Literarishe bleter · 1933-03-24 · 13 (24.3.1933) · p. Seite 203

ליסוטראריטיע בר(\סי(\ר ג\ײ. ב\ 641*. זײט 203 דער א< שדי . װעט בוודאי האלםז װארט, מ״! מינד. איך סען כ־שט;אך א ײדישן ר־פןזעי, ורע־צנער זןזל ןיך קןז־;ען אזז.וי פאיסיק אױסרדיקן באר טוזיק ויי נאאדפאדען, אין ד־ידא־ י-קע טעאאדיע א-ז או־ך :אלדסאדענס. עס פיאס זיך אפיכי דאס קאאפן נײ דןןר פיאכא טיט אײן פי;;ע.־, א־ן דע-־ טאנאצ־ע פין אי פ־ענעש (אגײגא). דער ״אי־פט־יט״ פין אברהם אין ״עקדת יצחק״ איז םון המיס ״טן הטצ־", װעצנן ש־ האס ספינציעה געש-־ינן פאר;א&־ נעדנם &ארטיטור.;אטבעױנ האט;אננעטאן זדאצער־ן. זולציעה האט אםאא א־כנעלאדן פ־א;ע שיובעדםן, אז ער זאל פז>־ איס שדײבן א קאט£אזיצ־ע םאד ״טזב להררות״ (תהלים צ׳ב). :ארדפאדען האמ אײף הלוי־ס מוזיק ״נעזעצט״ ד• װזןרטעד. דארט איז עט ״טן הנוצ־ קדאת־ יה״, האם ער נעטאכט ״ז״ אונז ט־הל, נדז־כער הער״. דע־ טעט&א א־׳ז איננאכצן נעביטן. חלוי ראט עס נעש־־בן ט־טן נאד^קטער, א־ן אן איענ־עטא־טעטפא,;א־דפאדען האט עס :עמאבט פא־ א :עביעט. א־ן נאא־םאדעטפ װע־טע־ װעדט עב;ע;זצט א־ן א.ן א:אד־.טא־ט־גבפא און ס׳אי־ז זיײ ־ער ש״ן צו;ע9אסט. אזיב טען װיל װ־סן ד־ נרו־סקײט פ־ן נאלדסאדענען, זאל מען װארפן א בל־ק אי־־ זײ;ע;אבפאלנע־. נ״נער האט א־ם;־שט :עהעגט קא&־דן, װ״ל די זענען :־שט נעוועין :ער.װ ײדיש, :-ישנז נע־ :.־; ״ד־ש־דע־צז־נן. ם׳האבן ז־ך א נעם־נעט־ן צ־ דעד ״טלאבה״ ״דן, װעלנע האבן נעקענט אב־םל ד־־ט־ע, און ס׳האט זיך אגגע־ הזיבן א ד־־טשטע־־יטע עפאבע, ״ד״טשנוער־ש״ או־ה דער ב־נע א־ן ט־גיזםט אזן א־ן דער מ־ז־ק. כדעז האט ז־ך א װארוי נעטאן או־ח ד־ װעלט־אפע־ע א־ן אפע־עטעס א,ון כ׳א־ז אד־״סנעקוטעין א ש־עק־ ־עבע־ באאם. דאב א-ז;עזוע; ך• ש״דע-־עבכטע עפאבע א־ן ״ד־ש־ן טע־ אטע־ ע־שט אדאנק;א־ד־נען איז מען צור־קנעקע־ט צזם ־י־דש־ ק־־ט, אבער נאלדפאהען האט;עװאאט ד־ ײדן פ־י־ן צו השכאה, א־ז־סנעמען ו״ פ־ן ד־ פ-;סטועדע רע־ל־ס, פי־ן וײערע עננע ד׳ אטװת. יעקב נארדין האט :ענ־ננען אע־־.ען דאפ ״ד־שע פזבאיקום װ• צז האאטן פ־סטאאעטן. ־עקב;אדד־ן א־ז נעק־מען ק״ן אנועי־סע אן .ענטמד נו־. א רזפ, װעאבעד האט קז־ם :עקענט רעדן אזן ש׳־״בן ײד־ש־. ערש־ט א־ן אמער־קיעי האט ע־ ז־ך סזט אז־סנעאעתט ײד־ש און ער האט דודך א שװע־ן כאטר פאי־טד־בן דאס ד״טשמעד־שע פ־ן רע־ ־יד- ש־יעד ב־נע. דאך א־ז ב״;א־ד־נען נ־שט נעװען ק״ן •־ד־ש טעאטעד. פון יעסב נאיד־נס א ״ד האט מען;עפ־אט י־גס ד״טשן ״פזרמאן הענ־ שעא״, פון ־עקנ;א־ד־נס ״״ד־שער קענ־נ איר״ האט טעו :עפ־אט דעם ־זם־שן ״פאמע^־שטש־כ״ — בעת נאאדפארען, ס״ א־ן דע־ פ־אזע, ס־י א־ן רע־ מ־ז־ק, א־ז נע־יען י־ד, ײד און ״ד. י*־־*■־ ▼ •%־ ▼ א י * נ ש 13 ה ן*(גז\ יג\פב) װאסיפירװאוס סכ יארילו געבוירוסיאג.! ט־קע,;עשלאסענ׳ע פא־שטעהז;; יװענן נופנ־זת, װאס ז־ אד״ן א׳־ז;עט־־עט מ־ט;שמהד־ק־־ט. בײ א־ם עקז־םט־־ט;ישט קײן ביא׳ד ײענן ״־יח״, װאס א־ז .דודבנעפלואבטן ט־ט באאבאינטלננען םןוגם עױ׳ם״המצ־אות, — פא־ א־ם זע;ען עס צור־ ש׳ט־־מנ־אפנע־ טײאטע תחומ־ם. ע־ ש־אםט;־שט פזן א נעװ־םע־ נא־.צקײט אדזיס אזם צו פארײנ־קן, עיר רעדט זי׳־;־ש־ט א״ן, אז א־ן א׳־ם זע;ען ד־ נ־־דע הפנ־ם;עק־טען צו א ט־ן שא־ב־אפטא־״ .זואס וד־עײמענ־ ־עבט א־ם צו באט־אבטן ז״ נ״דע ״אנ־עקט־װ״, עה װי־׳סט, או א־ן ״א־ן מאבזת אחת :וינעת בחבדתה״ (א״ן תענינױיוך דירט;־שט אן ד• צוריטע!) או־ן ער היט זיך פא־ פעאשן דעם ג־ענעץ, װ־ פא־ פ״ע-. דען א־ז אבער :עװען א־זמנע־־ננלט פ־ט אדעמע משודױמצעך און קא״;ע חזנ־מאעך, װעאבע זענען אם־איז;־שט נעװען אימשמאגד אים צו;עבן די םחיק פזן רגד קרוכו;; פון בר ב־נבא און ׳ע־ האט זײ;עםוזט :עסען פון דער :ישמ־ײדישעה װעאט. ער האט ודעםאאט;ע־ ני־סיעןן א רוסענישן מ־א־טש־־שן מארש. א־ן דזסאאכד האט מען באכוצט דעם ׳דאז־קן ׳־ומענ־שן מאר ט־װ אין א־ן ־ומענ־ע, װאי מען האט דאך;ישט נעיקאכט באנוצן א הזמענישן נאםן־מארש פא־ א ״קרז־ב־־.;״, האט;א־אדפאדעגם דאטאאבדקער ד־ר־נענט, דע־ ט־זיקע־ פ־נקעאשט״ן, נעשוכיען פ־ו דזכא־עװםס־ם ״אדון ע־אם״ אזן נעמאבט די כזח־ק פאר דער קד׳ז־־ נוננ. א־ך האב שי־ין באמערקט, אז רי נאנצע םזדק צז ״בד ביבבא״ א־ז אוםנעאזםפערט. םען זעט, אז נאאדפאדען האט יזײ• :עד־־ים א־ך װאאט נעזאנט ״נעקװעטשט״ ז־ך א׳פ־לוז א־ן דער ״פ־אזע״, ב׳מײן א־ן דעד;אנצער אקצ״ע. נאאדפאדען זזאט פש־ט געזזכט װ־ אזוז־ קזםט מען א־ז־ם פזן דעד פ־עסע. א־ן א םך װערה שדי־בער־שע אזן םזז־קאא־שע, פ־אט מען, אוז הער ׳פאהפא׳סע־ אדעד דע־ מ־ז־קעד, הײבט;אךי א־ן מיטן דעד ארבעט ם־אבטן וװ־ אזױ קזמט םען ביז צום םיך. אזא באנר־ח באקזמט םען א־ן ״בױ כזברא״ באאד נאבן ע-־שטן אקס. אבע־ נאלדפאפדען אח פאדט;אאדפאדען, און אפ״־א־ װ״טער נ־ט ער װ־דעד א ש&־יץ: :עמט דאם א־ד 'א פאפט־בא א־ז נעװען אמא־* א־ן ידעס יאנד בנען״, דער נאא־װע־ ש״נער דעם־״ן ״־א, ס׳א־ז ש־יז ס׳א־ז מאא חן׳/ אזן עס װ־אט זיך זא;ן: —;אאדפאױגן, דו האסײ ־עבט, ־א, ס׳א־ז שײן, ם׳א־ז םצא חן. װען א־יך דיעה ד־ מע־אאד־ע מ־ט ד- װעדטע־, זע א•־ םאי־ מ־ר מ״ז מאמען מ־ט א־־ע שװעסטעי־, מ־ין טאטנס אי־בעטעד, י- ק־־זשנער, א באד פון :אאי־זוע, מ־ז־קאיל־ש־א־משילר־ק־ג מענסשן. אבער אפנעזען פזן דעם פעײױמענט צ• ד• ר־נדע־־־אר;, א־ז ועם טאקע פזן מוז־קאאישן פזנקט זי־ער ש-ין א-ן ןאה־נ־נע*. א־ן דעס פ־אט זי־יך נאאדםאדע;, װײא דאה א־ז :־שט :א־ נאאדפאדענס סעקסט. :א־ או־ך ד־ מעאאד־ע א־ז ז־תע. או־ן שפעט־נױ דאס שלאח־א־ד ״אך•;• *• ב־זטז״. פזן דעד שאאח־מעאאױע קאן מען בז־ען אן אדאזש־א איין דער שענסט־נ־ ס־מפאגי׳ע. דאס װאס מאקס בריזך האט נעמאבט פזן ד־ פא־ סאקטן ״בא :חױ״ פא־ טשעאא־קאנצעי־טן, דאס קאין מע;, ׳־י"ט מ״ן מ־ת־נ־., טאן ם־טן דאז־קן שאאח־א־ד. בבאא האט;אאדפאדען;עהאט א ״ש״איבק־־ט״ צז ש־־יבן שאאה־א־דע־. אבע־ א-ן ז״נע שאאח־א־דער אזז :־שט נע־ענז ד-ין א״ב־קעי־, מז־טע•־ ש־אה, :אר א ש־אא־', ״עאבער האט א־ן זוך ש־ו־ש דע׳רװאבו:;. ז־־ן שאאה־ל־דעאע פ־ן ״עקדת־־צחק״ מ־ט װעאבן שדה פא־װ־נט א־ר װן ־צחק, א־ז טעקסטוע־ דאס פ־־ם־הסנזע שאאוי־ א״ד, זואם םען קאן;־עפ־נען א־ן דע־ ־־ױשעי־ א־טע־אט־,־. עס זע־ נען :־שט ק״ן ג־אם־שט־אס: ע ז ר ' א? קארלב^קןהאםבו^רג צ װ י ש ז ג ז ף דעד נעהאננא :ופא א־ז נ־שט ק״ן ספעצ־פ־ש־ע־ פאר װא־ סעי־מאנען. ס׳א־ז א װעלטס־צ־ה, ס׳אח ד־ ע־שטע פראנע, וװאס ד־׳גי ט־אבט־&נד־קעי־ מענטש הוקמ ז■ א׳־ו־ס און ס׳א־ז א פי־א־ ב-עם, אן װעאבן ס׳האט ק־עמאא ק״ן ע־נסטע ק־נסטאעױשע שא־ פז;; ו״־שט נעקאינכ ז״ן. ק־נסט בבאר א־ז אפשד ׳מער :־שט װ־ א פ־־װ צו :עבן אן ענטפעד או־פן קעננזאץ פ־ן נ־ה און נש־מה, א £דװו ציו בא־װ־דקאעבן רא׳ם :שמהד־קע א־ן;שמזות־פא־מען און םארהע־ם — אויפצוװעקן ד־;שמהר־ק־־ט א־נם פ־אסטן חומי. דאך אבע־ צב־אנט דע־ גע־אנני ב־י יעקב װאסע־מאן א פעיזזוזגאעכן א־ן םפעצ־פ־שן כאי־אקטע־. ־וא־וב ב״ א־ם א־׳ז נישט, װי בײ ראם רוב פון א־נו, אין דעד;שמה א םער־װ־עיקעה םאד־