Literarishe bleter · 1933-03-17 · 12 (17.3.1933) · p. Seite 188

זי^ז 88ו ויסיצראריעיגז בל<וסי<ור ו\זז. ו63*) םויאונ-נ םין קאפיטאציזם אזן ווענן דעם צויישנשעללעדלעבן נודל םזן דע־ אלטאבער׳רעװאלוציע האט דורבנעדיםן, נ<*־ א יצ׳־יט םארוים איז עם. ראויצלס ״יזלױלז״ איז אויך *1 צײכן םון אויםביד״טעדן די פע־כפעקטױו בײ אונזערע ׳צ־ײבע־ צ־ באכעמען אין אםפעלט םון דע־ פאי־טײ־נע׳ציכטע באדיקע קאכיפן, באסיע ״ױצױס״ איז עשיואם םא־צוינן םיט א נעפצ םון צעוד׳׳כנדיקן דאטאינמיזט װ. כאפוסוטע וזאצעיס פאעוזמ ״?.עצנדער ׳טצאבמ״ קערט זיי״ך א־ם צים בירגער־קרי:, צו יצצאוב״ן םון פ־ערעקאפ. ברנונסאוס ביבער ״דורך יק־ינ און רעיוא־ יוצ־יע״ ניבן אין רש־ ײדי׳עעד ציטעדאס־ז־ אזא ס־אקסידוננ דער אימ־ פעריאציכטי׳עע־ מצחמה, װעצכע צ־נמ אויםן ורענ צו באכעמען באצ־ ׳צעװיפטי׳ט דעם דאיזיקן עטאפ אין דער גע׳טיפטע םון קצאסנקאמױ. ד. בסרנטלסאוס נ״ נרוים בויך ״בײם דני׳עפער״ וױיזט אונז רי גרו־פיע םאר׳בי־יט פוינם ש־ײבער צו באנרײפן רי קידאםן־םארהעצטענ־שן, װאס האבן עקזיסמירט א־ן דער ײ׳ד־׳עער סכיכה בײ דעם אנקי׳ם פון רעװאצוציאנע־ן קאסױ עירב ד׳עם יאר 1906.- צ־אציסטישער .־יעקאניםסרוקציע. דערצו קען מען א ־ײ בײיצפיצ; א־יסע־ ד• אויבנדעירמאנטע װערק םון פארקי׳צ, קוצבאק, קװיסקא א. א;ד. מען קען דע־מאניען סױױבסרגס ״די ק־יינן ידױערן״, האסי טסײוס א ירײ צידעד, האלעױס דאמצ,ענ ״אויױ א נײעם םינדאירענט״, אלסוולרארמ ואמצוננ ״צירער־, דעם וסוזרס פר.יװן צו איביערבוייען זיך דורבן אקטיעצן ״אטשערק״ א. אנד. זדימע־ דארף מען זיך אפיטטעצן און באטאנען א ־ײ דער׳שי־ נעניע װי*־ק םא׳־ן פעדיאד ש־נם ער׳טטן םינםיאר, װעצביע זענען ד- ־עקס נאר גיעזרענדש אין דער נע׳עיכטיע. םארבינדן נװז(מען זײ מיט דער איצטיקער ־עװאצוציאנערע־ פאצ׳ט׳ק דערםא־, ודיצ אין תו־ ־־עדן די דאזיק׳ע װע־ק װענן באכרײםן :עש־כסדעכע דע־יעײנוכניען. םון א נײ׳עד אידעייכע־ הויך, אזא אידעישע־ חריך, צו ורעצכ־ער עם האבן זיך אויפנעהויבן אונזיעדע ׳ט־ײבער בעת דער רעקאינסט־וקצ־ע־ עפאבע. אזא װעדק, װ־, צכי׳טצ, גאדױטרס ״דז׳ציס קופיעדקאפ־ אױ סםימײי־ט נעװארן דורכן ״דדיטן פע־יאד״. נאדיניערם װערק װענן ל ו נ ס ס י ־עציעגיעזיע םםע־ן. ע־ םא־י״ניקט בקיאות םוז א היסשא־יקער און א ביבצ־אנראױ, געדוצד םון אן ארכױואצן נישמעדעד, נ״ניר םון א מעגטשן, װאם זאםצט עטנאקראם־שע סאטע־יאצן דידעקט םון ״םארקס־מויצ-, מיט אי צײכטן סטיצ, ײאס םארטאנס א דיסקרעטן פאטאס, װעציכ־ע־ םאדהיעדצעבט זײנע וקעצדן אדעיר םאצט ארײן אין א הוסא׳־, װאס װערט קײנםאצ נייעט אויםאצנד מ־ט ױין םצזזכקײט. דעריבער זעגיען פאדאן א־ן זי־ין װעדק פ־צ מיטעריאצן, סאטױון צעװא־פעניע דא און דארט, פון נאר ױ״ט־קע ענ־נים, װי נישט־ װיצנדיק אריײסנועזאינטע אין סיטן א שסועם, װאס קזענען אכער זײן אן א.ייםנאי;:ס־פו:קט יפאר נײע טעסעם און כײע אינטעדעסאנסע בייצ־ דיע־, װי צום בײשפ־יי — (אײנע פון םיצ) — ד־ צענענדע װענן אצטן פיאניסיער בית־עוצפ, װו עס דאדף ױין דעד קבר םון דש״ים אן אײניקצ, װענן זרעיכן עס קודםידן םיצ ־יעניענדעס, אדער זתנן באריםיע; װיצניער חזן דעם אץוי־גערופענעם ״װיצסער בעצ־תביתצ״, װעצכן עם האט שו־ן םא־א־יכיקט מא־ק ארינשטײן אין זײן פאפוצעדער חראסע. צונסקים שטעינדיקער קאכסאקט מים רעד צענענריע צאזם זיך א-־־ך םילן דאן, ורען ער באהאכדצט ציעבועד־סיע :עשמאציטן. אײך זײ זענען םאד א־ם א ־אסאנט־שע צ־ענענדע, א ניעזאננ םון םארנאנגיענע דודות, אן א־דיעאיצױ־דט ב־צד ם־ן אסאי־קן ײידן, וױ ב״ פ־צ;, א־ן זײנע אדײינפייר־אקארדן פון זײן ״סאכ־ש״. אט ד־עם טאן קון ״םאצקםטימ־ ־עבע :עזאננען״ ־אצש ׳ער בםדר אונטע־ םיט דע־ בםררדיקעד סטי־ ציכטישיער װיענדו::, טיטן רעפדען ״םען דערצ־יצט״... אזן אין װיצנע דיע־צײצט םען דאיך באי־ש״ידענ־ע זא:;. אפש־ אין קײן שום אנדעידער ײר־שי־ר שטאט דע־צײיט מען נישט אזז• םי־ װ• אין װיצנע. ״סען דערצײצט, או א־ן די צעצמיע יא־ן ם־ן אציעקםאכדע־ דעכ ע־שכן האין ד• האמיורנער צײסינגען פארשפר־יט א קצאנ:. איז א־ן כאצ;, ביי סאראקא, צעבמ א ײדיש״ער קעניג סיש א װויםער ײדישיער א־ס־י, װאס צײצס אי סיצ־אן ־יד־שע נבורים פון א נ־נאנטישע־ :עשכאצט, סיט א סך נעװעד. ד• צײטוננען האין :אך צונענעי;, אז דעיר קע:•; נ־יט אײננעסען אײ־אפע, דע־נאך װעט יעד פארנעמיען אדץ־ישראצ און עם אונטער־ צינט;ישט קײן סםק, אז דאםאיז מש־ת, אויף ורעצבן יעם װארטן ייז װײצ זײכע העיראגטאטן זענען או־סעדנעזױתצעבע. ד• אצע ־דיעזת האבן זיך שנ־עצ םא־שפרײמ אין נאנץ ׳דוםצאנד אין באזונדערם סא־• אינטיערעסי־ט די װיינעד ״דן־. אין אצע בתי־סד־שים און אויף אצע;אסן האבן ז־ך צינויםנעואסיט טענצעך םיצ מעינמשן און נערעדט;אך ורענן משיח." (זײט 48). יעס תאט זיך אסיצו באװױן, אין א קודצער צײט אהום, א נ־עיהײסניפפולדער נהמטש, װאם יהאט זיך אנדענ־עבז םאין שצ־ת םין דאז־קן קענ־נ. או־ף אידא אופן איז א־ן צונםקים וזע־ק נעיזנדן כםדר ״דיכטוננ אין װארדיײט״, צענענדע איון װידקצעכקײט דרינניען ױך אזוי קענ:־ זײט־ק רורך, אז זײ תייבן אן פאספאדױידן ס־ט צ־כט םון םאצשיע םײעדצעך, א־ן ד• בין־השםשותדיקע ניעסצעך פון זו־צנער;עטא. 7״ 77 ״ 2 י ג / 17 '? 2 ע ח ײ ה ל (צגס רגגר<גזייג<ג\ סג\ גײ\ בגג. .ןגאגגיס אג\ גרזליס פג\ נא<זזנן\ נזבר״. ספגריס אג\ אגרגגז סג\ ו״גזר ל<גב\ אג\ טאס\. (זזיס סןזסאגראסיזזם). גגילזגז. גבפג). אן אינטערעסאגטעד טיפ פון ר־ װיצנעד ט־פן אדן נעשטאצטן איז דע־ ביבציאטעקאר פון דעד באר־מטע־ ש״ס־אשון־ב־בצ־אטעק תײקצ צונסקי. דעד יעכ־ פון נדזיסע סעכטיכן, א־ביע־דיז־פט £.׳! רבנ־ם, — דאס איז זײן קענינרײך. יעד הע־שט דארט מיט זײז נדזיםן אוצ־ װיסן, םאך־קענטיעניש א־ן ציבע צו אב־עקטן םון ז׳ײניע םאד־ שוכנען. עס א־ז א־ם או־ך :אע:ט ד• װירקצעכקײט פ־ן ״שוצ־הויף״ א־ן װעצבן עס יענען קא:צענטדירט םא<־יכײדע;ע בתי־סד״כ־ם, אנ־ ד״־יבנדיק םון באי־ימטז :אונם קצוױ ב־ז ד־ קלײזצעך ם־ן ד• באיונ־ דיעליע א־ן םא׳־ש״ידנאדטיקע צעבן. עם זיענען א־ם;אענט יענע האיצב־ צענענדאי״ע ניעשטאצטן םון ד־ םאצקםט־ס־^עכיע דבנים, בעצי־נם־ם א־ן ט־סטישע םשונע־ם. דאכ ציד װענן ״שוצ־הו־ף״ האכ יעד אויסנעזונניען א־ן יאד 1990. א־ן זײן בו.ך ״פון װ־צנער :יעטא, נעשטאצטן און י־לד׳ע־". יאזונ־ דע־ם אינסעדעסידט א־ם אבער ד־ היעדא־קא, װעלבע ־עד םאסט אייף און זובט א־־ם א־נם 'יעין םון רי רינים םין ד־ער אמאציקיעד עפאכע, םון דעם װיצנעיד נאון אן. אין דעד דאזיקע־ א׳ײםאסוננ א־ז פאראז א פיעדזענציעוביע־ טאן םון צונסקי. יעם;־יט א־ם :־שט אן ד־ דײנע אבייעהט־װע היםטאד־אנראפ־׳ע, :א־ עד װיצ וױיזן אונז נוטע און רע־הײביענע סענטשן, װאם זענעין םו־ ו;ישמ נאד ס־ט חכסה ם־ן םם־ים, :אי אײד ס־ט דעד קצינשאםט םין האדצן. דער־בועד םאסע סאלט יע־ אזי־ ױינע פארט־עטן א־ן ז־־ן י־עצ׳ט בוך װענן נא־נים און;דוצ־ם םין;אענטםטן עב־. דאפ װעדק, אלס א ט־־צ םון א באשכ-ס׳ט; צ־קצ, בא׳־אקסער•־ ז־־ט םאצננדע :ע־כטאלטן: דעם צעצטן װ־צנעד דב ד׳ שמואיצ, ד׳ אכ־־ם דאנצי;, ־׳ שאוצ קאצענעצבו־;;, ־׳ אברהס אבא־־ע םאבװא־ ־ע־, ־׳ איױצ חדיף, ד׳ אס־הם צבי אײזנשטאט. צונםק״ם א־םן ם־ן ש־־־בן א־ז ודיט םון ס־וקנקײט פון װיסנשאפטצעבע װערק. עד שט־צט ז־ך אויף יד־ע־ת םון ד־ סקורית, אביער עד ס״דט נישט או־ס ד־ ס־נדצעכע ט־אד־צ״ע, דיעם ־ענענדאו־־שן סאטעד־אצ, סיכ ורעצבן דאם םאצק ד־נגצט א׳־ום ז־ינע ני־סט־קיע תעצדן, עד ס׳ײדט או־ך;־שט או־ם אכעקדאטן, װעלכע ד־ניען א־ם אבט בעס־ע•־ צו בא־ ־אקטע־ױ־רן און בולט צ־ מאבן א ניעשעענעם פאקט אען א־־ננשאפט. ט־אץ דעם און אםש־ טאקע צוצ־ב דעם נעצוננט א־ם אד־סצי־;יעסיען א־ן אן אײנהײטלעכ־ער ראם ד־ נאכצק־־ט ם־ן א נ־עיכטאצט און סאכן ז־ ליעבעד־ק פיאםט־ש און א־נטע־עסאנס פארן צ׳עזעד.;י־־נצ״ט־ק באס־ט יע־ ז־ך;־שט א&צו־ײסן ד־ גיעשטאצט פון א•־ באדן, סב־בת א״ פ־ן א־ד אסמאסםעדיע. או־ף־אזא־א׳־םן םאז־אײ־;־קן זיך הארסאנ־ש א־ן צונסק־ס ם־צועטן: ר־ ניעש־כטע םון ד־ ־בנ־ם, נעניעאלאנ־שיע סאטער־אצן, ב־בצ־אנדאפ־ע סון דש־ רבנ־שעד צ־מעראט־ד, קוצמ•־־ און ז־טן־ניעש־כטע אין אם־לו םאצקצאד םון ר־