Literarishe bleter · 1933-03-10 · 11 (10.3.1933) · p. Seite 175

:־'(זעראריעיע בלעסיער גץ&י. (־62*1 ז״ט 175 \ פוז רא און וארט;רע; אײך ־א- ־. ט-.י| א•• ^ךךןע^ .ן?זס זע.ע. ןףיט ...״״ צ־ם דאדצז ד־ װעאטרענע דאזא־עם. אבע־ א־צט, משמיעות, א-ז ־םי־ן נ־יעםא ק־־ן;.־־טװענח־ס־יט א־ן דעם, א.־ן ב־ען דאס נ־ך ז־ך באפד־־ט £ין דע־ י־טע־אטוד־גדעכ־־ע. ד־ הדיה — װ־ ד־ הדרד. איע־ א־־ך א־נזער םען־קמב אין װא־־טע א\ן א־ן װ־רנע, װ־ אן־ך אזנזע־ע א־טע־אטן־םאיד־־נען זע־ :־ען אין א נרי־םער טאם שויד־ק א־ן ר־עם, װאם ד־ ־־ד־יםע הדי־ת ־טטערן נ־יעט אד״ן א־ן ז״ע״ע י־ודזש־עטן ה־־ן;עדע־־ה־ע םוכ־עם פא־ א א־טע־אטור־פאעד. אב־עד ־עם פעיט ד־ :ו־ט־הע א־נ־צ־אט־װ. ט־ען דאיט װ־ענן דעם פ־א מאי נע־ערט, און ב״ם ־עדן א־ז עם :־ע־ בא־בן. װען ד־ הדרד־פא־װארטו;; װארט;עװ־םט, אז פאד די ר- טע־אטוד־פ־עט־עם יצט־־ען יבטא־ א־ן א״זן ד־ •־ד־־־-־ע ר־ט־עדאטן־ פא״מען, װאאט ז־ אוו■ א״בט :־שט דעדאו־בט ז־ך צ־ טיעהן א־ן ב־ודזשעט ד־ םום־ע פא־ רע־ ריעע־אטו־־פדעד־יעכ. ד־ טיטטויד־הע ז־עע־ען ד־ פען־הרוב;, ד־ ר־טע־אטן־פא״כען! פארראגיל־רגװער או־פ א בא־אטוננ פ־ן ״ד־־ב־ע פא־יא;;, װאם א־ז פא־נעה־טען א־ן באדהאװ, א־ז פ־עסטנ־עי־-־ט־עיט געװאדן, אז 3392 ד־וה־בו־נן פ־ן א״ע בײנים ־־ט־עדאטוד דאבן פא־ ערף חדיט־ם פ־ן פא־נא::־ע;עם ־א־ אדו־םניעראזט ד־ ״ד־״-־ע פאדראנן א־ן דאטנפא־באנר. צ־ריבז טא;נר א־ן סאפ־ד ז־עניען;עבר־בן :־יעט נעד־והט א::יענ־טע;ע א־ן יטו־ן ׳צ־ניענ־־יטע צום דרוה 1850 ד־וה־בו־נן ״ד־יביע װערה. או־ף דיעם ־אר 1933 דאט רע־ א־ה־אכ־־בע־ :אצ־אעאי־ט־גדע— ה״טס־פא־ראנ אנניעכזעדהט אדו־םצזנעבן 2040 ״ד־יצ־ע דרזה־בז־;;, דעד פא־ראנ ״עביעם״ 1750 בו־נן, ד־ע־ װ״ס־־ם־יטע־ פא׳ײאנ 800 בז־נן. או־ף דיער באראטזנג א־ז אנניענ־טיען נעװא־ן א באיברזפ, א־ו־ם־ צ־נעבן א־ן טיבך פ־ן צזו״טן פ־נפ־א־ א פ־״ע זאט״ננ פזן ״ענ־נם װעדה אזן אז־פנעװ־ירטע װיערה פ־ן טא־זזם און ־עננעיס. יעם א־ז א־־ך בא״.־יאםן נ־עװא־ן א־ז־םצונעבן א דאיב אהאדיעט־י־-־ע זאטר־:: פ־ן ׳טרום־ער־בטם א־ע װע־ה, א ט״ר פון פ־צם און בעדנע־סאעם װ־ע־־, א־ע װע־ה פ־ן ט־ענד־ע־ע;, א ט־יר ורע־ה פ־ן ד. פ־נםה־ אזן ־. כ־. ורי־ םענב־ע־;. ד• פ־אנ־ע ורענן א־ו־סנעבן אנדע״ע ״ד־יט־ע ה־אם־היעד װ־עט באדאנדיט װע־ן באזזנדע־. ד־ ר־טע־אט־־־םיעהציע פון דיעם ״ד־יצן א־נםט־ט־ט פא־ פ־א־ ״עטא־־״-־עד הויטו־ װיעט או־םא־בעטן א דיצ־״ד פ־ן ד־ װיע־ה פ־• ד■ װערט־היאם־העד, װאם דאדפן א־ז־םנענעבן װ־עדן א־ן ״ד־־־.׳. ד״נט־הם ־א־ װעט דע־וױיר א־ו־סנענעבן װיע־ן ״-־׳עהםפ־־ם ״ש־ייאה-, פזן ד־הענם א־ן ״.־עװטיטענהאם א בזך ר־דיע:־. ״דאכ׳רעט- און ״־זריוס צעזא־״, ד״ניעם ״ד״ט״-־יאנד-, ״צװ״ יצט־עמ״ פון ד־היענם און ״עעװנדטענהאם א בוך יידיער. ד־ פ־אנ־ע װ־ענן א־ו־םנעבן א ״ד־יט־ע ענצ־ה־אפעד־ע װעט נע־ יטיטיעיט װע־ן פא־ ד־ע־ ״עדאהצ־ע פזן דיע־ סאױיעט־יט־ער ענצ־הרא־ פ־עד־ע. או־ב ז־ װ־עט אז־ף ז־ך :״טט װערן;עטען ד• א־־םנאבע פ־ן א ״ד־יטיע־ ־ענצ־היאפיע־־ע, זוערז באט־אבט װע־ז אנדעדע װיענן. די פא־װ־דהריעבו:; פזן ד־ ארע נ־ו־םע פייענ־ע־ א־ז :אט־דדע־ אפדענניה פי־ן דע־ ״ד״טע- פאר־נ־אפ־יטיע־ באוע, װער״ע א־ז דיע— װ־יר :אך :״טט בבח אז־םצזפ־דן ד• אבנענזיעדהטיע פ־אנדאפ װ־ אז־ך פזן פאפ־ר, א־ן װיערכן עם פ־רמ ז־ך דעדװ־־י א יטא־פע־ ד־חה. עם א־טפא־״־דט דער פארניעם פ־ן ד־ע־ פאדראנ־א־בעט! ם׳א־ז םימפטאכואט־יט דיע־ :ײער הער צו ־ירייט־ע היאם־העד! אין כױ־יאדק בץקוסען די ״?יסעד^דייננע בלעםסר' בײ מאקס ב מײזעל 661ז151>ח8־ו0 424 — .א *•זסזו־<ו\*1ז ראװ ײר־פוע עװר־װעוז א־ז די פארײגיןסיע טזזזאפז ד־ ״ד־יטע אמ־עד־הע טאבט;דו־םע אניטסדיעננ־נניען נייטט בלו־ז פאר ד־ ה־יטו־־יזנ׳טסאיט; א־ן ד■ ארט־ע ד־יכוען,;א־ ױ בו־ט א״ך א־יניעניע סורטז־ד־א־נםט־טוציעס. א־צט דאבט ז־ך דא :אך איץ, אז װיר זעבען עם ד־ כי־וחם־ם, ר־ העסטה־נדיעי־, און אז דארט. א־ן אבז׳עד־הע, איז מען ברווייז פא־ב־זניעװיעט, פאי־טון א־ן יעורם־ ־זד־זאבן. נדאד מערהן מ־ר ביי אונז־*־ע פד־ינד א־ן אמיעריהע אומ־ ״א־ה־יט און שט־עבן אר׳״ף אײף נ״ע װענן פון א נאדמאין ־עבנם־יטטיינע־. עס נייט די נאנצע צ־יט א א־נטעדעםאנטעד מ— :זננ־או־סטויש ײענן א ד־י אהנזוערע הזיטו־־פ־אבירעמען, איין יעם ־,־־ע־ן אננעמע־הט :״ע פריענע־ פאר אדבעט. דא :־שט לאננ איז פאו־נ־עהימען אין ני־ז־־א־ה א ציזואמענפ׳י־ פ־ן ר• ײר־שע פארהם־׳טורן, װאס װעדן אננעפ־־ט פון;אצ־אנא־ן א־ב־עטע־־פא־באנר צוזאמען מ־ט ד־ פזערי־צ־ון און אנדעריע צ־־־ נ־םטיש־םאציאר־סט־שזע א־נאניזאצ־עס. אין די פארהם־שורן פו;ם א־בעטע־־פאדבאנד זענען דא א םי:ף ט,״ז:ט ה־נדע־. ד־ שזהן זיע־;ען ד־ פ־אנערן פון דער ײד־שעד זוערטרעיבעד דערצ־זננ אין אמיע־ ר־הע. דער פײדבאנד חאט ד־—אר;יעיעםנט :״ע פופצן ־טורן, פון נ־י א־ן;־ו־־ארה — :״ע זעהס שורן. עם א־ז א־צם־ בײ ,־־ פא- :אינד־טרע־ דא א נײער א־ספ־עט או־סצו5ד־יטערן ד־ א־ביעב־, צו פא־טיםן די דעדצייוננס־טעט־היוט. דעד :אצ־אנאר־עד ב־רדוננס־האמ־טעט םין דעם ארבעטע״ ־־:;;־ט אדו־ס שז־ן דאזפ ד־־טע ־א־ א חזדש־זשזדנאר פאי־ ־ע־ טערן און רע׳־עיר א. ד.;. ״אזנז־עיר שזא״, א־ן װערבן עם װערן בא־ דאנדרט די אהטוער־ע פראנן פון דער ״דישעד שור און דערצ־ו:; אין אמע״־יהע. א־ןאין זשודינאר הומט א ספעצ״עריעד ״דעם רעדיע־ם זױ;הו!", װו עם הומען אדט־הרען, בר־ײ, :אט־צן, א־ינדרזהן, פאר־ ׳־.־ראנן פון רעדיע,־". עם תומט אזיך א־ן ־עדן נזמע־ א דייבע שור־ :־אנ־ה פון ד־ אידב-עטער־ריננ־שור;. או־ך דע־ ״א־נט־ע־נאצ־אנאייעד א־בעטוע־־א־דן״ א־ן :־ו־ ־א־ה נ־ט א־ו־ם א חודש־זשו־נאר ״דער ט־נה״, װו עם הומיען א— ט־קרען און באר־בטן װענן דיער שוי־ און קירט־ד־א־ביעט. א־ן דעם ״עצטן ־אב־אר־פעברואר־נומ־ע־ ,דאבן מ־ד א םך־חבר ורענן דע־ צאר ״ע׳־רן א׳־ן ק־נדע־ אין ד־ שירן צום םוף םון ־אד 1932. מ־יד דעד־ ־ו־סן ז־ך, אז צום םזף 1932 האט דער אדדען פא־מאנט 134 שוין מ־ט 5400 קינדעד, ב״ 83 רעידעד. פא־ ד־ יעצטע פאד ־א־ זענען ־־ שזרן נעװארד־ה או־םניעװאהםן. א־ן ־אר 1929 זענען נעװען ברזיז 70 שורן, (3.000 ה־נדער), א־ן ־א־ 1930 — 85 שזאן וי 350 ק־נוש־), א־ן ־אד 1931 — 101 שזר (4100 ה־נד־ער). יעם עהז״סט־רט אין ד־ פא־־ינ־הטע שטאטן ד־ער שיזם־עייבם :איהב־אינסנז־טיט מיט זײנע שורן און זײ:ע רזורםוד־א־נסטיטז־ צ־יעם. דער שרום־יער־בם א־נפט־טוט פא־מאנט אן א־ינענעם הינדע■— ישודנאר, װאפ דער״-־ײנט ״ענזייער שו־ן א מעשד פון איבעיר 12 יא־ עם עהז־סטיירט או־ך בײם א־נםט־טזט א פא־רא;, װאם דאט נאװ־זן א־ו־םצונעבן;״ענצנד־ע ק־נדעי־־ און ״ננט־ב־בע־, װאס א־ז ׳•;־ן ד־ע־־ א־צטיהעד יצ־־ט בכיעט א ״חד־בדרא״. דכרר, ד־ ־יד־שע הורטז—טזעד א־ן אמיע־־הע דאבן ב״ ז־ך ״שט װאס אדאפצזפאלן! ז״ סועין אין ד־ םאמ־ע'־ שװיערםט־ע בא־ ־־;ניוננען זײע־ פיר פאד דיעם ־יד־שן שזי־װעז;. ״ די ־ױ־פזע?היזז א'\ רי יזסועראסװו־ פרטװיסגז א פברא, אז ד־ ״ד־״-״ע הדר־ א־ן װא״־שע חאט צזר־הנעצז״; '־;־; דעם;ײ־עם ב־ודזשיעט ד־ ־־טע־אסזר־פ״עמ־עס. :ו, אװדא־, ד־ ־ײננדהע ההרה איז א ד:/־בז־ם הרעיד־קאל־ע ,און װאם פאד א שיי־ ־׳ת דאט ז• צו ייד־ש־ע־ י־טע־אסזד? אז־ב ד־ קהרה האט פאדא־א־ן א באשט־סט או־ך א פרעס־יע פאר רער ײד־שער ר־טעדאטוד, איז '-׳כ נעװ־ם נעװיען;־ש־ט מער װי א ״בײנדר״ ד־ װעייט״עביע דאזא־ ״נפ, אין דערצו פאר א... באשט־מטן פדײז זײ זאיצן דעדפאר שטי־