Literarishe bleter · 1933-03-03 · 10 (3.3.1933) · p. Seite 157

דיספרןזריפימ בלגוסגר 1\גו.סז (ין6*,) זײס 157 0 פוז דא און דארט % אטע־ן אי־ננעארד־-ט זוערן רענוצערע םןוױטטעא-וננען פאר קינדעי. דערמ־מ װאלט דאס ײדישע הינד זיך צוגעבונדן צו דעם ײדישן טעאטער, און דער ײדישער אי־ט־סט װאלמ געפונען באנײםטערו:; אין דער ־וכנער אנטיצקנד־העד או־ד־טאר־ע. על פ־ רוב גיט נוען א־ן ״דיישן טעאטע־ מתם ב־יטאג־פאדיבטעלונגען, װעלבע ־טטײען נא־ אויף א נידעד־קער סואסודערער און?ינטטרעד־שע־ ביד־נה. — ד־ בעםע־ע ײדייטע טרופעם דארפן הוביען א־ן שארבינדונג טימ ד־ ־־ד־יעע ש־ר־קוראטא־־עם און צוגרײטן בטדרד־קע שבת״פ־יטארננם. ױעאבע זאלן שטײן אויף דע־ נעהע־־קער ק־נסטלעד־שער הו־ך. אונזע־ע צענטראצע שור־אדנאניזאציעס, שור־קאט־טעטן—זאלן זײ :עםען אויף זיך אט ד• א־נ־צ־אטױו! רמר גז\ף א\\ רגור אװװיב אויף ד־עם א־ט האבן מ־ר פאר־קע װאך א־בערנעגעבן װענן דעם :״עם אדט־סמן־אנםאכיבר ״פאקט״, װאס האט ז־ך געיעאםן א־ן װא־שיע. עם א־ז פארגער>־נדען אי:ם בא:שטא:ד פו:ם אנסאסבר אן ענדערונג. די אגפידעד זענען — זיגמונט טורקאװ און א. שט־ין. עס זעען צוגעצוינן צום אנםאמב־ אברהם מארעװםק־, קרארא םעגארא־ װיטש און יגעג־ע שליט. — רכבוד ױער ג־ינדונג פונם ״םאקט״ איז פארגעקומען בײ ז. טורקאװ א ״נרעזר־בדאנםן״. עם זענען זיך צונוים־ געקומען אויםעד די ״םאקמ״־מיטנר־דעד, או־ך אײניקע שד־םט־ שטעלער. בײ דער נערעגנהײט האט מען זיך אראפגערעדט םו;ם הא־צן. עם זענען געהאלטן נעװאדן אינטעדעםאגטע רעדעם, מען האט בארירט פאדשײדענע טעאטער־פ־אברעמען, נערערט ורענן דער צע־ שפריטערוננ אין דער ײדישער טעאטער־װעלמ, זיך אםנעשטעלט אויף ד־ קעננזײטיקע באצױנגען םון טעאטער און פדעםע, בארירט ד־ װײטיקד־קע פראגע פון םטאדן, נעדעדט װעגן דעם ײד־שן דעפער־ טואר. די רעדעם זענען געװען אדודכגעדדוננען פיט טיםן ערגםט, מיט באגייםטערוננ פאד דער םא־שטײענדיקער אירבעמ. עס איז געותן דין־וחשבון און זערבםטקדיטיק, און אויך אנזאג אויף א :ײעם םא־־ מעםט. — אײנער פון די א:װעז:ד־קע ש־־פטשטערעד האט אכב, באמערקט, אז אזא מין באנײםטערוננ און פאטאם בײ א קאלעק־ טיװער פאדשטײענדיקער אדבעט קאן מען זעלטן ט־עםן בײ ײדישע ר־טעדאטן. — אײנער םון די א־ט־סטן האט ר־כטיק באצײכנט, אז אײגנטרעך װערט דא געפײערט;־שט אזוי דנװ אװזויב פו\ סױוסיי■ נןײגו, ואר דטר ס\ף ס\\ דנזר אװזסינוגויכײסו רעד ״פאקט״־אנםאמבר איז פול מיט התלהבות פאר דער ארבעט, און הלװאי זאל די התלהבות װאקםן מיט דער ארבעט נופא, װאם האט זיך שוין אנגעהויבן. בײ ״וײ״ א\\ בײ א\\\ םיד זעגען געװוינט פון אלעמאל צו קוקן מ־ט ב־טול אויף או;־ זערע אײגענע אויפטוען און שפריננען קדוש פאר דעם, װאם ס׳װעדט נעטון בײ ז״, בײ פרעמדע. זענען דאך דא אזויפ־ר ״םישש־םעקער״, װאם וײעד :או פא־לײרט נישט דאם ײדישע טעאמער און דערפא־ באלעקן זײ זיך ם־מ אלץ, װאם זײ זעען א־ן פדעמױע טעאטעדן. און הערט א מעשה: דער רײכער ״טיעאטער פאלםק־״ האט אויפ־ נעםירט א־צט די פ־עסע ״אזעף״, װאם איז נעגאננען פאירא־ארן א־ן דדאמאט־שן ײדישן טעאטיער אין ״עריזעום״ (ױעזשי מארק א־;־ שטיין). — אװדאי איז דער ״מעאמער פאםק־" װאױעם, ריבטיק, די שט־לן — װײך־געבעטע, און ד■ אויםשטאטוננ — א פױעבט־קע. אבעד ״אזעף״ אין דעם ארעמען, חושכדיקן ײדישן טעאטער אין דעם קאלמן װיםטן קעלער אויף קאדאװע־גאם א־ז.נעװ־ען בעסע־ װי רער פוירישעד ״אזעף״ אין רײבן, רחבתדיקן ״ט־עאט־ע־ פאלםקי״ מ־ט דע־ דר״־בינע, און אונזיעד ייוננער יעקב מאנםדאדף האט נעשאפן א אי:־ טערעםאנטערע םצענישע נעשטאלט װי ד־ע־ באר־סטער אלעקםאנרער יעלװעדאװיטש. :ישט אלעמאל א־ז בײ אונו שלעבט,;ישטיק, און בײ ״זײ״ באויז נוט, געהויבן! א ננװזראל ליבנז אי\ רנ\ר שםיאכ־בױלװזנװװנגו פ־נםטער איז דאס לעבן םונם ״דישן סטודענט אין פוירן. ־ער שטוד־רמ אן קײן שום האםעװננ צו קענען שפעט־עד אויף א :ארמאל; א־םן אויםצונוצן ז״ן װיםן, װען אלע טירן זענען םאר דעם ײדן פאד־ האקט. םינםטער איז דאם לעבן םון דעם ײדישן םטודענט אין א סביבה םון האס, ש:אה, פאגראם־ת־עציעם, װאס ם׳קוממ א־ם אוים שט־ענדיק צו באנענענען מצד זײנע ״קאלענן״ און אםטמאל או־ך מצד זײ:ע ״רערעױדערצ־עד׳/ ה״מלאז און פאריאנט םילט זיך ד־ער םטודענט א־ן די װע;ט פון די פוילישע הויכיטולן. אבער אט א שט־אל ריכט אין ױער םינםטערניש. און ורענן ױעם דעדצײרט גדאר ־ע־ פ.פ.ס.־שער ״ראבאנמיק״, װאם האט צו ײדיש און צו דעם קאמף פאר ײדיש די זעלבע ם־ינטר־עבע, אפענ־ע אױער באהאלטענע, באצ־ו::, װאם די אנדערע פו־לישע פארט״ען פון די רעבטע לאנערן. א־ן א קארעספאנדענץ פון װילנ־ע װערט דערצײלט א־ן ״ראבאטניק״ װ־עגן אן אװ;ט, װאם א־ז מ־ט א דרײ װאבן צוריק, ארנאניזירט נעװארן רודך ױעם םארבאנד פון דער אומאפה־ענניקעיר סאציאריםט־שע־ ־וגנט א״נ ״רי פאעז־־ע םון בונט״. דער שניאדעצק־־זאר םון ורלנ־ער אונױוערסיטעמ א־ז נ־עװען םור מיט איביעד 400 צוהערער. א־ן ױעם זעלביקן זאל, וװ עס האבן זיך פאדא־ארן און חײ־יאד אנניעהויבן די אנטיםעמיטישיע עקסצעםן און מ׳האט נעקענט הערן בלויז לא־ זיננען פון ערנםטן שאװ־ניזפ און טענטשנהאם, זענען אויםגיעטדאטן פאדשטײער םון אל־ע :אצ־אנאלע מינדערהײטן און רעצימ־ר׳ט א־ן;ײער מוטערשפראך.;אך רעם ארײנםיר םון םטודענט סטוצעװ־טש א. ד. ט.: ״די בארם, דיטם און ראלע םון דעד פדאל־עטאריש־עד פאעזיע״, זענען פאדנ־עלײענט נעװארן אין פויליש, ײדיש, ליטװיש, .־ױיםרוםיש לידער םון באדוטא, בדאניעװםק־, טשוכנאװםקי, יא־ ׳ב־ענםקי, קופאלא, מאיאקאװסקי, מילאש, מאליש־עװםקי, האפמא:, שימאנםקי, טאל־ער א. אנד. דעד ענטודאזם — שרײבט דער ״ראבאטניק״ — םאר דעם פרעכ־ טיקן ײדישן רעצ־טאטאר שוױיליך און די םארלײענער אין וױים־ ־וםיש און ליטװיש האבן םארװאנדלט דעם פאעזיע־אװנט א־ן א לינקער מאניםעםטאצ־ע. א־ן דעם שלום־װארט איז טאקע אונטע,־־ :־עשטראכן געװארן, אז :אד אויםן לינקן םראנט איז מענלעך א םיט־ אדבעט און צוזאמ־ע:לעבן מ־ט די איבעדיקע :אציאנאל־טעט;. באמת, א שטראל ליכט אין דער שטאק־םינסטעי:יש! ראנז 9\\גזסי־סי(\אסול\ר סאר רנונז ײריט\\?י\ר מיר האבן שוין טיטנעטײלט או;זע,־ע לעזער װעגן דער ב־ויםע־ פארשטעלוננ, װאם םאריס שװארץ האט נענעבן אין זײן טעאטעי פאר די ײרישע קינרער, די שילער םון די ״דישע שולן אין נײ־ ־ארק, לטובת דעם ״קינדער־זשודנאל״. דעד ״טא;״ דעדצײלט, אז די ״םארשטעלוננ איז געװען אן איבערטדעםנדיקעד דערפאלג. יעדעם שטיקל פלאץ איז געװען פארנומען. עם איז נעװען א צער צוצוזע;, װיפיל קינדער האבן נעװײנט, וױיל םען האט ז״ נישט נעקאנט ארײנ־ •׳אזן. הונדערטער קינדער האבן, ל״דער, נעמוזט צוריקנ״ן. ס׳א־ז אויםנעםירט נעװאדן א. נאלדפאדנס ״צװ״ קוני־לעמל״ א־ן מארים שװארצס פדעכטיקער אויםירוננ. עם זענען נענעבן ר־ טע;ץ פ־ן ״יאשע קאלב״. עם איז אויפגעםידמ נעװארן אן א־נםצעניזירונג ״יאםל״ און םיל אנדערע;וםערן. עם זענען געהאלטן נעװארן רעדעם א. א. װ. אין זײן באנײסטעדטע דעדע האט בקנ־־ם שװארץ נע־ זאנט: ״עם איז הײנט א נרויםער ױם־טוב פאר אונז אלע דא א־ן טעאטעד. טען דארף אונז;ישט בעטן צו שפילן פא־ די ק־נדעד ם־ן אונזערע ײדישע שולן, מען ראדף נאד אובז זאנן, און מיד זענען ׳בטענדיק גר״ט... דאפ קונםט־טעאטער און די ײדישע שולן זענען צװײנן פון אײן גרויסער באװעגוננ, וואס רוםט ז־ך ײדישע קולטו־ און מיר זענען טחויב א;ער דעם צװײטן צו העלפן...״ ״די םרײד צװישן די קינדער איז נעװען געװאלטיק נרוים, אין דער ױם־טוב האט ז־ך;עענדיקט אין א געתויבענעד שט־טונג." עם װאלט נעװען נוט, װען אומעטום זאלן א־ן ד־ ײד־שע טע־