Literarishe bleter · 1933-03-24 · 13 (24.3.1933) · p. Seite 208

לױזפואוױוז(( בר(ז$(װ,'$וצו. בי (64*\ זײט 208 פוז רא און וארט % אגיך לזיך האב\ אבילזו וזזת א־יך כ״■,־ דא, א־ן װא״־־צע, חאפז אב־סא :חת. *י:ם ־*נזרמע עואבן גײש אין א ־־ױואטן צאק׳אל (ש־ן שני״דע־־צער) רי אייםיחתנ ״באסטאן״ דודך דער ד־אמאט־שער סט־דיע שון ר״ד ם. רדי־ כערט. װענן דער אוים־ר-־ננ חאבן סיר ש־ין :עחאס :ע׳סריבן. עם א־ז א דערפ־־יענריקע דערשי־כו::, װאס ד־ םאדשסעצונ: ציט צו װאס־װ״טער אציז;־עסערע ס־ײזן צודטויער, ,־דעלכע זעגען צו־ פ־ידן פון דער רעזשי, פון דעד אװסשמאסינג .און דער ׳עפ־י־ פון ד■ יענע יעפ־לעד. עס קיסען אןייד :ישנד־יד־ישע מעאטעו^■ :יעײךען, און זענעז :תפעל. זײ ״דעדװ־סן ז־ך״ ערושסנ אוז עס איז דא א ײדיש טעאמע־ נו־ט א טעאםער־װכענ־שן א,־ן טעא־ נ־׳ער־דערנ־־יבוננע;. דעד ״באפטאן״ א־ז;עװארן א יעט־ק נ־עאי ס-ע־־כענסאצ־ע א־ן ווא־שע. דעד דע־פאמ פין דע־ אויפירו;; :יט טוט און :לויבן דעס אנפ־רעד און ד־ ־ינ;ע ק־;סטדע־ פ־ן דעם טעאטעו־־כאלועקטיײ. זאא ד•;יטע חתחאת סט־ט־ל־רן צו;אך ע־נסםע ידנסנױי־נ־ י־־שע א״&טיען! װסגן יע שײנעד ^יגיעיעסי/; או;מע־ אט דעם;אנ־ען איז פא׳־עפנטלעכט אין זוא־שעװע־ ״אױזע־ עקבפ־עס״ אן ארטיקר פון אלח:ן צייטלין װע;ן דער בא־ ראט־נ;, װאס א־ז פארנעקוםען אין װ״לנע טסוח;ר־כדן א צע:־ ט־איע ־יד־שע ק־יםי־־נעזעישאופט אין פוילן. .אפילו אין דע־ א־צט־קע־ אויסערסט־שורערער צ־יט פון עקאנאכײשן ק־־זיס — ש־״בט א. צײטלין — װע־ם דא־און דא־ט, — וװ ׳עװאחבע־, וװ ׳עטארקער — :עטון ײד־שע קולטויד־ א־בעט. עס זענען צעװארפן א־בע־ חונדעדטער יעמונט פ.*ן 4אנד ײדי״-יע ב־בליאםעקן, איװנט־קורסן, לעזע־זאלן, דראסא-כדשע קרייזן, עב ניים א ׳־יזיקע א־בעט פא־ דע־ דע־חאילטו:; פון דער ייו— שול, אבע־ דאס אלץ, ד־ דאל־קע נאנצע ארכעט, איז צעישטזיבט און צעבי־עקלט אן פייע־ און אן ױעג־װײזעד, אן אן ערס־טיקוננם־ װאדט כוצד א ג־יויסע־ צענטחאלער תעי־פערשאפט װאם זאי ל־יטן, אגצײבענען װע;ן,;עבן א־נ־צ־אמ־ײ צי;ײעד, פ־ישער אי־בעט אוז ד־נען ב־־ט א פדײנט׳צאפײליעבעד עצה א־ן אן עת־צרח. ציזאמע; מ־כ דע־ נרינדונכ פון א צענט־איע־ ־יד־שער קויטור־נעזעלשאפט, ־ואס דארןל א־־םמײדן •עדן מין פאדטײ־ט־מל און ־עדע א־ט קיײנלעכע פא־ט־־־רר־נער־־, װעדט או׳־ך נעפיאנט רי צונויפדוסי;: פ־ן א ־־דישן קוילטור־קאננ־עס, װאם זאל פאר דער;אנצער װעלם מאניפעםטי־ן דעם י־ד־שן דדאי; צ• אן אײנעגעס פאדערנועם קוי־ טוך־לעבן און זאי אויך פארםול־רן ד־ צ־לן און דעדנד־יכיננען פין דער ׳־דישעך קולטוי... ם׳איז קלא־, אז בײ א;וטן װילן קענען אט די װונטשן פא־װאנדיט װעדן א־ן װ־דקלעכקייט, און די שע:ע א־נ־צ־אטױו פון ״דישע קולטור־ט־ע־ קען בדעגנען פחוסטן..." אבער ם׳א־ז קיא״־, אז בלויז נוםער וױצן אייו וױײ״־ק. ־01 אױ;ענעבן :עװאדן די איניציאכדװ, און ם׳ז־ארפן קוטען טאטן אין די פא־שײדענע ״ד־שיע צענטערם. די איניצ־אטארן ײאדסן אויף דע־ מיטחילף פין די ארטיקע־ מוער א־ן דעם;חױסן ץדישן םײיז._ ע־שט רערשיכעןנ ~~ ״די שםדדגעריכס אין סטעפ׳י׳ אידילישער דאמאן פון טי. ל. .בלאוע פון חעב״־עאישנ;. שטע־ענבעד;. אין ,־אסאן װערט נעש״לדערט םיט פ״ל טאלענט די שפע פון דעד ערד און די ארבעבעטס־סדײד סונם ײד, װאם ל באחעפט יזיך צו א־ר. דאס בוך אלט 180 זײ׳טן >*ון א־ז פארזען מיט א פא״־ײעדע פון ־חל פײגעגבעך;. פדית 2 נילדן. אױס ײויפו\ (ןװס־פ סיטאפמו אי\ וױ־יאר? שרן דץר ״דישעד קולט—װערט אין אמעריקע ־אבן מיר לעצטנכ ז״עך ײ־װערילע;דוםן. אין ־עם אמעכר־שעב קד׳יזים, װאם עם חערשט אין .דעפ דא־טיקן לעבן, לײדן, פאי־שטײט ױך, א־• ־ע־ ע׳־שנדני־ ־ײ ד־ ײד־שע קילטיר־א־נטטיטי־ציעט. װער איז דען :־שט אײעמאל או־פן ע־ש־טן פײע־/ ד• ײד־שע קולטוד־אנ־ שטאלטן, יװע־בע זע;ען שטענדיק ד• אמוױ־נ־לשטן;עז־כע־טע אין באש־צטע דע־ ״ד־שע־ ש־״בער;״ט א־־ם א פאראײנזאמטער אין דעד גדדיסע־ אמעד־קע. או— דאס ײדישע טעאטער כאפט די לעצטע צ״ט שװע־ע קלעפ. א״ן טעאטער :א־ דעפ צוױיטן פאלן אייט, פאלן א־ט א־ן שט־יען װ־דעד אוו־ף, בד• װידער אומציוםאלן. דער ייד־שע־ טעאטעי־ האט;עמאבט ד־ ־עצטע ־ארן שװעדינ פע־ערן, װך פא־קל־בן א־ן א טעמפן װ״נקל מ־ט זיין רעפע־ט־אי־, מ־ט ז״ז אי־ט־שפילן, — און אט ד־ פערעדן, ־דאזן יזיך א־צט, בײ ־ע־ ע־שטע־ צע־ידערו;;, שטא־לי פי־ן. אײן;י־יקי־&ם־נר או־סנאם—■ איז ־עצטנם דע־ קינםט־טעאטע־ אנטעד דע־ אנפירי:■; פון מא־ ־יט שױארץ. מא־ים שױא־ץ מיט דע־ אויפירר;; ״יאשע קא'ב" חאט באװױן װינדעד. צי־יק מיט א ׳יצורי װאבן חאט מען;עפײ־ ע־ט ־־ 200־טע או־פ עפ א־ז ש״ן א־־ם אט דע־ פא־שטע־ לו;נ;עש־אפן נעװא־ן א;אי;צע '־טעדאטר־. עס חאבן נעשד־בו װע;ן דעם די פא־ײדנסטע שר־פטשטעיחז־, ײד־שע א־ז :־שט־ ״דישע. ל״נ־ דערפאר; פ־ן דע־ א״פ־ח־נ; חאלמ א־ן א״ן װאזסן. אױ זי״ן י׳עצטן בי־ײ־י ש־״בט צו אינז צװישן אנדעײן מא־ רים שװא־ץ: .יאש־נ האיב״ װעט עס—קן דעם םעזאן דעם 16־טן אפ־־ל א־ן :װ־־א־מ און דעת 18־טן חויבן מי־ אן צו שפילן ״•אשע לאלב״ מ־ט דע־;א;צעד כ־־פ־נ א־ן ש־קאגא אין ״אפא־ 'א״־ט־נאטי־נ־. ם׳איז דעד :־עםטע־ אין ש״ננםטער טעאטינ־ א־ן ש־קאנא. מ־׳־ זינכען א״ד א״נגעיא־ן צו שפ־לן אין ש־קאנא א־ן דע־ צ־יט פון דע־ װ־נ'מ־א.״סשטעא־:, װאם װע־ט דאי־ט נעעשנט. ־ו־ 'א;: מ־־ װערן דאדײ שפ־לן — װ״ם א־ך;־שט. א־־ וױיס זא־, אז אמ־נ־־ק־נ ק־־יננט מיט ד־נר או־פ־דונכ. ס׳ק־מט צו א־נז אן ע־רם, ורנלבע־ אױ גאך ק״נמא־י ןנ־שט;עורנן אין ״ד־ש־ן טע־ אטע־. :־־ ש־פ־לן ז״ע־ אפט פאר מע־ װי 50 פי־אצענט :ישט־ ץד;, דע־ אנזען פ־ן דעם יײדישן טעאטינײ איז 'שצטנס יעטאו־ק;ינװאקםן ב־י דע־ אמעדיקאנע־ קולט־ד־ורנלט..." מאר־ט שװארץ טײלט אונז אי־־ך מ־ט װע;ן דער פ־־נסע םון אח־ן צ״טלין ״בערמער חבמ־ם״, װאם חאט שרין נעזאלמ נײן ם־ף פעב־וא־: ״א־ך בין פא־טיק מ־ט דער אויפירײג פ־ן א צ״טר־נם ״בעימע־ חבמים״, א־ן ־נם טיט מיױ לײד, װאם א. צ״טרין קען;ישט װ• ז־נגע־ ז־ין ב״ דע־ ןפ־־נמ־ע־ינ. עם טוט מיר או־ך שטא־ק בא;:, װאם מי־ האבן;־שט ינעכווג צײט אין;•—א־ק צו שפ־ין ד• קאמעד״נ, און עים ס־כ׳ען מ״שג״נען א־ן פאדשלאנן אפצילישן די פ־עמ־ערע פאדן;אנטםטן םעזאן... עס וױלמ זיך זײע־ נ־שט אפלעגן ד־ פ־עםע, און איך חאב עם נישט ליב. מי־ װילט ז־ך זײעד, אז אמעד־קע זאל זי־ד באקיננינן מ־ט צײטרינעז דעם דדאמאטור;. די טענ װעל איך באשטימען *ואם צר ײי•. אי־ דאדפט זויטן, אז עם איז מיין אשטע־עסאנטסטע אי־בעט, א־ך ב־ן א־־ף זיך א שארפינ־ ק־יטיקעי־, — כדין אוינ אין אויער;ארן מיך זע^טן אפ..." און מםרח דעם א־יי־אפע־טודנע, װאס ו״נ־ טעאטינ־ ידײט, ש׳־־יבצ או:ז מ. שװא־יז: ״מייד א־בעסן דא און ט־אבטן אלץ צו;־נפינ־נן א װענ, װ־ אזיוי צו אדגאניזירן אזא שװעדע זא־ װ• ב־ענגען א ט־ופע פון אן עדך 25 פעדזאין קײן אײדאפע. מ— חאלטן אפ וחמן דעם ואםטע פאחואמ'ו::ען, עם איז שװערלעך, אבע־ עס ורנמ זײן, — לוו־טן אמע־יקאכעד בא;־־ף,— ¥ל*יים...׳, אין דער אלנעמײנעד דעידשראנגקײט, װאם עם חערשט אדום און א־ום, אױ נ.יט צו דעדן אז־נ־יכע;וטע נדיםן, און צו רעדצײלן װיננן זײ דעם ײד־שן '־שנע־־עו-ם פ־ן גאד רעד װעלט.