Literarishe bleter · 1933-02-24 · 9 (24.2.1933) · p. Seite 144

דיפעראריטוז בלזחסיבד 11\ז. 9 4601,> 144 ז״פ קודיאזז 3ײ עזדײפעך םזעלדןיכג צדם ליטעדאמדםארײן דעדמיט מעאד איך סייכע וואר׳טעװער קןזלעגן ליגזעראטן און ז־עורנאליסט;, א איך טרעט ארו־ם םוגם װארשעװעד ריטעראטך און דטודנאריסטךפארייז. ד• סיגה איז זייער א װיכטיםע און איז אין אונזערע סריחן אלענזען באקאנט. דע־ יח־י׳גדער ייטעדאטך און מװרגאריסטךבאד־ין אין װאר׳עע אח א נױזנום םאר יעדן איינציען טיטנליד, װעלכעד האמ א :־צויז בון טארעכט. אזערבע, װאם האבן דעם אוסנליק צו זיין א קריין בישערע באגאבט, וחעדן דא׳־ט םיסטע־ סאטי׳ט צענ־יעטערט א-ון צעדיבן אין ־טטויב. איך האב דעם דאזיקן גיחכום שוין;אנצ־ע צען יאד, םון זינט איך בין געקזומען םון רוס־ רא:ד, און ס׳נענינט שוין פון םיינעמװענן. איך פארבלײב :אר ביי ד• דעבט פון סיין אננעהעריקייט צו דעב װאר׳עיעװעד יידישן פען־קאוב. איך בין א פארעסטיניער ביחנעד־ן. איך בין כי׳טט באנייםמע־מ פון מיין העבריע־ש־אראב־יכ—עננלישן פאם־ פארט. ם׳איז בלויז א פאקט. אי־ץ־־שראל איז מיין היים. :אר אלכ ײדייעע שרײבעד־ן קאן איך נישמ נעהערן צ,י דעם דארטיקן העב־ ־ע־׳ען פיען־קלוב. מיין :רעםט־ע אנ־ערקעכוננ דעם העבדעי׳טן .־ענע־ טאכם *ויםן באדן פונם העב-־ע־שן ארט־נײ־ראנד,;א׳י אלס ײדישיע שריפטשטעלערין ב־ן א־ך אנג־עשראסן און איך שלים מיך אן אין דעם פאלקסט־מרעבן ײדישיזם, אע־ףי װעלבן ם/־עדן ד־ יידישע מאםן. דע־ נורל פון ײד־ש איז מיין אײנענעד גורל. אין דעד צײטוננ ״םאמענט״ פאדבלײב איך ארבעטן אלס אויס־ אענדעדין, אזוי וו• זשאבאט־נסקי, אזו־ װי ה־בכאװ א. אנד. איך בין םודי־ע מײנע ־וארש־עוועד קאלעכן, אז מיעע לעניט־־ מא־צ״עם פו;ם פאדײן און םונם םיכד־קאמ כיב איך אפ צװיק אי:פ פא־■יכם־מעקרעטאר־אט םון טאאמאצקע 13. רװל פײגוװבערג פו\ רער רעראסצ־יע.■ מיר דדוקן דא די דעדקאעדוגנ םון דעד שד־פטשט־עלערין,יחא פײנענבעדנ, װי יעס איז אכגעשריבן. ר. םיעע:־ בעדנ ־עדט װעגן דעם ליט. פאר־ין װי װענן א ניהנום, אבער זי קלערט נישט אויף, װי אדום דער פארײן ״צ־ענישטערט און צע־ שט־־בט״ מ־עבטשן סיט טאלענמ. אױב ם׳װאי־םט אזיף א פארײן אזא פא־װ־דף, דארף טען עם באכרינדן. פײ טארםטא־ען ט־עפן מי.־ א סך אזערכע קוריאזן. איז זײן מאנומענטאל װעדק ״ק־־נ אוין םרידן״ א־ן ערשטן באנד, בשעת דע־ פירשט אנדדײ בארקאכסק־ םארט אורעק יאו־ף דער מרחמה, טוט אים אן זײן שװעסטע־, ד■ פ־רשטין מאריא, אויפן האלז א הײליק בילדל אין א זילבערן ׳־־עמר אויף א דין זילבעדן קײמל. אין םוף פי־ן דעם זעאבן ע־שטן באכד װעדמ דער פ־־שט אנהרײ םארוװנדעט, א־■ די סאלדאטן ניבן אים אפ דאס צונע־ויבטע הײליקע ב״ס־ל או־ף א דין כא׳צדן קײטעלע. פא־װאם איז דאם ז־לבערכע קײטערע םאר־ װאגדאט :עװאדן א־ן א :אאדנס? אפש־ כעמט זיך דאם דעדסון, װאכ בײם אנהױב האט דער קיכסטאעד טארסטא־ נעװאלט אדנטעדשטריינן ד־ פשוטקײט םון דעם מ׳שפחה־הײאיקטום, און בײם םוף חאט ע־;עוואאט באוריזן ד• םצענע םון דע־ רויבערישקײמ צװישן די טאא־ דאטן, האט דאם קײטעאע ז־ך נעםוזמ סארװאגדאען אין אי;אאדנם. - אזוי האט;עפאדערט דער קינםטאערישער אמת. אין דעם זעאבן װעדק טרעםן טיר אויך אכיף א כאנצער י״ כ־אנאאאנישע טעיותן, װאם האבן א שײכות טיט דער פאמיציע דאם־ טאװ. דא־ט;יכם־נען מיר א נאכצן מישפאש בגונע די יארן א־ן עאטעיד פון די העאדן. דאם כעטרעכע זעען טיר אויך בײ קוטוזאװן. אין אײכיקע ערטעד אח עד א צוױי־אויניקעד, הגם אםטער דערצײאכ־ טאאםטאי װענן אים, אץ אײן או־נ איז בײ אים (בײ קוסאזאװן) נעותן אן אויםנערונענם. זעאטעגער סרעםן זיך אזעאבע קוד־אזן בײ דאםטאיעוז׳סקין, הנב ער האט נעשריבן, וױ באקאנט, זייעד אײאיק, און די א־כ־טרינעם א־ן ז״נע װעדק זעכיען מעד פארװיקאטעה א. דערמאן האט אין דאסמא־ ־עװסקים װערק א־כנאנצן נעםונען פיכף קוריאזן און םון זײ איז באויז איינער א װי-טיקער. . אין זײן פארשוכנ־ארבעוט האט א. דעדסאן געםוכען ב״ טשכ־ באװן בא׳ױז םיד קוריאזן, בײ איװאן בונין אייגיעם און בײ קויםדינעי קײן אײגעם כישט. ר. ס. ״נאנאא האט;ישט נעקעכט דאם דוסישע רעאאע רעבן״. אט אזו־ האט דע־ באיװוכטער היסטאד־קעד םון דעד דוס־שעד איטע״ ־אטו־, ם. א. װעננראװ, באט־טרט זײנעם אן אדטיקא, װעאכעיי־ האט בשעתו א־ו־םנעדופן א;רויםן ט־מא. דעד אויטאר םון ״רעיװיזאד״ און פון ד־ ״ט־־טע :םשות-, א־ן װערבע עס שפ־גרט ז־ך אפ נאכץ ־וםראנד, ״האט אין ז״ן יועבן נאנץ װ״נ־ק ם*־בדאבט אין ר׳־סאאנד און עם בסעמ :־שס נעזען, האט ויע;:־אװ;עשי־־בן, — עד האט באויז נעקאכט אכקראיכע און פעטערבוירנ״. און עם איז טאקע אםת. אין הארבסמ 1832 האט כאנאר מ־ט זיך פיטנענומען םון דער ה״ם זײנע צוױי שורנסטעי־איעך, װעאכע עד האט געװאאמ אײכא־דעכען איז א פעטעדבורגע־ אינסטיטוט. :עבן קודםק האט זיך :עטראםן א פכשוא מיט דיעד קיארעטע און זײ דענען געצװוינגען נעיװען צו פארברעננען א פא׳־ טענ א־ן קודסק. דאם איז דעד אײנציקער פאר, װען ער האט;עהאט ד• פענאעבקײט זיך צוצוקוקן צו א ־ום־שער כובע־כ־־עישטאט. ע־ האט דא־ט;עװו־נט א־ן א האסער א־ן טס־זמא א הוץ דעם טדאק־ טער און ד־ ש־יאדן או־ף ד־ נאםן דא־ט נארנ־שט נ־שט נעזען. ח־צד־נם א־ז;אנאא דד״ מאר נ־נפאדן פון פאיטאורנ קײן פעסערבױ־נ אין צוױי מאא פון פ־נטעדבורנ קײן פאאטאװ־נ. אויט ותנגראזוס השבון האט;אנאא פא׳־בדאבט אין דוסאאנד 27 טענ פאדנדיק און 7 טענ א־ן ק־דסק. ד־ ״טויסע נפשות״ האט עד נעשר־בן שו־ן זײעכד־ק א־ן או־םראכד. ש־ין פאר ד־נם, א״דער ינם האבן זייך באװיזן די ״טו־ט־נ כפשות״, האט מ־נן שוין נאנארן פארנעװארפן, אז ע־ קען זױינ־ק ד־םאאנד. אקםאקאװ האמ שוין אנגעורזן, זוי כישט ריכט־ק יעם ז־ננען אננענעבן;עװארן די פערםאנאזשן פון דעם פראװינצער אדמיכיםטראצ־־נ־ אפאראט אין ״דעװיזאד״. אין די ״טו־טע נפשות״ זענען אננעינעבן צװײ פא־ז־־צינ־ט׳ פות־־ם אויף ארו״םס־ד האט מען נעקעגט םאד־ קויםן אויםשריסאעך מיט די םאמ,4תס, און טשיטשיקאװ האט זיך אפנעזאנמ צו קויפן ותבעד. אויט ד• דעטאאטיקע תקנות האט מען ט־ט אן אײנפאבע־ באפורמעבטיקונכ :ישט געקענס מאכן קײן שיכ טראכזאקציעס, און ב״ :אגאאן יתרן אזזך׳כע טראכזאקציעס ־א;ינמאבט. אט דאם;ישט יז־נכען דאם ־וסישע אעבן בײ;אנאאן איז עננ פאדבונדן מיט דער הױפט־פראגע ותנז זײן שאםן, — צי איז ע־ :ינותן א דעאאיםמ, א סאטיד־סעד, א דעמאסק־־ער, אדער ינר האט נאל :ינשאםן פאגטאסטיש־נ טיפן, װעאכע זענען װײט ם<ן רעאאן אעבן. בײ;אנאאן טר־נפן ױך אבע־ גאד אנדערע קויר־אזן, װעאכע מען טדעםט;אנץ אפט אױך בײ אנדערע שדײבער, — דאם זענען שטארקע םתירות אין ד־;עשיאדעדסע ב־אדער און נעשסאאטן. מ־ד װעאן דא אנוױחן באוח או־־ף אײן א־ט, װאס קאן ■זיך װא׳־םן אין די אוינן אם־או ד־נם נ־שס־א־יפמע׳־קזאמען אײענער. דעד;אנצעך עדשטער ט״א פון די ״טײט־נ נםשותי — דאם אכקום־נן פון טשיטשיקאװן אין דעיר כובערנ־־נ־שטאט און זײנע נסיעות צו די;וטבאזיצערם קומט פא־ אין זוםער, — דערויף זענען םאראן פיא אנוױיזוגנען אין טעקםט;ופא. אב־נר צוריקקוסענד״ק אין א װאך ארום אין דעד שטאט ^1,;ײט טשיסש־קאװ א־ן א׳ בערךפעאץ און נ־שט נאר טש־טשיקאװ, נאד א״ך מאניאאװ נײט א־ן א בעדךפעאץ, און דעם תאבן טאנ פא׳־ט טשיטש־קאװ צוריק צו זיך א־ן האטעא אין א אייכטער דו־אזש־ קע — הײםט ־נם, אז עס אח ז־ומער, נישט װינסער. ־נם איז זיתר שװער צו פארשטײן, סון װאנען עם האבן זיד בײ כאכאאן;ענומען בערךפעאצן אין םאמע מ־טן זומ־נד, פונקט אזו־ ור עם איז שותר צו פא־שטיין, פון װאכען עס האט זיך;ענומען א טע־ת בײ אזא או־םמינרקזאמען שריפטשטעאעד, װי א. טשעכאװ. אין זיין דעדצײאתנ ״דרײ יאד״, האט דעד העאד חתינה אין הארבסט־ ״ד־ חת־נה א־ו פאדגעק־מען אין סעפט־נמבעד און אי-ן ד־נם זעאבן טאנ זענען זײ אפגעפארן קײן מאסקורנ״. די נסיעה האט העכטנם געקעכט דײערן צוױי טענ, אבער אין מאסקות פארט מען אין שאיסנס. אויף ענאעכ־נ טעותן בײ טשעכאװן וױיזט אויך אן א. דערמאן אין נומ. 12 פון מאםקותד זשירנאא ״קראסנא־א נאװ״. אין דעם תרבן ארטיקא האמ דעדמאן אױפנעקאיבן א נאנץ פעקא קוריאזן אויך בײ אנדערע שרײבער. זײ, די קודיאזן, װארםן נישט יזײן ״םאעק״ אויםן ותרק, אבער דער אנאאח און דער פרװו אויםצוקאערן זיתר אנטשטײז תנען די־נר אינטע־יעםאכט פאר דער ספיכאאאנת םון קיגסטאערישן שאפן.