Literarishe bleter · 1933-02-24 · 9 (24.2.1933) · p. Seite 145

ליסנוראריסנובלססזזר ץ\<ז. 9 4601.) זי־מ 145 3יו,״,- וו/ב^ט־ליט/נראטזר דעד אהאדענדע פאד דערצױננ און שאצ־אילער ה'?ױ. אױף אע דעד פארזאםאדננ איז בא׳עלאםן נעװאדן צו שאפן א םדעט־ע פון 50 מוױנס פדאנק, װאם װעט אהויםנענעבן װעדן אין 1933 םאר דעם בעםטן פדאנצוױײטן דאםאן, װאם ,װעט ׳ט־ידערן די פפיבאלאגיע פ־ן באלטעװיזם, זײן פאדניבטנדיקן אײנפדוס 4זויף דעד פאמיאיע, נעזערשאםמ און איף דעם אלעם, װאם האט א גדו־םע נײםס־יזע בא־ ד״טוננ פאד דעם תדיםמנטום־. דער פאדזיצעד פון דעם זשודי איז באשט־סט אנרי בארדא. דערױמרװגמץ װצג\ ר. ואורגװס א גרויםע םענםאציע האבן אדויםנע־ופן אין ראנדאן די דע־- נע־־ננען װענן דעם באװוםטן עננלישן •ט־־פטטסערע־ ד. ראורענפ, דעם מחבד פון ״דיע־ ריבהאבע־ פין רעדי טיעאםע־רע•״, זואם ע־ האט פארעפנטאעבט טירדמאן מערי, דער מאן פון דער באהאגסע־, יטוין פאדשטארבענער שד־פטיטטערעדין ־אטדין ,מיענםפירד. פדעדי דע־צײרט װענן א נײפט־אנ׳עטענד־קן בדױו, װאם ראורענס האט אננעיטדיבן צו מענםפירד, װען ז• איז נערענן אויפן טויטן־בעט. מעד• דערצײרט, אז עד האט נעװארט אויסםאטיבן ראודענםן פאר אט דעם ברױו, און נאר א דא:ק דער בהיעה פון ז״ן פדו■ האט ע־ עפ נייעט געטון. ואסילבירטר צ\ רער געטזיכסיזז ס\\ ויסיעראסװז־ דער מאםקװע־ פאדראנ .אהאדעמיע־ ג־ט א־ו־ם װעדק פון נרו־- םעד היםטארישעד און ה־נסמ־עד״צעד באדײטוננ. יעצטנם האט דע־ בא׳־ראנ אננעהויבן א־ויםצונעבן זאםרביכעד ״זותנ־א״ (רינגען), אונטער דעד .רעדאהציע פון װר. באנטיע־בדו־עװיטים און א. לזנא־ טיטארםהי, אין װערבע עה הומען ״מאטעדיארן און דאהומענטן צ• דער נעיהינסע םון ל־טיע־אטוד און נעזע־יעאפטיעכן נעדאינה אינם 19־טן יאדהונדערט־. — א־ן דעם עדשט־דערש־נענעם צװי״טן בוך, װאם הארט א 700 וײטן, אױ די עדיפטע אפטײרוננ געוױדמעס נעטע, זײנע באצױננען און אײנפרוםן אויף די דוסייעע שרייבער םונם 19־טן י״ה. צוז״טן אנדערן א־ז דא אן אינטערעםאנטע ארבעט — טארםטאי און געסע. -- עם איז װיך דא אן א&טײר, געװידטעט פו׳עקינען. עס זענען א־נט־נרעםאנט ד• דאהומענטן ותנן ד• דיפלאמא־ ט־יעע אונטעדהאנדרוננען צװײען דעד דוםײנזער און םדאנצויזישער ־ענידונגען אין ד־ יאדן 1882—1886 װעגן ארו־סנעבן דעם בא־ ־ימטן ׳דעװארוצ־אנע־ן טוער פ. א. הדאפאטק־ן, װערכעד אױ אגט־ יאפן פון דער פעטעדבוידנע־ תפיםה און ז־ך או־םנעהארטן א־ן פ־אנהרײך. א \יי(\ סימסע פ\\ ףיראורעלא אין נעאפאל נ״ט איצט מיט נדוים דעדפאל■; א :ײע פיעםע םון פידאנדערא ״זיך געפונען״. אין דעד פיעםע אױ דא םיר באװענוננ, רידיזם, רעסזעלהאפטיקײט. די פעדזאנען זענען פארקערפעידוננען פון אבעדנצויבגם, װעלכע קעמםן צזוישן זיך און װערבע ינזטערן דעם םענטשן ״צו נעםינען זיך״. אין דער פיעםע טדעט אויך אויף א ״כאר״ פון דער הןינטצ״טיקעד בורזשואזעד נעזעריעאפט — װי א באד אין רער אנטיקער טראנעדיע. יס?ב װאסערסאוס ב\ך \זאסי גר\יס רסרסאלג אין ד״ט׳פראנד האט נדוים דעדפאלג דאם :ײע װעירק םון יעקב װאםערםאן ״דאם אעבן םון סטענרי״, — ד• דאמאנט״עע ביאנראםיע פון דעם בארימטן רײזנדער, כייט קארטעם און קינסטרעדישע בא־ יצדײבוננען םון אםר־קע. 1־י8ר ראסא\ ס\\ ױסױ ראס ױסף ראט, דער ייד־ש־דײטשער ש־יםטשטערער, דעד טהבר םון דעם יראמאן ״אױב״, האט םאדעםנמרעכט א :ײעם היםטאדישן ראמאן ״דעד מארש םון ראדעצק־״, װאם רעבט אויף דעם ארטן װין. רי װירןװג ס\\ טרגאר פא אין פראנקדײך איז דערשינען א קריטישע אדבעט םון רעטאניע ״עדגאר פא און ד־ םראנצוױישע פאעטן״, װאם דערװײזט די;רויםע השפעה פון פא אויף דער *־אנצוױישעיד דיבסינ:. דאס סארסטג\ ס\\ חפיא\ גאלסװארסיי דעד פאדשטארבענע־ עננרישער שדיםטשטערעד דזשאן נארס־ ־יאדט• האט איבעדנעראזט א נרוים םארמענן, װאס עד האט צונויפ־;עקריפן ריורכויס ם״ין זײן ריטעראדישעד טעטיקײט. די יערצעבע ־בנםה פון די װערק האט או־סגעמאכט איבער 20 טויזנט םונט. זײן יעדעם נײ בוך אױ םארשפדײט נעיוארן בלוױ אין ענגאאנד אין א 100 טויזנט עקז., און אים אר״ננעטראנן א 7 סויזנט םונט. אויך א־ן אמעד־קע זענען גאאםװארטים וחג־ק שטא׳־ק פא־שפרײט נעװארן. א־ן ע־ האט נעהאט פון דאדט האנאראד נאך מעד װי םון עננאאגד.— ז״נע דדאמאט־שע זזעדק זענען או־םנעפ־דט;עװארן א־ן ד־ עננא־שע אמע־־קאנעד טעאטער;, און ר־ טאנטא־עמע האט א׳־־ך או־סנעמאבט :.רד־־טנדיקע סומעם. — דאם באשט־מען ד־ נאבער־־פדעפ־ע פאי־;אי־םװארמ־ האט פאדשטאדקט דעם א־נטעדעם צו א־ם. און זײן אעצ־ כע־ ־אמאן ״בר״ענד־קעד כירב־״ א־ז נא״ך איבע־נעזעצט ■נעיוארז א״ף עטאעכע שפדאכן און א־ז פא־שפרײט נעזזארן א־ן א גרזיטע־ צאר עקז. — צװישן ד־ א־בעדנעבריבענע בתב־ם בײם שריפמ־ שטעלעד האט זיך נעםונען א פאדעגוײקטעד און איננאנצן נרײט צום דריק דע־ יעצטער טײא םון זײן טד־ראנ־ע, — װאם צװײ מ־י*ז פון איד ״דאס װאדטנדיקע כייידא״ און ״באיענד־קעיד מדביד״ זענעז ־ערש־נען דעם אעצטן יא־. ראס \ײע לירטריביג ס\\ באריס סאססטרגאג באד־ס פאסטעדנאק יוערט איצט;עדעבנט פאר אייגעם םון ד־ א־־נ־נערםטע און א־נטערעםאנטםטע דיבטעד אין דאטנםארבאנד. ׳;־ א־ז דעד זון םון באר־םטן ײד־שן קינסטרעד רעאנ־ד פאסטעדנא־. זײן נײ ר־דעד־בוך ״װטאדא־ע ראזשדעניע״ (דאם צװײטע געבורט) ־אט ארו־סנערופן ס־א פארעדוגנ פאד אמ דע׳ם טארענטםואן און א״ננארט־קן ד־בטער. ער אױ זײער נ״םט־־יך און פאדםאנט א װונ־ ־ערבארע שפדאך. דינע אירער באענדן ם־ט זײעדע פאדבן און נ־־אנםן. נדוים דעדפארנ האט אויך;עהאט זײן נרו־םע או־טאביא־ נראפ־שע דערצ״אוננ ״אבראנא־א;ראמאטא״, װאס א־ז דא נישט אאננ ־ע־שיגען. א־ן אט דער דעדצײאוננ האט פאםמעדגאק מ־ס א וװנ־ ־ע־בארער אפנהארציקײט דערצ״אט װעגן זיך. ד־ קריטיק האט;עי פונע;, או דאם א־ז אײנם פון די קאונסטע, בונטע און דירנדיקםמע יוע׳־ק פון דער נײער .־וס־שעיד אימעראטור. — אוים די םײנוננען ב־ן דעד קדיט־ק, אױ דאס נײע בוך אידער א דורבו־ס ר״ף בוך, און ״.יטעאט א־ײס פאםמעדנאקן אין דעד עדשטער ־״ פון די הײנטצײ־ ם־קע ־ום־שע ד־כסער. סעג\װ צ\ רסצסװסגסר מען האט טענות צו ד־ ביכעד־דעצענזענטן א־ן עננאאנד. אין אן ארט־קא א־ן דער א־מעדאד־שער װאבנשד־םט ״נ־ו איננאיש ־ו־קא־* באקראנט ז־ך א שר־יבער, אז דער פאך פון רעצענזירן ביכע־ א־ז שסאדק;עפאאן. די רעצענזענטן — זאנט עד — װעדן אר־ד •וײנ־קער און ײײנ־קער אנשטענד־ק און ארנטאעך. עדשטנס, װײא ז־י שרײבן אאיין ביכעד. צװי״מנם, זױיא דאם רוב אייענען זײ םא־;יםק־־פטן פאד ד־ םארראנן, און דעריבער טוזן זײ אויבן ר־ ב־בע.־, ״אס װערן א־ו־םנעגעבן דורך אט רי םאראאנן. און אז מען שדייבט א־בער א בוך *ון א *־ײגט, קאן מען א ודאי נ־שט זי־ן נדאב אין מען מוז זאנן װענן א־ם נוטע װערטער. און קודם־בא דארף מען ־אך טט שרײבן ײענן שרײבער, װאם האבן א נאמען. דעידצו ־־וקן ד־ פארראנן כאעראײ שמאטעס און װאם עם קופט זײ אוכטע־ ־ער האנט, דע־נאך נעבן זײ װעגן די ביכער גרויסע אגאנםן, א־ן ־ער עואם א־ז :ישט באזונדערם א־בערקאײבער־ש און;עמט אא־ו, װאם מען ניט א־ם. אב־ מיר זענען געװען זיכע,־, אז דארט, ב״ אײטן, א־ז שוין ׳יר־ז;זט א׳ין ם״ן און שײן,. אפשר אײן *ונטערשײדנ אגגגער א״עגע־ ־יעדט נ־יטס :תפעא און א־ז שטאדק־שטארק איבעי־קא״בער־ש א־ן ־ו־פן א׳־ן אײענען ביכער. אוי אױ ער א־בערקאײבעריש! 50 ס\יז\ס סרא\? סאר א ראסא\ װגגג\ באלפוסװרגס איגם קאטויאישן א־נםטיטוט אין פאד׳ז איז םארגעקוטען אונטעי־ רעם םארזײן שון עפעסקאפ באדבריאר די ־עריעבע פאדזאםמנג ם־ן