Literarishe bleter · 1933-03-17 · 12 (17.3.1933) · p. Seite 190

זייײ 132 ריםיטראו-יטע ברטםיער- זגצז.2ג 1 ס ף בז^עישיש/עדז/־&עגע ד ע ד יןן־ל ם ו ד א י,1 י. י ד י ש דע־ :״עט־ייד-עע- װעאס א :זפ/־־החתום, אדן די •סלנאי־״טראא האבן תםיר;עהאט די מעכאעבק־יט א־״םזװט'א?טז״-^1גוז_א'.5.-אאמבר״ באבואים. ערשט אין דעד צוױיסעד חעאפט פדן שאדיה; יארד<ונדעדט האבן •יידי״פע;עאערטע אככעהויבן איפערצ־זעצן רעם וזאטוד אוי־ א־״דע־ע יעפ־אבן. דעד עדשטיער איבעדזעצע־ פון תאט־ד איז!עץוען די׳ד י׳פראא־מ־כא ראבינאװ־טיע פרן פאר־ז, װעאבער האט א־פע־נע־ זעצט א־ינײזע מםבתות <כי־ט. א :־די׳פן הי־םטאד־יצ״וױםנימאש^ל־עבו א־־ינפ־ר און בי־ט דערקאע־וננען),— א־יף פ־אנצו־זי׳ט. ׳ב*עטע־ האט כדבאא־אזי• דאדקינםאן <דעד;עװעזענעד רעדא״קמאר >ן,העב־ ־ע־־בן ״העוא־ און פונם ייד״שן ״קוא־אעם.־ אין מומי5ם?עינ5־*?2עך• נעזעצט און ארו־סנענעבן א־ן אבועריקע * טײא פ־ן תאמר אזי־ עננ־י־ב. ד־ אעצמע ־אדן האט דייד אא״עזר.;אאד׳*מ־דט אין בעראי; א־בע־נעזעצט;אנץ תאמיד או-־ז* דייטתו. אוית דוםײש האט;׳. פערע־ פע־קאװ־טיע פדן פעטערבידנ (א־צט אין ד־נע) איבערנעזעצט א ט״י־ פ־ן תאמ־ד. פון דע־ דאז־יער א־יערעצ״ננ ז׳ד.ען אין ד< יאזדן 1898—1912 ארו־ס 8 בענדעד:;אנץ ם׳שנה, תיספתא, טכיאתא, םפ־א א־ן ד• מםבתא ב־בות. אעצטנס האס דע־ :עאזמ־סע.־׳• **; ־•״װ־בט ד-ד ־עקב־םא־ר זאאקינד פדן אאנדאן י־ך .נענומען צ־ •־ע־ נ־ויפע־ א־בעט, אדו־םצונעבן דעם תאמור א־ן א ײדיפזפז־ א־בער־ זעצדננ, פון װעאב־ע־ עס זעגען ע־־ן ־ -ביז. איצמ דער׳פ־נע; פ־־ ד״־ *. מ. זארקינד פאדםאנט ד־ אאע קװאא־פ־קאצ־עם, װעאבע זענען נו־ט־ק צו אן א־בע־זעצ־ננ פ־ן אזא װע־ק, װ־ דעד ת־מ־ד. ע־ א־ז א :־־־:;־ ת־מ־ד־הבם און א בק־ א־ן דעי־ תאםוד־יג־״רבנ־־עע־ '־טעי־אטו־ (ער ־עטאמט פון א ־בנ־יעע־ :י־קפהה ארן; א־ז א :עור*־ זענע־ תאמיד פ.־ן װאי^אז׳צינע־ ־•ע־בה), באל־צט אאײע ־ספראבן א־• קאן או־םנעצ־יבנט די יידי׳עע ־ע&־אך. א־ז טאקע ד־ א־בע־זעצ־נ־. (און א־־ך ד־ :אנצע או־םנאבע!) א מ־םט־ע־דראפטע און פאי־מאנט אזע־בע ם״ע^ות, װעאבע ד־ תי׳ם־ד־איבע־זעצ״ננען או־ף אנדע־נ יעפ־אבן האבן ני־עט. דער א־־נ־נאר א־ז א־בע־נענעבן א־ן דעד א־־ בע־ז־עצ־ננ נענו־, פ־נקט^עך און ד־־מ;1י,ןך, און ד׳יייעפ־א־ א־ז א אײבטע א־ן א פאאקםט־מאעב־ע. צו דע־ א־בערזעצייננ א־ז א־־ך צונענעב; (פ־ן צװ־יטן באנד אן) דץ־יעיי־דף דע־ א־־;־נאר־ט־*־קםט, װעאכע־ א־ז פארזען מיט א פואן נ־קדד און מיט אפיעטע־׳־צײבנם. צ־ם א־־־;־נא^־מ־עקיםט א־ז צונענעבן פרנם א־בעדדע־צע־ אן א־יגענע־־ ״פ־יױיע־ מ־ט באזונדעידע הע־ות א־ן ח־ד־־ט־ם ם׳א־ז צז באוױנידע׳ין ד־ :עװאי״ט־קע בק־אית, פאײם א־ן, װאם א־;ן א־ן דע־ דאז־סעי־־א־׳״עט. ט׳איז, דערב״, אנב, א־נטע־עסאנט א־־יך ־צו װ־םן, אז די א־ע דע־מאנטע תאמוד־א־בע־זעצע־ (מ־טן אוי־םנאם פו•; נ. פערעפעדקא־ װ־ט׳ע, װעבער יעטאמט פון קאיװקאז) -י- זענען י־דן, װאם ׳צטאמען פ־ן ד־ ק'״נ״ע א־טװ־יעע יעטעט־עך. נ־יעט י־דן פ־־ו ד׳ מע־ב־אי־־א־ פע־׳עע איענד׳גד, צוױ׳ען װעאםע ,נם זענען;עװען און ז׳ענען דא א ם־ ל־ו־םע תאפוד־׳עע;ערע־טע האיבן א־בע־נעזעיצט דעםי תאמ־ד א־־־י ד־־ט׳ע, פיאנצויז־יע און *ננאי׳ע, נא־ —, :ראד ־ידן פונפ קא־־נעם יעטעטי א־ן איטע. אזו־ האט דע־ ד•־•־ ״. ם. ױאב־נאװ־ט׳ע נע־עטאמם פ־נם קא־תעם ־עטעטעאע האיארעץ, װאפ א־נט צװ־׳ען ב־־םק א־• פ־נםק; מ. אל ־אדק־נסאז א־ז;עװען א נעבו־־ענע־ א־נם ־דטעט4 ד־ב־אװנע, מאהיקעיװער;וב״ און ד־ר א. גאאד׳עמ־דט איז נעבו־־ן א־נם םטעטא פאונמא;, קאומיע־ :וב. א־־ך ד״ר ־. מ. זאאקינד (ור;־־ :ע־ א־ז, דרך־אנב, א מעדקװ—ד־קע פע־זאן: פ־ן אײ\ ז־יט א־ז ע־ א;עװעזענ־ער רב א־ן עננאאנד א-־ן פ־ן דע־ צוױ־טע־ דיט — א• אנהעננער פון אנארב־זם; א־ן אײן און א־ן דע־ זעאבעד צ־־ט א־ז ע־ מחב־ א אומד־ש־דבני׳טן םב־ מ־ט ח־דויצ־־ת־דה ״ו־אמד ״־עקב י א־ן ׳,־יעראנירט• א־ן אאנדאן אן אנא־ב־םט-־ט־קאמ־נ־םנד׳טע צ־יטונ־. ״דער אדבעטער־פד־ינט״), — זװ־ך ־עד יטטאמט פ־ן א .א־טװ־־ע ־בט־עטא — פון קאבד־ן אין פא־עם־־ע. ם־ר װ־נטיטן דעם ח׳ג־־בן נעי־עדטן ד— ־. מ. זאאק־נד, עד זא1 דע־פוךן ז־ין נרױכע און יװ־בט־קע אידבעט ב־זן םוח! צונא״ך מ־טן װ־קם פ־ן ד־ע־ אדיגעערער יטאפו:; אין ײד־׳ב, װאקסט ב־י אונז פון ־א־ צו ־א־ א־־ך ד־ איבערװוצװגס־א־טע־אט•־ א־־ך דעד ׳יד־יטע־ יצפ־אך. פא־ ד־ ר־עצטע ־א־ן א־ז דעדיצ״נען א״ן ״ד־־צ א ורו־םע צאא ב־בע־ פ־ן ד־ע־ װעאט־א־ט־ע־אט י פ־ן פ־א א־־־אפע־־ציע קיאאם־קער, װ־ או־ך א םך וױטנ׳צאפט־עבע װע־ק פון;דו־םן ותדט און פאד־ נ־עם. בנו;ע ד• ־עצטע א־ז;ענו; נא־ דא אנצ װ־־זן או־ױ אזערכיע דרעי־ק, װ• ״.־פ־נאזאם ״טיעאיאנ־׳צ־פא־־ט־־צע־ ט־א־טי״ט״ און ״ד־ ־עט־ק״ (א־בע-־;עזעצט פון װ.;אטאנםאן), מא־קב׳ ״קאפ־מאא״, דא־װ־נם ״אפיצטאנ־נ; פון מעננדצז״ (א־ב. פ־; ד״־ ־. א. מעריםאן) װע־ם׳ ״װע־ט־נעיצ־בטע״ (א־ב. פ־י ז. ק־מנאוױטיצ), קאנאנם .,.;ע־ יצ־בנדע פ־ן ד־ע־ מע־ב־א־י־אפע־־צע־ א־טע־אט־־״ (א־ב. פ־ן פ. הײא־ פע־ז) א־ן נאך אנד־ע־ע. א־־ך א ה־פ־צע צאא באדײטנד־קע ורעי־ק פ־ן ײריעו\ א־נהאאט, א־ן ךעדהױפט ה־םטא־־יצ־דו־סניצאפרמיעבע, א־ן פדעמדע ־צפ־אבן ידענען •1עצטנם;־עװא־ן א־בע־מעזעצט א״ן ייד־יצ־ װי׳ '!יכדצי/ ״ײד״״טע ק^טי־״נעיצ־בטע אין כו־טייאי^טע־י״ פ.ין ד״*־ 2*;־דעמאן, ״;ע־צ־בטע פון ד־ע־ ײד־׳צע־ ׳4־ס־ע־אט־־״ פון פ־אפ.;. קא— פע־עם, ״ד־;־ע׳צ־צטע פ־ן ״ד־׳צן פא״ק״ פ־ן פ־אפ. ׳צ. ד־בנאװ, א־ן;אך א ־־־ אנד־ע־־ע װעדק. באזונד־ע־ם א־ז ד־ע־פד־י־ענד־ק, װאם נ־יצט פאו־ז ר־ װעי־ק פ־ן ׳ז פדגװזרע *, נעיצד״בז א־ *טע־אטיד פרעגזדגו א ** וריגרבע , אי ל־טע־אט־ר עב־עײצע־ דע־ אאטיע־ ה װע־ק פין קיאב״״צע : רטזר, — ק־׳ אנא־ע־ אצ• ז א*:זע־ : די א-וצ־־ת פי ־אהאאטן עב זענען נאך ם־מ ׳ד ײד**צ. אי־ פע־צחעצן אננעהייבז א־ ^עצטנט האט ביעז :פעד־ענ׳ו, קא: ״בפ״אך* עי־ אײך דע־י :דצ־ע-נאוױצ צײ־ק, א 25 יאד ״צודיבטז ׳ב < אלז א זעצ; , אייע־צ* ־ן דע־ ״!אזוננ ־פן געװא׳■ א־ז;עװאו י׳־טיעראמ־־, אי׳טער ןע- ־ה £יז אע וײבטיקע זגע* אײו* ײדי״צ ד* ארע א־ן א־ן דער ע־־צטיער ,־*־ — דעם תנ״ך א־ן ד־עם תאמוד. און די דאז־קע א״דע־ע הו״פט טאק־ע אן פ־םדעפזױ־ז.*•־ פא׳־װ־דקאעבט וױע־ן פא־ן *־עצטן צ־ענדי׳־ק ־א־ א־ז :עװא־ן אי־פע־נעזעצט אי־ך ׳צ א ־ײ װ־כט־קע װע־ק פין ד־ע־ א״טע־ העב־ע־־צע־■ א־ט־נ־אטו־: חיבת ה־בבות״ פו־ן רבנו בחי• — דיע־ פאיר־מטע-־ מום־״ספ־, ורעא־ בע־ ־אט אין מ׳צך פון יא־הונדעי־־טע־ :ע־אט א :ירויםע ה־צפיעה א־־־ל דיעם :ײםט־ק־מא־אאייצן ייעפ־ פ־ןי דיי ײדי״־ע פאד־כ־מאם,, א־בע־דע־עצט פין א. ד. אניז א־ן א 1ײצטע־ פאי״קםם״מ׳יעכע־ ־צפ־א־ א־ן א־ו־ב;ע:עבן א־ן א פ־אבט־א״ם:אבע. א צוױ־ט;־ו־ם װע־ק, דע־ ״זיהר״ — ״די ־־־■' פון דע־ ײד־יצעי מ־םטיק״, — א־ז א־בע־;־עזעצט;עװא־ן אין אמע־יקע אי״= ײד״צ די־ך ־צ צ. זעצע־ אין ורע־ט דא־ט •1•עצטנם א־״ם;ע:יעבן. עם הע־יציינט א־ן ״ד־־צ דאם בא־־מטע װע־ק פון אײז־ק־ה־ר״״• װײם א־בער ד־ער;עיציבםע פיז ת6מ־ד און דע־ תאמידייצע־ איטעײאט*־ — _... ... א■־־־ ר־ א:ד־ת פין הי׳מוד אין מד־יצ־ם דע:*ן א־בע־;*ז־עצט א־ן ־יד״צ פ־ן ב־אא־ק אין ־אװנ־צק־ א־ן א־ו־ב־.*:עבז א־ן פ־ד ט־־א א״נ ד• ײד־יצע אנדות״. בק־וב זא4ן דע־צײנ״עו א־ן װא־תדע א־ן א —*־ ־עע־ א־בע־ז־עצוננ דע־ ״מידה־הנבוב־ם״ אין דע־ ״בױ־י״. א״ין א־צט ־עזאנט: •־בט־קיעו ז ׳-< *<( *,*ט, .תנ״ פין יקיא״.־. ם׳איז א מעװינכ פא־ ד״ע־ ײדייציע־ יצפ־א־ איז יי־טע־א־ :־־ א־ן *ענהיע־ האי^ט עפ ב״ דעם. אי או־ך דע־ ת^מיד — דאב ־אז־ק־ע ־־זן־װע־ק, זא4 א־בערנעזעצט׳ װע־ן א־ית ־יד״צ. דער תלמיד איז יצוין ביז הײנט איפע־נעזעצט, איננאנצןל ארע־ טײרוױיז. או־־ פיל אײ־אפיע״צע■ ״.יפ־אבן. רעי• תימיה איז ביז- דעם ־עצטן ־א־הינדע־ט נ־־צט א־בעדמעזעצט נעװארן, אפ־או ט־יאוױיז, אײת א פ־־עמדע־ ־צפראך, הגם עס האבן זיך ־צטענדיק ־יעפונען ק־־םטײעב־ע נע״עדטע, װעאכע ז־ע־-ען •נעװען :רויסע תאמו—קענע־ א־ז דאבז אפ־או וױערק װעגן א־ם פארפאסט(אמטר, ׳־ײפר־ז, בוקב־ ־א־־ אײ אנדערע — אין די פריעהךאקע יא־הינדעדט־ער, א,*ן ד־ :עעיטע פ־אפ היערמאן יצטיאק, פ־אפ. ט־איצהי, ,פ־אפ. קאקאװ־ צעװ אי־ן נא־ — א־נם ־עצטז ־ארהונדעיט). דע־ תאמוד א־ז, זין קעננזאץ צ,ים תנ״ך, נעפיליבן ביז די ילעצטע *עגד׳ליהזמ־ יארן םא,־