פון ד• דאזיקע פאיקם־רידעד: דער א־עמע־ גרױער ריטזױ׳םעד הימי דאם רו״נין פון די הונדערט־יא־יקע װערדע־, דער שטירע־ ײײמוט פון פארקנעכטעטן פארק, דאפ בענקען פון דעפ ריטװיינ־ן מײדר און דאס קיאנן פון רע־ ריטײי־ניע־ כיה. יוערקנ ״05}1פ8׳<גןפ 111 1-1:1x1:11168)׳<2,״ אין װערכע עוזר פינקער־ יעטײן, ח. רעמבען און נ. זימאן האבן איבע־נעזעצט נײנצן קי,־־ צערע װעדק פון ׳. ר. פד׳ז, ׳םרזם א׳ט, ׳טרום־עריבם, א. אײנהאדן און א. דײזען. די ריטװי׳םע קריטיק האט דאפ בוך זײער װארעם אויפנענומען און עם א־ז טאקע, א־ן אמת;, א רייבער צוגאב צוכ ארעמען ר־מײי׳נין ׳נוריפטרעבן װארט. אין דער טענרעכעד ריטײי׳נ־ע־ פ־עסע זענען יידן כמעט ני׳טט פארטרעטן, זערטן װען באװ״זט זיך אין דער פראנרעם־װער ״108מ!2 5:ז\16111,-1״ אן אדטיקכ מיט א ־יד״נ־ער אונטעריע־יפט. מער זענען יידן פא־טרעטן אין ד• ר־טװ״ניע פפעצ־עיע צ־יטיםדיפט;: מעדיציני׳םע, ׳ו־יםט״םע א. א. װ. עם זענען פאראן אין סאװנע צװײ פארײנען: ״דע־ פארײן פון ריטװייניע ׳נירײבער״ און ״דעד פארײן פון ריטוױינ־ע ז׳ניודנאריםטן״. אין ער׳ניטן זענען ײדן איבע-דזויפי] נ״־י]א׳ א•• צןן״י]• ,.,,ןי ןן״ניק דא רינט ד• ׳ניורד מ־יםטנס אויף די ײדן ארײן, װ״ר אין זיניורגאריםטן־ פאר״ן זענען ד• באצױננען צו ד• ײד־יניע חברים;אנץ־פד״נטרעכע און קארענ־ארע, אבער די ײדן גײען אהין נ״נ־ט נערן. ד• א־יננמרעבע םיבה דערפון איז װידעד די ׳ניפראך־פ־אנע. די דאזיקע נייטט־פאראינטעדעפירטקײט פון אײנעם צום צװײטן מע־קט ז־ך אין דעד ריטװי׳ניעד ריטעדאטוד. אין דער ריטײ״ניע־ רי־ טעראטור זענען כםעט נ״טטא ק־ין ״ד״םע מאט־װן. מען קען דאך ניינ־ט הארטן פא־ ײדי׳עע םאטױון ,ד־ פא־־בעררױפנדע באמערקוננען, אז יאנאס א־ז ארײננענאננען צו מאו׳נועניען (מיניהס װ״ב) אין ק.־אם אדער צו יאנקער־םן אין ׳עענק. אביםר ניט זיך אפ מיט ײדן םיננאם קודירקא, אט דער אין נרונט פראנרעםױוע־ באנײםטערער פון דע־ ריטװ״ניער באפרײאוננ און זײער פאפורעדעד יטרײבער אין דער ריט־ װייעער פ־אנרעםױוע־;עועריניאפט. זײן באציוננ צו ײדן איז אבעד אזא;עגאטיװע, אז עס איז ממ׳ע צו באװונדערן װ• ד• פרײ־,״טם־;עדא;קען פאר ריטע פא־ן זיך ביי אים גר״כצײט־ק מיט דער פינסטערער מיט־־ איטעררעבער יטנאה צו ־ידן. אט צ. ב. אזא טעמפער נעדאנק: קריסטופ האט באימראסן צו באינימראפן א י־דן, װאפ האט פון אים אפנעראכט דאם בזל פויז אורקע נאבאלניק יטד־ױןט רער פארפאםער, — האט אים געקאסט, ביז ער האט זיך דערװאובן אזא אנגעזעימעם נאמען אין דע־ ופארב,־עכעד־װערט, ביז מען זאר איפ קרולנען מיט אזעלכע צוױי וױבטיקע נעמען״... אין די ע׳־יניטע ׳קאפיטלעך פון וײן ב־ך ׳נ־ירדע־ט אורקע ינא־ כארנ־ק ז־ין ׳נ־ינױב, ז״נע ערטעד;,;נ־ד״ניע ײד״נ־ע מענט־נץ, װאם האבן;עראיטן אין דער פױ־״ניע־ יניטאט יאמזינע 1א מער־נעיעעפט. רער פאטער יזײנער איז געװען א ׳נ־טארקער מאן. ד• ערטערן װירן פון ז״ע־ זון מאכן א .־ב, און זײ ׳נ״קן אים אין א ״נ״בה אר״ן ־ע־נע;. ע־ קומט אן אין א י׳נ״בה שון גיוםרניקעם. אבער ־צװי׳נ־; ־■ ד״רם־ר־ם;עפ־נען ז־ך א*ערכע, װאם ראז־רן ז־ך ׳ניט־רערהײט צו־ ב־כיעך די בערד, װאם רײענען אפ־קורם״ניע ביכרעך און עפאצירן מ־ט מײדי״עך. ז־י ט־עפן ז־ך מ־ט דער טאכטער פין דעס מוםד־ זאנע־. אורקע װערט אר־יננעצוו־גן א־ן ךע־ נעזער־נ־אפט. דע־צו עםט ע־ ״טע;״.;ראד קומט א־ם אוים צו עםן א ״טאנ־ בײ א ײדענע, װאם הארט א פ. ײאעך הײזי1, און |•;יט עסן א ״טא;־ א ״נ־־בה־בחור, אום או־יםצוין־־פן *־ך פון ד־ וז־נד. עד וױא אװעק פון דער זינדיקער ־נ־טוב, אבעד ,פון דעד צװײטעד זײס ר״צט א־ם ד־ פארבאטענע ינ־טוב. דאם וױרקט אל־ף זײן צעה־צטע־ פאננ&ױע. צו 17 ־אר פארט ער אה״ם צו ד• יערטע־;. אבע־ דע־װ־יר איז ד־ םוטער ז־ינע גע־נ־טארב;, און דער פאברע־ האמ חתונה;עהאמ מ־ט א צװײטער פרוי. די באצ־וננען צװי־נ־.; פאטער און זון ורערן פאר׳נ־ארב-ט עס װאקםט אוים א ׳נ־טירע ׳ענאה. רע־ פאטער װיר דעם זון מער נ־־עט הארטן א־ן דער ״ע־בה, נאר אװעקנעבן פאד א באי־ מעלאכע. דעם יתנר ױיוםט זיך נ־ינ־׳ט ארבעט;. ער װ־ר אורעק פון םאמעדם ינ־טוב, פו| דער ׳נ־ט־פ־םוטער. ער האט נ״נ־ט קײן גערט א־יף הוצאות, און ע־ מאכט ד• ער׳נ״טע גנבה. דעד פאטער ׳נ־יקט א־ם אפנעמען עטרעבע און אכציק רובר, נעםט <עד צו דאם נערט און 4אזט זיך, װו די יאויגן טראגן אים. ער פא׳דט אװעק קײן װיצע. אין װירנע דע־שמעקן ׳נ־װינדרעד, אז דער פדעמדעד האט נעיט זײ ׳עארן א־ם אונטער א פרוי, ,װאם דעדקרערט זיך אים אין ריבע. אבער שוין ראננ א־ז איז דער פויר־שע־ ריט־ע־אט־י ג־ינ־ט :עװען אזו־ טונױד־ק צור־ב א ריטעדאדיש ,װערק, שוין ראננ יזאט א װערק אזוי נ־שט אױפנעדודעהט די;עמ־טעד, װ־ דאם בוך פון דעם ייד־שן ננב או־קע ׳נאכאמיק, װאם רופט ז־ך: ״די א״נענע לעבנם־באשרײבונג פון א פארבדעכער״ (א־ן פו־ריש: ״זש־משאר־ם װראסנ־ םינ־עםטעמפ־ צ־״). דאס בוך, װאם הארט קנאפע פ־ר הונדערט ד־וק זײט;, א־ז דעהװײר אײ׳ן טײר פון אורקע נאכאמ־לם ר־־כעד ב־אנדאפ־ע. עם נעמט ארום זײן רעבן ביזן ־אר 1918. אדו־םנע־אזט דאם בוך האט ״פאט־אנאט״, ד־ נעזעישאסט צו א־נטע־שט־צן א־עכטאנטן א־ן שטעטר דאװ־טש, בײ פו־זן. א פאד־עד־ע האט אי״געשה־בן דעדצו דער פ־אפעטאה פון פויזנע,־ א־ניזועחס־טעט ד״ד בראכאװטק־. ד־ ריטע־ ־אטו,—קד־ט־קער ד־מען זנ־טא־ק דאס װערק. דאם א־ז נ־ינ־ט ברו־ז אינ־ טע־עםאנט פא־ פם־זבאיאנן און װ־סנינ־אשט־לעכע פאהינ־ער פון פאה־ ברעםן, :אד או־ך פאר ש־־פט־נ־טעיע־ און ד־ בעםט־ע יעזע־. א־דקע :אבארנ־ק האט א פײנעם םט־ר, א רײכע פ־־י־שע שפ־אך, ס־אכט־ פורע ב־לד־&־ז. דע־בײ האט ער או־ך א ןז־ן פא־ ה־מא־, פאד קאמיזם, װאם א־ז דורכנעזאפט מיט טדעד;. אזו־ װ־ אורקע :אבארניק ןשטאמט נאך פון א ־יד־שער שטוב, פון ײד־שע ׳ננ־ד־שע ערטעדן, װאם האבן א־פ ײנגרוױיז;עהארטן א־ן ־ש־בות און אים;עװארט;מאכן פאר א רב, איז באװנדערס א־נטע־ ־עםאנט זײן ב־אגראפ־ע, דער רעבנם־װע; פון א מענטשן א פעיקן. אן אנטװ־קלט;, װאם א־ז צוריב נ־יןי ה־יםן ברדט און שטורמישן כא־ ,־אקטער א־ײן א־ן דע־ פארברעכער־װע־ט און א־.ז;עװנקען אר־ז ט־פער און ט־פער. ער װידמעט טאקע זײן װעדק ״ארעמע;, .ו,־עמעז דע־ שיקזאל האט נעשטויםן א־ן אפנהונט צװישן די א־ו־םנעשט־־םענע פון ,דער;עזעיישאסט, און ןװערבע שטהעבן ןתשובה צו טון״. אודקע נאכאלנ־ק איז נישט דע־ דיכמ־קעד נאמען פון פא,־י פאםער. ז־ין ריכטיקן נאמען ניט עד ע־שט אן, ״ױ״ר כאטש ער איז שײן א־צט א באר־מטער מענטש ארם שרײבער, װיר עד נישמ פאי־ שעמען זײן פאט־ריע. ״פ־פצן ־או׳ שורערע טורמע און פײן, —