Literarishe bleter · 1933-03-24 · 13 (24.3.1933) · p. Seite 199

199 זײט ו־ביטז־זזג־שע גרעלזטר \\\ז. 3\ ו*146 ד• אויפירו:; ד>אט נעדזאס א געװאלדיקן דערשא־■; און א״ז א לעננעדע )רימ;עע&־יט נעווארן בײ אויםםאדקריששע ־יחיןר. װענן דער אץיםיריונג ־אס דד. שעל־קס אדלעי פא־עזצטחעכט א•; דעם דייטש״יד״טן װאכנבלאט ״רי װע־ט׳ ו..דע־ ׳30, 1899) א נרעםעדן א־ם־קל. אבדהם נאדדשאדען, ־ו;־:׳;־ דאט ז־ך דע־ ניא־ם נעפ־נען א-ן נדו־סעי־ נױט אין בז״־־ז, האט ז־ך?•ן דעד אונכא־״עע־ אװפ־־וננ נעפ־לט זײעז־ נע״ענ־ט, ורל יער האט .•׳־:•; באידםען א ניאטע-עלע, נ־־צט ידין :•ישנדבע באל־ינוננ. טען האט אננענעבן א פאדו—יטן נאכיען (איזידא־) אלש טחבד און אן אנדע־ נאטען ארס קאם&אזיטאי נאילדפאדינן האט שאדפ־־ט א פי־אצעם קענן אוננאר״ען קאדפאז־טא־. דע־ פםק־ד-ן א-ז אבעד ניעט נעװען לט בת א־ם, װארום עם א־ז אדו־שנעט־אנן :ע־וא־ן אן אודטײל, אז בעת דע־ טעמםט פון רע־ אפע־ע א־ז טאקע ז— נעיד, איז אבער די מוז־ק דער עיקד שון אן אפעז־ע, נ״צט זײנזב נא־ ז• א־ז פון אים בלויז צונײפנעקל־ב;. נאלדפאדען האט זיך נ-בט נעקאגט בארוא־קן. עד האמ אנ־ נעיעדיבן א נ־יעסערן א־ט־קל מבוח ידעם ענ־ן. דעם א־ט־קל א״נ ״ד■ םווזיק פין טיעע ייד״טע ונעזאננ־יצפילן״ האס ער פא־יעפנט־ לעבט אין דער זעלבעד דײטש־״דישעד צװטש־יםט י':ומער 19, 1900). אינטעלן ארטיקל א־ז אונטעדנעשדיבן: ״פין זשאדגאן־ טאנויטמ־יפט א־בע־זעצט פון טא-־ז צאבא־". אויח װיפל סיד איז באקאגט, אױ דע־ אדטי׳קל אין א.—גישאל פון ׳נאלדפאדען קײנסאל :ישש ניעװען גע־רוקט. עד דע־צײנט איצט צ־ם ערשטן םאל אין כיײן ײדי׳זיעד אייעי־זעצונ:. ׳׳־ ז. ז. דעד זענען געװען באזזנדערם באליבס בײם אדבעטעד־קלאם, בעיז ד■ בידנע־יעך־קאנסערװאטױוע האבן קחום געקוסט אויןי די דאזיקע פאלקם־לידעד, ורל טײל פאלקם־ײננעד (לםשל ב. זבאו־דינע־ו האבן אין זײערע לידער געפאכט תוזק פון דעליניעזע ב׳נהנים. \וע ןאיך האכ אין מײן ױננט ״נעשריין —ייזעך״, האב איך אויך פאד מײן מזזע ׳נענומען די רעייניעזע מאטיװן; װארום מײ־ יע לידער האין ז־ך אויסנעצ־שנט מ־ט א רעלינ־יעיז־נאציאנאלער טענדענץ פון טעקסט א; נו־ט דעיד ״ײדישלעםקײט״ פון ד• םעלא־ דיעס. שויז דעמאלס האי איך נעשאםן טעקםט און מוזיק צחזאביע;. דעיייעד זיענען אויך מײניע טעאטעד־שטיק ר• ל־דער דער העדיצד.־ דער עלעמענט. אן זי• איז;א־נ־יצט מענלעך א ײדיש ״ב־נע־שםיל״. צום סיף װיל איך מי־ דערלויין נאך א דײן־פעתענחעכע באמעהקונ;. אייך הײב נישט אין צו פארצטײן זו• אזײ א טעאוטע— רי־עקטא־ קאן זיך דעדלויין או יםציופירן םײן נעזאננ־שפ־ל ״שו־ למ־ת״ אדער מײנע אן אגדערע פ־עםע און אײנקאםידן אן עדד 30 טוױנט גוקדן און נ־צט באצאלן מיר, דעפ לעבעדיקן טעקםני־ דיבטעד און קאמפאניסט א ק״ײצע־ פא־ מײן ׳נײםטיקער און פם- —שע־ ארבעמ. איביע־נעזעצט פון דייטיצ: ורוזו וירבעי־גיװיױ באםעדקוקנ פו^ איבעדזעצו::: ארום 1899 א־ז אבר־ם נאידפאידענם אפע־עטיג, ״שולמ־ת׳' או־פנעםידט נעװא־ן אין אן אונגאד־שעד א״ביימ־זעצזננ א־ן א בו־ ראפעסטעד טעאיטער. ״שולסית״ איז נעשטעלט נעװארן נישט א^ס אפערע. דערב״ א״ז אויםן אםיש נעװען אנגענעבן: ״שולמית״, ריריש-דאטאגגדשע אפעדע אין 4 אסמן םון אױי׳דאר :אאדפארען, מוזיק פון טוזװאר דאװירואו. אבדהם גאלדפאדען װײל איך בין זײעד ײנג;עװע;, װען ער איז אװעק פון אילט־ קאנםטאנט,!. יװען איך בין שוין נעװען א יײנגיע־ בחוד און איך האב זיך געםינע בײ מײן בדודעד ײדל א־ן קיעװ, א״ז אנגעקוםען םײן בדידער אבדהם מיט דער ט־ופע. ײדל און אברהם זענען ניגװען צעקה־נט ואזן דע.—ביגר האט זיך ײדל אפגעזאגט אים אויפ־ צונעמען אדעד ינײן אים באװבן. איך אבער האיב נ־גיהאט א שטאדקן חשק צו .׳זען םײן, שוין דאםאלט זײער באריסטן, בהוד־גר אברהם, בין א־ך אװעק אין טע־ אטער ארן נעטראפן שוין בי־י ״על״נו",;אבן שפילן. איך האב געװארט בחו די אקט־אדן ותלן אדויסנײן א.ון םסתימא ודגט צוזאמען םיט ז־י אויך ם־טגײן כדין יבדוהעד. אזזי א־ז טאקע נעװען. איך האב אים באלד רעדקעגמ, בין צו־ נענאנגען צו אים און אים אויסנעישטרעקט די האנננ ער אבער האט ז־ך :ישמ ניגאײלט צו־יקצועבן די האנמ ארן געםרענט: — זועד ביזטו? — איך בין שמ־גיה, דײן ב־ודעד — האב איך אים נעיגנטי םעדמ. ער האט םיך אגנענזמיגן נײ דער גאמבע״ גומ אננעקוקט און געזאגמ: — יא, דו בייזט טאקיג מײן בדודיגי. א־ך װעל דיד;עבן רי האנט ׳גיי־שט װען דו װיגסט יזײן א מענטש... און עד האט מי־ ד• האנט גענעין ע־יצט אין יגטלעכע און צװאגצ־ק יאר אחום, װען ער אױ נעקומען אין אסעהיקע, װו איך בין שרין געורגן םון פדיער. לייב וזארגנװבוסיגװ־ז, דער עלטיגרעד מזכר־ספ־גיק אין װאד־ שע, דערצ־ילטנ אז בעת גאלדםאדען אױ :עװען אי,ן װאד׳נדג, האט עד אים אמאל באזזבט אין האטעל און האט (אליין געתעדט וױ;אלדםארען האמ;עבעטן בײ זײן סרײ א נײיגם ארבע־כנפות. אײניקע אקטיאדן האבן איבערגענעבן, אז אין די ״נו־ מיג צײטן״ םלענט גאלדםאדעין אויפנעםען די אקטיאן אין הא־ טעל, בעח ער האט גיגמון זײנע טזמטשלעכע באדערפענ־שן... ז? ס ן ן י? נ ע ו זג מ ״ ע/ני?*יז)דק װאס ײדישע אהטיארו ווד וזיו־טו (א באקאגמער יידישעד קאטפאז־טאי־ אין שיקא־ נא) רערצײלנב איך בין נעװען דיריגעגט יבײ גאלדפאדעניען אין רז־ םעגיע אזן האב איבערגעש׳-בן זײנע קאייםאזיציעס. געוױינלעך פלעגמ עכ אזוי צונײן: גאלדפארענען פלעגט אײגסאלן יגופעס א סע־ לאריע, ק־יז גאטן האט עד נישט געקיגגט, גאר ער ־אט זיך;עהאט זײגע אײנעגע םיפגים, םלגגט עיי זיך פארשרײבן ״ז״כע״ גאטן, דיגרגאך פלעגט ער ארײגדופן א״נעם, — מאיר טיטן בי-נאמען בײנעלסרעגער, דעד פאטעד פזן דער שפעטערדיקער אקטר־סע לאהקע װײגטרויב־וג־אף. טר איז געװען דער םבי;. נאלודפאדען םלעגמ פאר איים פארזיננען זײגע םעלאדייגס. איוז אים א גועלאדיע;עםעלן, םלעגט גאלדפאד־גן ז• דערגאך זינגען פאי םיד, איון איך האב זי *ג־שר־בן, אין א נעשל־פענעד פארם, מיט דיבט־קע נאטן, טאטער אבער איז ד־גר מאטױו נישט;עפענן רעס בײנעלטייגנע־, האמ נאלד׳םאדען צע-םן זײגע;אטן. גאולדסאדען םלז^ט זאנן, אז םאיױ דעה ב״ניגלסדעניג־ א־ז ״דאס םאלק׳/ און א םעלאדיענ יװאס נ־גס־גלט :־שט דעם באלק, דארך נישמ געביוירן װעדן. דער באוװסטער קאטפאזיטאד יאוטף רזװטוױס?' ־׳גרציילם: נאלדםארען סלענט יגאגץ אפט ״גיגכ־ען״ מזזיק פזן אפערעם. איינמאל, בעת ער איז נעװען אין װאדשע אין רער אפעדע און נעהערט טײערבערס ״וזוניגנאטן״, בעת טא׳־סעל זיננט די אריע ״פיף סאןז״, האם עד ז־ך;ענעבן א כאפ: — אוי וױי איז םיר, דאס אױ דאך ׳גיוט פאר סײן גגב צום ל־דל ״כאפ לאפ״! גאלדםאדען אױ ארײן אין אזא התפעלות, אז ע־ האט;ע־ מאבט זײן אויסנעשר״ אויף א הויך קול און שיעיוד :ישט גע־ יצטעדמ די םא״־שטעלזנ;. די מעלאדיע האט ער טאקיג אדײננעשטעלט אין ז״נער אן אפערעטע, אבע־ ד־ פ״גםע, אזו־ װי די אנדערע ם־ט דער נישם־ ײדישעד םזזיק האט :ישט נעהאט דערפאלג. בװזטיה גארדפארטו, ידער אײנציקעד לעבןחניעבל־בזגעד ברזדער £ין אברוזס, רערצײלע איך האב אבדהםן כמעמ נ־שט געקענס, דערצײלו װעגו