Literarishe bleter · 1933-03-17 · 12 (17.3.1933) · p. Seite 183

זײס 183 ל'סי(\\־אר'פ\(\ ברטגזטר ז\װ. 2\ 4631.) פון דעש צוג״פיעסעיע־, ער זאד זײן אויסנעהאדמן. זױבאהד יגר וױמדט זיך צו אזא דײעגע־ סיז ע.־ א־פ :עבן או•,־ דאם אגגעכזײנע װים;, אכדע־יט .־זאבן :־יעט ק״ן ,■ױט״יאפטדעב; ,ץעיט אויך ד• ידיעות װע:ן די יידיטע ע:י:יט. דאט•־ זיך אוײקע־ן צו דעפ א־טיק־ ״אדט ־־איג׳■;". װ־ד מען באטת;עבן דעט ״טוטן טע;טטן א ד־בט־קע בא־טטעדו;; זוע;ן אדט ד־איטון, דא־•־ טען א־ם דע־צ-־ז, װאט־זיבע זא:ט ד• ב*א־א;יע אין;עא־א:יע װע;ן א.־־ט,-.טיצ, װא־ום ע־יבט װען ״ען װעט איט דאב דאבן דעדצ״דט, װעמ ע־ ד־נט״ק בא־יצט־ין די ײדי־צע דע;ע;דעט װע;ן אדט ד״־איצון. אזױ;ע ב—צפ־דן קען ביע^ ב־יענױע; א•; ר• זרג;רדיקי*ד. ״אוק־אי־;ע״ —;אבן אפ־״ענען דד-4 זי־טן װע:ן געעזיבטרע בין ״דן אין או?־א״.ע, װעט דע־ ־•יג;ע־ :״בט זוערן;עידע־י-טזג־, וױבאדד טען דאט איט;״בט כ־בב־־;עװע;, זואט א״טטאעךאיז אן יגכ אוקדאטע, װ• אזו• דאט אויב;עזען ד■ א־:עכו״:ע;עיצ־בטע בון רעט דאנד אין װאב בא־א באציא־־פא־יטי;ע ק־עפטן ד,אבן באיצסינוט ד• אנט־ װיק־ו;; בין דעט דא:ד. ״א.״טא;אט'ע" -- וױ קען רער פיצוטעד ־״ע.ע־ דיבטיק אפיצאצן ד• ״ד״בע ׳ניט־עבו״ען צו אױטא:אט־ע אין בא־״ב״דע;ע בע-אדן און ב,׳; ,־ע־ ײד״בעד;עיי-י־בטע, ווע׳ן ער וױיט;״בט, װאכ איז א,.י;פ אזיטא:אט־ע און זואסערע םאדטינן בון אױ־ טא:אטיע;ידטן בבי< בײ יױיט;. ״א-ונ״בסעדבי־עבק״ט נװן;־במ־״ — װען םען באדא:דצט אזא בי־אזאב״בן ע;ין או־סעייסלעך <ויט ו י ••ד״נ״נ טב״ט, וױ דאט טוט ׳ב. פ־עט־ויבקא, א־ז עם א בב־דו־בע אפ־ —קע;ו;; בין װיבנעאפטדעבן ׳בטא:דפו;קט. :אך די ־אזיקינ אינעםיעע באמע־קו״ען באױבפאד איך ױך א־־טצו־אזן אין א;עכױער ב>>־זא;דדו;; בון די א״;צל;ע אפט־ידו״ען אין א־טיקדען אין די דעד־ב״.ע;ע צזו״ ביבע־ בון דעד עי״ציקדאפעד־ע. א- בין א־בע.-ד,;כ או־ך :״בט בא־ובן צו זא:ן םבינות אױף דעט אי—א־ט ביין די ט״טסע אדטיק־ען. א— װעד ױך א.״ך;״בט אדײ:־ :אזן א•;;ענױע־ע באט־אבטו;;ען װע:ן דעם אוב;, וױ אזיױ ׳צ. פ־עט־ —יבקא פאפודאי—ױדט ד• וױט;באבט. א— װאדט;עקע:ט דערוריז;, אז אין דע־ ־בס־עבו;; צו פ״בטיד, איז עד;״בט א״;טאד :ב־בק :ע־ װא־ן טיט אד;עםיי;וע ב־אזן, װע־בע קאבן :״בט ק״ן אינקאלמ, אז״ע־ קיעעיען בא־בי־ן דעט דייעױע־ טיט ז״עד;״בט פינקטדעבק״ט.;אד זאד ז״ן, אז ד• דאױקע טע:ות ם״;ע זעעיען אוםבאנדװדעמ. זאד זײן, אז ע־יבטקיאטיקע באב־״ט וױע־ן :״בט איםיבטא;־ ז״ן צו;יעםיױע; ב״ ׳ב. פ״עט־״בקא ק״ן וױבטיקע בע־עדן אין דעט א־:דאדמ בון די א״ױצדױע אדט־קיע;. א.״ך א־ן דעט באי וױע־ איך ם־ד דע־דױבן צו םאבן בא־;:ד־קע א״םביד;: יבוין ד■ עדיצטע ביבע־ בון דעד ״•וד״בעך ׳ע־ױציקדאפעד״ע״ װ״זן, אז עט קאט :״בט ק״ן יצװעק א—םצוױעבן א״ף ״ד״ב א ״ד״ב־ ק״ט־עױציק־אפעד״ע. ״עד:פא־ס קאט;״בט ק״ן צװעק יצו יבטרעבן יצי א;■״בט־עקױםטידעד־קיע־ אב״עקט־װק״ט. אין ׳ב. פ״עסדויבקאס ע:־ ציקדאפעד״ע א־ז ד־ דאױקע אב״עקנעיװק״ט ביויז א םא:טד, ותיביע־ בארדעקט ד• ױעס—״באבט יצו טדאד״ציאױעיע־ ״ד״בק״ט און ־־ קיעוױע־״באבט צו םאד־ע־ױע־ װימיבאבט. עם װאצט ױעורען אן אוםדעבט בון ם״ן ז״ט, װען איך װאקט קעדםיט ױעע:ד־קמ. װעי עם קאט;עקאט אםא־ צו טון םיט ׳,צצי^א־ פיעד״עם םיז אױע־קעױען, אז ׳צ. פ״עט־ויבקא קאט >־״:;•עי״;ט אין ױין אדביעט א קא־אםאדע ם• און קאט :עיבאבן א װערק, װאם קאט אן א—.:א־ט־קן ־׳טיע־אד״ב; פ־יצױ־. אבער דאפ אר״ן א-ז ג״בט א־םיבטאגד צו באדעבט-קן ד• או:טע.־ױעם.ו;:, און;״בט ױעאבט אויד דיער ם־, :״בט ױעאבט א,״,־• ד״ע־ א״נגא־ט־ק״ט א•; דעט ב״ בון דע־ עױציקדאפעד״ע, װעט ױ;״בט באד״בע־ן ד• ״ד״בע "טעראטור, און באד דעד םאדע־ױעד ״ד״בער קו־טוד קיען ױ ק״ן באד״סו;; :״במ קאבז• צןי אויכזערע אבאכעכטן!1 דטר?\ײ(\\רי5(\ר ו\\\. 3\ ״ריסו. בי(\סי(\ר״ אי\ רטיר ל(\צ סיטר פ\\ ו עם ערשסי\?װארסיר יא\\אר \ז<\רץ. אבאױרם ש\י\ די ״לים. בלטםער״ א\יפ\ צ\\"ם\ ןװארםל אפריל־ױרי. ״ד״בע ענציקדאפער״עסאיז עט טאקע אזוי :עיבען. ב״ די ורכםיקעדיע ױבורעדטוער קאט א םוזבד, װאס יצט״ט אויפן בתדאביענט בון טרא־ ־״ציאױעייעד ״ד״בק״ט, באקאעדדט ד• טעםיע ביב־ •יױי״צ־יעך, און דעתאך קאט א ־צוױיםיער, א ורםנ־באבסיע־, באקאנדדט ד• זיעלביקיע טעםע דויטן דע־צטן װאדט ב־ן ודטניצאבט. אדע.־;עםען א ב״יבפיד;א־ בון אן אעדעד;עב־ס בא־אן אן עױציקדאפע־״ע בא־ א־בעטט־ װיטױבאפט, און בא־ ד• װיבטיקע־ע באנריבן בלע;:ט זי יצו צװ״ ארטיקרען: אייעע־ בא־אנד־ט די טעםע פין אונטיע־נעםע—בםאנד־ בונקם, ד־עד צװ״טע־ בון א־בעטע־־יצטאנרפונקט. און פינקט אזוי וױ עם קיען;״בט .עביאדט ױין א ״פי־יבםיענדיקיע אב״עקטיװק״ט׳/ ורעלבע זאי ־וצא ו״ן —• בא־ן אדבעטױעביע־, םי• פא־ן א־ביעטױעב״עד, אז״ קען;״בט ױעםאיט ױין, אז א״ן אין דע־ זעיב-קעי ב״ענידש זאי זיין;יעט־״ אי צו ט־אדיציאנעדע־ ״ד״בק״ם, א• צו םאדיע־ױעד וױםיױבאבט. יב. פ״עטדו״בקא קאט;״בט ױעקיע;ט קאדטן דאם װא־ט, װאם ע־ קאט ױעױעבן א־ן ד־ער קקרטה, און קאט עם :״בט ױעקאדט;. דאם-;עםע;, יבדבד, דעם אדטיקד ״אברקם אבינו״. ם־ט ז״ן נעבבואקער בפדאך דעדצ״דט דעד מחבד ד• םיפו־ים װיענן ״דעם פאטעד פון ״ד״צן פאדק״ און װע;ן דעם אדמ, װאם יע־ פאדױעטם אין ־י תפילוח אדע־ אין אר״ד״בדא■/ װען יער ג״ט אבעד >א-ביעד יצו ו־עד פיעדואן בון אבדקם אביבו ביי די מאדעדױע תנ״ך־קדיםיקעד, םאבמ עם דעם א״נדרוק בון א קאדיקאטו־ אוי־ וױםױבאבט. דזג־ ד״עױע.־ דעדזויסט;יך, אז ״ד• םיינונױען פון ,— באדיבײו-עױע תנ״ך־ק׳-מ־קיע־ װע:; אב־קם אבי;ו זיענוען זיך יבטאדק םות,־. ק״ן ױבע־יע בא בטיםמיע מיי־;וננ איז :״בט באדאן״. בון יב. פ־עס־ויבקאס באיבד״בו״ בדע; ד־עד •.״בם־באקאװנטיע־ י״יעױע.־ ד.-:ױען, או ד• ביבד־קדיטיקעד זעױען ם־תםא;א—צע ־עקעס, װןום פדאנטערן זיך אין ד• —ד און זריםן;״בס, װאם ױי וראן. װאדום עפ בעיט אין דע־ באב״יבו״ דעד יעיקד, — יעם װעדט :״בט אויבױעקלעדט דעם י״ענע,־, אז ד• ק־יטיב באיצװ״בלם אדעד קאט באצוריבלמ די קיםטא־״ב״ע װידקיעבק״ט בין אבקקם אבי;,־, א,־ן אז אין אזעיבע ב־אנן בון דיעך איטע־;ע־ציכטיע איז דעד וװסױצאפט :״במ אװי ד״בט אקויםצוױעבן אן ׳ענמױדטיל: אודט״י. ארע־;עםען דיעם ארטיקי ״אדם ק־איבון״. ד־עד ם־פ•־ קמע׳צת פון חוםיב װ• אויך די דיעױענדעם בון :סדא א־ן מדו־יב זע־ױען איבעדנעױעבן אװי, או מען קען בא־יצם״י;, װאם דעד מזזבר ורל. ירען יעם קוםט צופ איביערױעבן די םײבו״יען בון ד• מאו״עדנע שאדבע־, בעדט װידער דעד עיקד. מ״נוננען :אך ם״נונױען װיעדן איביערד־ע־־ צ־ידט, און יעם װעייט עדױעץ;ישט ױעזאנט ם־מ א סידן םו־ד, אז י• םאדערױע בא־יטיעד באקאנדלען דעם םיפוו־־קמיעיבק בון תוכדב װ• א דעױענדע און באבו־ען זיך יצו דעדנ״ן דעם א־־קװאד שון דער דאד־ קע־ דענענו־ע, אבעד פאר ק״ן באצ הא־טן ז״ עם :״בט םאק אי קיםטאי .—בן באקט דערפאיד וױיט ׳ע. פ-עסדויצקא ־א צ,* דעדיצ״דן װענן דעם, או רעדילעױע םעבטשן קאבן;יעפ—װט ״אויס־-ד״בן דעם ה־פור בון חונרב װיענן דע־ ערעדט־ישאבוננ ב־ט די;״ע װיםנ׳באפט״עכיע מ״גוננען בין ביאיאױע און :עאדאניע״. און דא זענע] מ־ר;עקומ־ען צו דעם —ונטיבע״ע־ בון ד־ער ״ד״ע־ ק״ס-עױצ־קיאפיעדייע. װען אז׳״ױע עניצ־קיאפ־עד״עכ זעױען אדױםױעױעב;;עװא־ן אין׳זמני״צ אדיעד דוס־יב אדע־ ד״טיע און תאבן זיך באנ׳יגנט או־םיצי־ם־יעך םיט ״ד״צע א:ױעלע::ק״ט;, איז עכ בא־יצטענדלעך און צװעקמעסיק. די אלע ׳גיצ־קלאפעד״עש קאבן ױך נעװענדט ׳צ.׳ נעביד־ דעעע מענטיצ;. ד■ באנױצעד בון יעױע ״עױציק״אפיעד״עם זיעיױע; מפתביא אין ,׳90 בא־בטאנען פוין מיענטשן, װאם תאבן ױך נל״בצ״טיק בא־ :וצט א.׳ — םיט אן אלנעמ״נ״עד עױציקלאפעד״ע.;א־ אנרעי־׳ב אױ דער באר מימ א באנרצע־ בון אן ׳ענצ־קלאפעד״ע אין ״ד״ב. ועך י״ענעד קאמ נײצט פאד ױך ק״ן אינעמ״כ־ע ״דױציקיאפעד״ע, און םפעיצ״עיר ״עױעד '״יעכע־, יצ׳י װעביען עם װענדט ױך ׳צ. פ־עטרויצקא, האט איבערקריפט ױיבס ד• צנגדײטזננ א.״שן :עביט בון ארנעמיתיעם װיסן. ׳צ. פ״עט־ ־ויצקא דעדקל־ע־מ ני״ך אין אנדוויב, אז זײן עױציק־אפדעדיע דאדוז ״ז״ן פאר׳צטענדאעך אלן באילע־נד באד פיבעטע םענ&יבן״, א־ן דע,— באי־ באנוצט עד זיך מיט א פאפולערן םטייל, ״איז םסביד ״עדן או־ס־ י־וק קיא־, אבװאי מיר וױיםן, אז טי״ל װערן קאיטן, אז דאס איז עטװאם צו קיא־״. איך פיערזענלעך װיר;״צט;עקעדן צו רי, װאם װעין קאבן סעטיח צום םחבר באד דער ־צו־נדויסער קילארק״ט, אדרבא, טיד;עםעלט זיײעד די בװגדז אנטקעגניצוקובדעי דיעם פיב־וטן םעגט׳צן און צו יצר״בן אין זאציקלאפעדיע פאפויע־, אן די קייצודים און ס־עמד־ יויע־טיעד, װעיבע יצטויטן אפ דעס פיצוטן ב׳ענטיצ;. איך פארלאננ נאר