Literarishe bleter · 1933-03-03 · 10 (3.3.1933) · p. Seite 151

זײט 151 ליסינוראריעזט!דטיסיוזו \\\ו ס\ 1\6*\ ה ע 3 ס ט ע צ ײ ם ♦ װאשס;. — עם איז *ייך, אן קײן םםק, גיעמ געמינערט;עװארן די צאצ פאזובער ש.־ן א בעםערן ײדיען טעאטער, הנם ײדיעע געסערע טרוםעם קאגען דך בישמ אויפהארטן. נ־עװים איז נאד אין א גרו־סער טאש יםורד־ק דעד אלגעםײגע־ קריז־ס. אבער טען טאר;־עט ד•;אגצע עורד ארו־פזוארםן פצויז אויף דעם סו־יזים. א גדו־םן חרק א־ן דער אמעכדינער;עפאצגקייט טראגט די צעריםנתײט םון ד־ קורט־ר־טוע־, ד־ צע־טפאיטערטקײט פון ד־ עורטור־אינםמ־טוצ־עם. דאם פ־רן ט־ר א־ן פו־לן, דאס ש־לט ײען אויך א־ן ד־ אהע אנדערע רעגרער און ק־בוצים. ־צול־ב פארמ־י־ אמכ־צ־עם, צוליב פערזענהעכע םכםוב־ם זענען אוםגעקומען װ־כטיקע ־אקאהע אין ־צענטדאלע עורמ־ר־אדנאנ־זאצ־עם, װעאבע האבן אנגע־ פ־רט מ־ט ד־ פאר־צ־־דענע צװ־יגן פון דער קורט־ר־אדבעט. הערט זיך צו צו דעפ זוײ־גע׳צרי־ פון דע־ ־יד־יכער דומענ־ע, װאכ זעט ה״נט או־ם מ־ט א־רע קואמור־אנ־צטאאטן װ־ אן אמתער בית־ עורם. און װ־ א־ז רי האגע א־ן אעטלאנד? און װאם ט־ט ז־ך אין ל־טע? און דאם דעאבע א־ן ד־ װ־יטע מד־נות -- א־ן דער נרויםער צפון־אמער־קע און א־ן דעי קאענעדער און ״גגערער דרופ־אמער־קע. אומעטום - ־ דאם זעאבע ר־ד, דער זערבער א־כה־סאט־מ. םיר װעאן יםוין נ־שט דעדן װעגן ד־ יידישע קיבוצ־ם, װו ײדי־כ ־כ־אשן נייט אויס ממש װי א איכט — װי װ־ן, ראגדאן, בוקארעיצט. צוריק מיט צוױי יאד האבן ד־ ײד־׳עע פעךקאובן פון זוארשע— װ־אנע צונו־פנערושן א־ן װירגע א באראטוגג פון ד־ פען־מיטנאידע־ מ־ט דער אויפגאבע ־צו אקט־װ־ז־רן דעם ״ד־יטן ׳נ־דײבער און צי יטטעאן א־ם מ־טן פ;ים צו ד־ ברע;ע;דיקע;ו־טן און טיענלעכע בא־ דעדפענישן פון דער קואטור־באװעגוגנ און קורטור־קאפף אויױ דער ״ד־יצעד גאם. א־ן די רעםעדאטן, א־ן די ד־םקום־עס איון אין די רעזארוצ־־עס זעגען די שרײבער או־פגעפאדערט;־עװארן ־צו אקמױרע־ סואטור־פאאיטיק. עם א־ז ראן אננעװאירשן נעװארן א בדײטער פאאן פון ארבעט. אײדעד אבער, האט ז־ך ארז־םבאזויזן, אז דער ״די׳צ־נ* שדייבער אין פויאן א־ן ז״ן נרעםטער מערה־יט א־ז ני׳ניט דערװאקםן צו גיעמיען אויױ זיך אט ד־ ארע התחײבותן איון או־םנאבן, װאס מען האט איויף א־ם דורך דער פען־באראטוגג אירויפגעא״גט. ד־ ארע פדדיין צו אקט־װיז־רן דעם שרײביע־ ער זאא װערן דער אײאכגארד פא־ ״דישער קואטור־ארבעט און קואטור־פאא־ט־ק האבן ז־ך אחאומ־ן;״שט א״גגעג־עבן. דער קרײז א־גטעדעםן פונם יײדי׳ען ׳נ־רײבער א־נט מינ־מעות ערגעיז אגדערינ־. דע־ ־יד־ינ״עד ׳ערי־בער א־ז ז־ך נעבאיבז א־ן זײן אפגעזוגדערטקייט און פא־א־יגזאמק״ט. אעצטגה האט דעי װ־אגער ״די׳נ־ע־ פען־קאוב װ־דעדאמאר אגגענומען א רײ בא׳נ־אוםן מבח קאגטאקט םוגם ׳&רײבער מיט דעד ײדישער קואטור־ארבעט, אבעד ראם זענען פע־ דעזאאוציעפ ״אנו־״ און;־ע־ט ״אתינ־מיינ־״. די אאינע אומעטום א־ז מער װי ערנםט. דער ״ד־ינ־ער אערע־, ׳נ־ר״בע־, ארט־םט, קואטוד־טועד, דעד ייד־ינ׳ער אייע;עד, — אאע פ־אן א־־צט, װ־ נויטיק עס א־ז ש\י\, גלײג צ\סירג\ג\\ עו\ צ(\\לזראר־ויר\ רי?רוסװר ארבעסי. און װאם שד־ער עם װעט געטון װערן, אאץ אײכ־ טער װעט זײן אפצוראטעװען ד־ ײד־־כע קזאטודא־נסט־טוצ־עס שון רער נעפעראעכער אאנע, א־ן װערכעד ז־י געפינען זיך. עם מוז קוםען אומעטום, א־ן פויא;, רומענ־ע, רעטאא;־, א־טע, ארגעגטינע, בראז־א, ררום־אפ־־קע - א נײע מאב־א־זאציע און א געמיינזאםער פראגט פון די י־ד־־נ־ע קואטור־טוער, פון די אאע פר־ינט פון דעם יידי׳נ־ן קוטאור־ינ־אפן אין ברײטםטן זין פון דעם װאדט, פאר ברײט־פארטראבטע און ערנסט־גענומענע קואטור־ או־פטוען. די דערםארו;;, די מעאות און חםרונות פון ד־ ב־ז־א־צטיקע ק/־אטוור־ארגאניזאצ־עם דא איון דארטן דארםן ד־נעז ארס מ־סטער פא־ א נ״עם םאדמעסט צו גרו־םער קורטור־ארבעט. קואטור־געזעא׳גזאםטן אין ־עדן אאנד פאר א ײד־שער צעגט־ ראא־זירטער קואטור־ארבעט און קואטור־געז־גר־צאפט א־ן יעדן ינ־טאט און שטעטא מ־ט קאא־־אגנעצײכנטע או־פגאבן םון א פראקט־׳ניער ײד־־עער קואטור־פאאיטיק דאם א־ז א־צט רער;עבאט פון דער שעח. װײנוער אפרײג\ סיאר \זנ\\ ויסוסױ טכו אױ ב\\י\ רי װעכםיסיט אײסײ נ ח ס ן ס"ז'?1װ$רשס ע ם א י ז שויז ד יי שוין קאננ איז די פארצוױיםאוננ און די םאראוירנקײט צוױ־פן די ײרי׳נ־־ע קואטור־טוער אין די גרעםערע זוי אין די קאענערע פונקטן;״נ־ט געװען אזוי שטארק װי די אעצטע צײט. םען נײט ארום מיט א׳־אפגעהאזטע חעינט, װי אאץ װאאט ש־־ן געװען םא׳־פאאן. אזוי איז א־ן אונזעד שזא־װעזן, אןזוי אויך איז א־;ם ײדישן טעאטער,;א־ ע־גער האאט יעם א־ן אונזער שארלאנם־װעלט - - װי דאם גאנצע קואטוד־װעזן װאאט נעװען א װאנן מ־ט צעפא־יעגע רעדער: םון ארט;״ניט צו רירן וױיטער. עם װאאט אבעיר נעװען אחאוט־ן פאאש ־צו זאג;, — אז עם ווערט שי־ן :אד־גאדנישט ניעטון, אז ס׳איז שו־ן טאקע ראחר־יאוש. ארדבח — בײ נא־ דער שזוער־ער ס־טואצ־ע, א־ן װעאכער ם׳קומט או־ם צו פ־דן ״ד״נ־־ע קורטור־ארב־עט א־ן דעם און א־ן י־ענעם אאנ־, ב־י דער גאקצער עקאנאמ־שער דעידדר־קטק״ט, װערמ דאך ג־עםירט ד־ א׳־בעט אויף די פא־שי־דענע נעב־טן פון דעד ״ד־ש־ער קואמור. עם יויעדט פארנעז־עצט דער הערא״נ־־ער ניע־אננא צו דעדהאאטן ד־ שיװער־ או־יםג־עקעמפטע פאזיצ־עם פון דער ־יד־שער שוא, פון ײד־שן טעא־ טער, פון דעד ײדיש־ער פרעסע. עם ײערט אנג־עװענדט א קאאאםארע מאסן־ענערניע, אב־עיר אט די אנשטרענגוגג ברענגם;־שט די נע־ װונשטע רעזואטאטן. אוםעטום, בײ י־עדן געב־ט, בײ ״עדער איתצא־;יעל־ קואטור־ארבעט ינטײען מענט־נ־ן איבערנענעבענע און שאאנן זיך םםש ארויס פון ד־ אעצטע כחות או־פצוהאאמן ד־ א־נסט- טוצ־עס. יעד־ע שוא א־ז װ־ א באראנע־טע ינ־טאט און ד־ שוא־טועי- זענען א־ן דער בחינה פון יעניע פעסטו;נ־קאםא;דירן, װאס ש־צן די פעםם־ננ מ־ט רי רעצטע כתות. און אזוי או־ך ד־ בעסערע טעאטע־- ט־ופעס, און אזוי אויך די ײד־שע ב־בא־אטעקן, רדאמאטישע פא- אײנען, װאס זעעען צעײארפן א־ן די תונר־עדטער א־ביער ישטאט א־ן ינטעטר פון פויאן, רומענ־ע, אינדע א. א. װ. יעם װערט פארברויבט א קאראסאאע מאםן־ענערג־ע או־םצוהארטן א־ן אויםצוהיטן די אינסטיט־צ־זןס, אביע־ ד־ ׳ענעונ״ע, װאס װערט גיע־ פטרט, איז כאא;־שט אין פראפארץ מיט דעם, װאס װערט או־םנעטין. פארװאס איז עם אזוי? וױיא די אאע ארבעטן ורערט נעטון ראחד־ם, צער־סן, צעינ־פא- נדערט. עס איז נ־שטא קײן נעמײנזאםער, קאאעקט־װיער פראגט פאר דיעד נארער ײדיש־ער קוהמור־ארבעט אויף די פאל־שײדע;ע נעב־טן.;״נטא קײן פארב־נדוננ צװישן די ײד־שע קואטור־א־נםט־טוציעס אין א״ן ינ־טאט, װער רעדט — א־ן אא;ד, און אװדא־ נ־ינ־ט — צװישן ר־ קואטור־אינסטיטוציעס א־ן פארשײדענע אענדער. און אויב א נרו־- םע>־ צימט־ קאן נאך װי ־עם א־ז או־סקומען מיט א״גענע כחות, פאאן א\ם די אײנצאנע קואטור־אינסט־טוצ־עם א־ן קאענ־ערע פונקטן, ורען זײ האבן נ־שט קײן פארבינתיננ, קיין אעבעדיקן קאנטאקט סיט א צענםראאער קואטור־אינםטיטוצ־ע, פון װאג־ען זײ זאאן באקומען ה־אף, אנוױיזוננ, דערסוט־קו:נ. און אז אײן קואטור־נעב־ט איז ע;ג פארבינדן מיטן צוױיטן — ורענן דעם איז א־בעריק פ־א צו ר־עדן. ורען ם־ר װארטן אויפגעהאאיען דעם קאנטאקט מיט די אײנצאנע ײר־שיע ב־בא־אטעקן א־ן פו־אן, ־משא, װו עס האבן עקזיםט־רט א 500 רעניםמר־רטע ב־בא־אטעקז, װאאט נעװען דאן א םעסנדע פארב־כדוננ צװ־שן דעם אײענער מ־ט דיער ׳יידישעד איטעדאטור, און אונזער םאראאנ־ײעזן װאאט גיעאעבט און ארויםגענעבן ביכער, און דער ״ד־שער שר־יבער װאאמ נ־שט אריומנעגאנגען װי אן איבעריקער, װי אן א־ױהנעשטו־סעגער שונם ־עבן. — דער חורבן םון די אײנצאנ־ע ב־בא־אטעקן און ביבא־אמעק- רעך האט נורם געווען דעם אונטיערגאננ פונם יװישן םארהאנס־זתז;. דעד ײדישער אײענער, ײאס האט אנגעהאאטן קאנטאקט מיט דזער ״דישער א־טעראטור דורך זײן אאקאאער בי־באיאטעק, א־ז אעצטנס אר־בער צום פויאישן בוך. אויך װערק םון דער װעאט־איטעראט־־ באקיסט ער די אעצטע צ־ים באזיז אין דעד פויאישיער שפראר, װי־ באאד די ײדישע פאראאנן האבן א־נגאנצן א&ניעשטעאט זײער םאר־ ־אנם־טעטיקײלט און עס איז דאך איגטערעםאנט: עס א־ז םאטאא :יעפאאן די צאא איהמער פון דעם ײדישן בוך, װען די צאא אײענער פון ריער ײד־ש־ער צײטו:: איר;ראד ד־ רעצטע יארן שטארק נע־