Literarishe bleter · 1933-03-10 · 11 (10.3.1933) · p. Seite 173

דסיטראריטוט ברטסיער ו\ײ• 'י 4621.) 173;אנדעם צוױי פונקס;. םאבאקעװינדטעם ריג״טה ־אט איבעראשט מיט איר איויסע־נעורינלענער פואק״ט און בפ־שױתד־יז״ט; קײן א״; א״גנ־נזאפס איז :••נזט דורכנעאאזט :עװא־ן: װענן א״נעב א־ז געואנט :עװארן ״א גוטער םטאציעד״, ב״ם צוױיטן א־ז געװען צונעיטריבן: ״פא-עט״ט א נע־טעפמ און רדין ב־אנפן טר־נקט ער נ־־םט״. עם א־י אױך נעװען א״םם-רצעך אנגענעבן, װער עס איז דער פאטער, און װער א־ז די סוטער און װי איװי ב״ האנן זיך אי״פגעפ־רטן נא״ז ב״ א״נעם, עפעם א פעדאטאװן, א־ז געװען אננעיב־יבן: ״דער פאטע־ אומבאהאנט װער, און געבוידן א־ו ע־ געװארן פ־ן דער ה״ר־מו— תאפיטאא־נע, :א־ פ־ן זײע־ א :וטן נאראקטע־ ארן ניינזט יז״ן גנב״. ד־ אאע פ־ט־ם האנן צ־גענעבן עפעם א באז־נדע־ מ־ן פר־יטק־יט: עם האט זיך געדונט, אז די פ־־ער־ם האבן אז״ װ■ נא־ נענטן גערעבט. קוקנד־ק אאננ אויױ ז־יע־ע נעמע;, א־ז ער :עװאדן װײד א•;, א ק־ענ־ז נעבנד־ק, ז־ך אנגיערופ;: — טאטעאעך נדינע. וױם־א זענט א*ר דא אננעפ־קיעװעט! װאנ האט א—, א־ב-נקע נ־״נע, א־ן אייז־ אעבן נעט־ן? װ• אז״ זענט א״ר ארורבנעקומען? ןנװף עװויסו.);•־עמ אפא־ינן אין דעד אאננער באנק *רײן. עד האט באשאאםן אא״ן צ-נויםשטעאן ד• פאפ־רן, אנ׳אר״בן און איבערשרײבן, כדי ער זאא;•יפט דארפן צאאן ד• ׳טר״בע־. דער פארמעאער נוםח א־ז א־ם אױם־ :עצ״ננט נוט גיעװען באקאנט; עד האט פאינק אויםגעשריבן מיש :־׳,״םע אצתװת: סיױװסי אנסיװ\\ר(ו\סי א\א א\\ אוא יאר,׳ דערנאך,;א״ך נאכדעם, מ־ט קא״כע: גונובאױצער רטר או\ רטר א-ון אאין, יואם מעין דאירױ. א־ן צוױי שעה א*ז אאץ פארט־ק נעיואדן. אז ער ראט נאנדעם א קוק נעטון אויף ד■ דאז־קע ב־ינעאעך פאיפיר, א׳־־ף ־• פױער־ם, װאם זעכען, װ־רקאעך, אטאא געותן פױערים, האבן;עא־בעט, :עאקערט, געש־נרט, נעבאאענאאעװעט, אפנעגא־ט — פ־״צ־ם, און אפיטר סתם :עװען פיטוטע, סוטע פױער־ם, האט עפעכ א טאדעע, איומפא—.־טענדאעך נעם-י א־ם באהער־עט. ייעדעכ צעטעאע ־אט עפעמ אזױ וױ נעהאט א באזונדע־ן באהאקטע־ אי-ן א דאנק ־עפ האבן או־ך ד• פױעד־ם נ׳ופא אזױ װ־ באקומען אן א״נענעם נאי־אקטער. די פױיער־ם, װאס האבן געהערט צו קא־אבעטשקען, האבן :מעט אאע נעהאט צונעטעניש;. פר־ויעק־נכ צעט־ האט ױך אוים־;עצננט מיט קירצק״ט סון סט־ל: אפט וענען געװען א״פנעצ״ננט נאניז די ,־אשי־תייביות פזן דעם נאמען און פאטערם :אמען און יעקב 3^-ענם>)ז/7>ןרפ))ם װעגז שפינאזאם ״עמיה״ איז ײדיש אנהענגער פון דער דאזיקער אעדע א־ן זײער אוגױסי אי־ױםצײױיזן זײעוד שאירםזין א. א. װ.״ — פונװאנען האט דא :אטאנםאז נענימ־ען ״אנגםט״ ב״ די אנהעננער פון דער לערע? מיט א פאר ׳טודות וױינדער קײענען מ־ד: ״...ק״ן אנדעד מיטא, וױ צו באװײזן זײע־ לוסט — ״רוםט״ ק־עפט דא װי אן אדבעם צו דער װאנט. עה דאדף ה״סן: װי צו באזױיזן זײער ״רערנו״, ײי אז״י־ װערט, פרענט זיך, פון ״לעו ע״ ״לוסט״ — א־ז ניינזט צו פאד־ שטײן. אויף ז״ט 86 *ייענען מ—: ״די, װאם פא׳־שט־יען:ישט די:אטוד פין די זאכ;, באשטעטיקן נ־שט ד• ױיבט־ק־ימ םון ד־ זאבן אין נעמען אן די םאדשעאוננ פא־ ״פארגגוסואןד״. דעיד ד״טשע*־ אויכרױוק: ם16(ןג£11ו61(1 81(8611 מ£6נמ(£ תס^ מסװ 18ו1סגמאיז ם־ן נאטאנםאן איבעדנעזעצט געװאױן אין ״באשטעט־קן נ־שט ד• רינטיק״ט םון די זאבן״. פונקט אזוי איז פאילש אבעדנעזעצט געװאי־ן צ־ם םוף פון זאץ דער טעי־מ־ן 18ת1ת6>1ת£ מיט ״פא־יכטאנד״. ״דיערקענטע־ ניש״ און ״םארשטאנד״ זענען;א־ צװ״ פצי־יצ״ירענע זאכן און מען טאר זײ נ־שט צונױפמישן. (דער דוחק א־ן ארט דערראזט נישט אר״נ־ צונ״ן א־ן אן אנאןי!יז פון ד• צװײ באנדיפן.). אוייף דער װײטערד־קער ז״ט — ז. 87 — געםינען מיד;אך אומפינקטאעכק״טן אי־ן דעד איבערזעצוננ: אזוי, ימשא: .און הױת. ײי זאנן, װעצכע זענען אייכט זיך פארצ״נטעאן, זזמען נדעד אנגענעם, ציס\ די מענטשן פא־ ארדענוננ פון פאאנטע־״. ק־דם נא, װאם נא־ ד״ט ״פארציען״? ס׳א־ז פא־אן פא־ציען א;או־ד־ן, א םאדהא::; — ם׳איז םאידאן ״נאנציען״, ״זיך א״םציען״ (אי״םן ניאז, אמשד) און א. װ. אנע־ װאס אזוינם איז ״פאדצ־ען״ איז מ־ר נישט נאקאנט.;אטאנםאן האט נעבױיכט דעם רייטשן א־יםדדוק מו2161תס'\ װאום אויף ײדיש ה״סט עס: פ״ צוױי זאכן :עבן די בכורה צ■ אײן זאך, אדע־ פון צורי זאבן בעםער אויםקאײבן א״ן זא־ א״דע־ די אגדערע. אבער אאמ- שוין זאנן, אז מען קען יא ניענ־ו־בן דעם איױסדרוק ״פארציען״. פי־׳ענט ז־ך אבער דאן, װאם באד״טן ד־ װע־טער: ״אררנװווג פ\\ ױראוסיער״ל וױ קען מען דאט ״םאדציען אדדענוננ פ\\ פילאנטער״? און װײטער: אױף ז״ט 87 לײענען מיר:.אויב, למשד, די באװענוננ, װעצ־ פע די קעננשטאנדן, װאם מ־ר זעען טײלן מיט צו די :עי־װן, איז נוצלעך פא־ אוינדעד וױיא זײן, רוםן מיר די קעננשטאנדן, װעלנע האכן פא־א־רזאכט די נאװענויננ, יטיינע, אויב זײ דיופן ארוים א יזעגנזעצלעכע כאװענוננ, דוםן מ ־ זײ העכעי־ע״. אין צוזאמענהאננ םיטן 300־יא(־יקן:עבױרנטאנ םון ב. שפינאזא האב א־ך :אכאבואל זיך נענוכיען צו שפ־נאזאם ״עט־ק״ אין װ.;אטאנ־ כאנם איכערזעצוננ. א־ך ד,אלט ז־ך אן שצום־עד־דטם כדל, אז די בעס־ טע און לײכטםטע ׳טפראך איז ײדיש, דען אויף ײדיש איז נישט פאדאן ק״ן שום װאר׳ט, װאם טען זאל :ישט םארשט־ין. א־נאנהױב א־ז נענאננען נישקשה. ד• שפראך איז אפילו אביםל ינװעד, :אר מען ראדף דאך נישט םא־נעםן, אז ם׳איז פאדט שפינאזא און די ״עטיק״. איך בין אבער דערנאננען גײם לײעכען צו אזעאכע עדטע־, װ■ א־ך האב דערםילמ אז ס׳איז װײט :ישמ אין אדדנונג, אז ם׳זזד״ען ־א פ־ל אומזיניקײטן אין דעד איבעדועצוננ. איך װעל דא ב׳״עגנען אײניקע ציטאטן סון דעד א־בערזעציננ, צ־טאטן, װאם זענען ארויםנענומען םין אײניקע זי״טן בקו־ז און װעא ז״ פאדנאײכן מיט דער איבעדועצונ;, װאם א־ז;עמאנט נעיװאדן פון ־. שטעדן או־ף דײמש. }1ס16סנ1<1נ8 831ת6׳\\נמג1 78מ18ס6?1 מ־ט א פארװא־ט פון װ. שיננניץ. 3 אויפא. 1923). ד• אומזיניק״טן א*ון שפ־אכא־עכע דעםעקטן זענען, א־ידער, צע־ ״-•פד״ט איבערן גאנצן ביוך, און ס׳װאאט אפגענומען צוםיא ארט, אויף אאץ אנצװױיזן. איך װעא זיך באננ־נעגען טיט א״ניקע. אין דער הוסםה צום ערשטן ט״א — ״װענן נאט״ זײט 84;ינפינט זיך א זאץ, אין װעאכן שפ׳נאזא זאנט: ״...אז אאץ אין דעד :אטוד נ־יט אן עא פ• א נעיװיםע א־־ביקע נויטװענד־קייס און מיט דער ־׳;נסטער םואקומענדױיט״. נלײך נאך דעם זאץ אײענען מ־ר אבער פאאננדיקן זאץ: ״דאך ״ע־ איך צונענן א״ניקע נאמעדקוננען, כד־ וזבסיר צו מאנן רי ראויןע ־ע־ע״. ס׳א־ז קאאר, אז שפתאזא אאײן.וועט ״נישט צוניעבן אײניקע :אמערקויגגען, בדי וזבסיר צי מאבן (ז״ן אײנענע ■— ־. פ.) די דאז־קע ־ע־ע״. דאם איז די שואד פון װ. נאטאנטאן. די זאך װערט אײכט א״פנעקאעדט, װען מען קוקט ארײן אין י. שטערנם איבערזעצוננ א־ן מען סעם־נט אין דעם זאץ נאך א װארט: .>(66י\\2 תזסע ־אט הי״סט, שפינאזא ניט צו א״ניקע באמעדקוננען, כדי מבטא צ■ :ואבן ד־ אערע םון ױי\ט ס<זג\<\ר,■ די אערע םון צװעק אין רע־ טאטו.־, אין :ישט ז״ן א״נענע אעדע. שפינאזא זאנט מ״ט עטאעכע שורות פ־״ער: ״ד־ גאטור האט ו״עילז ןײ\ באוװדטר םאדויסגעזעצטן גוװטע א־ן א. װ.״. או־ף ז״ט 86 א״ענען מ־ד וױיטעד ב״ װ. :אטאנםאן: .אז ד• *) ״עט־ק״ פון שפינאזא, איבע־זעצט פין זו.;אטאכסאן, פא־- ־אנ ״קואטוזר־אינע״, װארשע 1933.