Literarishe bleter · 1933-02-24 · 9 (24.2.1933) · p. Seite 141

זייט 141 ליװגװ־אריטוגו מ־זוסיסיר גוװ. 9 4601.) ד׳ר י׳שדא? וןנין/ת?־ז)נינ אליעזד שמײנפאדגס ״םשלים״ צו כױזן א8י,8רירן םיט ראם, כד• צו מוזן וחו־ן ׳עטראסער און כלל• שטראפער דערצו. ,...און םע ראננלם ז־ך נויט זיך א?ײן א־ן װירב־ראד דער װינט, וױינענדיק און דריחןנדיה זיך װי א יעיאגנ״ — אט ד• אײגענע ווערנזע־ םון ׳עטיכבארנס םאבא ״נביא״ דארפן גיעזאוט װערן אויוז יטטײנבארגן נופא. פון איבע אייבערנײן צו האם, פוז אינדױױדואר־פםיבאיאניע צ• :ואסן־פםיכאראניע, פו;. פארט־פטע־ גיעצערמ־טעד ייריה צו ׳צט־רכוע; די באסט־ריע פון ורעיט־פאריעהײט-״דאס ארױ האט ־עטײנבא־נ דורב־ נעכיאבט דודך טװעריע און פײנפ־ריע ״־אנג־עני׳טן מיט זיך #זרײן״ און ״וױעענדיה און דרײענדיה ז־ך וױ א ׳טראננ״... אבער װי כזע־קװירדיה איז דעד כח פון אן אכותן קינםטדע־: דאם ארץ האט א,ײף א האר אםיריו נ־יעט געינוטערט אין דער אוכיפא־־ גרײכרעכער איבעדצײנונגם־ און װירהוננים־ה־אםט פון דער ״עטיינ־ באדוגישער העװארזציאניזיידנדיהער פאבי.. וואם עם איז ־א פארבציבן פון ׳עטײנבארג דע׳ם ייריהער אין אט די םאברעי^ איז ד• נעװאילטיהע א־נטיאיטיװע פא־יעטיענדיענ־ייע פאר דער רינאםיה, װאם א־ן דער נוייעטיתפנעזאגט םטאט-״עע־ װע־ט, רי םאד״םטענדענ״ט םאד דעם אינעהרעכן באהאיטעניעם רעבן אין זין פון דוממים און חױת. ם׳איז כרר הײן איבערטד״בוננ נייטט: װאם צענדרײזעד ואא'9גזיראלאג\ און אײב אזעיכע יװערן יבפעטע־ סימען, װינגזו־אלאויװיכאלאוץ האבן און װערן דעדנרײכן אין פדט פון אויפ־ רעהן דאם אינעדרעבע רעבן פון די וױיניה־ אדעד נאדנ־יעט־בארעבטע, דורך אגשטרענגוננ און ז׳וכעניש, האט שטיתבארנ םארמאנט םון זיך ארײן. װען שטײנבארג, א שטײגער, הען או־פכאפן די פםיכאראנישיע אונטערשײדן נישט ברויז םון א הא־ז און א הוינט, פון צװײ האטשהעם, צוױי הינער א. א. װ., נאר אויך םון א שירעם און א שטעהן, ד• שפיז און די נאדר, דער רויך און די כמא׳רע, אם־רו פון א מענע- און דאטען־העטר, אםיאו םון א ראך םון א ב״נר און כזעשענע הנעפלעך א. א. װ., איז עם ינישט ברויז צוריב גנװוײזלנוכזװ־ מעטא־ םאדע, נישט נאר דעדםא־, װײר ער ברעננט עם אריבער הינםטרעך פון סענטשן אויה אט די ארע זאכן, די אויסנעפונענע דינע פשיבא־ 4אנישע נױאנםן האבן רא, אאא, נישט ברויז א מעטאדאראנישן, א באד־ינונבם־כאראהטעד, זיי זענען םון דעם דיכטעד אויפנעפאסט אװ אר־פנעבא&ט אן און פא׳־ זיך. ד שטומע באשעםענישן באהומען פשוט רשון, װען זײ הומען אין שטײנבארגם זע־הרײז. װאס עם טײרט אויס שטײנבארנן פון אנדערע םאבר־ד־בפיע־ אםירו םון די נאד־נרױסע, אםירו פון די סראםיהע־, איז אויך דאם. װאס ער איז אריגינוול אין דירעהטן זין םון װארט. ה־־ראװם אר־ני־ נערהייט האט זיכער נישט נעריטן פון דעם, װאם די םיױונמנוס־נ פא־ ייינע םא׳ברען האט ער גענומען פון ראפאנטען, און דאם אײגענע איויך בנונע ראםאנטען, װאם האט גענומען םױזשעטן פון עזאפ, בײ אונז — דאם אײגענע בנונע,?משר, רב מדדכירע, װאם האט נענומען םייוזשעטן בײ די הראסיהער. אבעד א. שטײנבאידנ האט אפילו ננױ• ועװוסױ בײ היינעם נישט נענומען, און נישט נא־ מצר דער פאים און אידײ, נאר אװך מצד דער עצם טעמאטיה איז שטײנבאדנ אױ־ נאננױ טסיײנבארגיגזו. א באזונדער האם־טר איז שטיתבארג דער זערטענער גנזגזראן גזײגוםגור. ארע םאבר־דיבטער בארײכע־ן די שפ־אך, ארע צײכזגנען זיך או׳ים טיט א געװ־סער ש&דאך־וױרטואזיטעט, בײ אונז, רמשר, האט רב טדדכירע בשעתו ארויסנעװיזן אין וײנע םאברען א באװונדערנ־ דיהע שםראך־מייםטערשאםט, אבער איױך אין דעם פ־ט םארנעמט שטיתבארנ א באזונדערן פראץ. וײ\ שםראך־מײםטערשאפט איי א םפאנטאנע, א נאטידרעכע, אן דעם מינדםטן םימן פון בכװנה־ דיהער יאנעניש נאך הונצנמכערײ. שטײנבארנ שיט מיט שפדאברעבע אײנםארן, מיט פעו־רען, ײערכע װערן נישט פארברײבן דער אײננט־ם פון נעצײרטע, נאר װערן אומבאדי׳גנמ אריתגײן א׳ין פאלןגו־א־׳צר. שטיתבארנם ״םשרים״ באדארה מען רײגזנגו\ אלײ\, רײענען אין איבעדרײענען, שטײנבארנם ״משרים״ באדאירםז ז־ין א טיש־ב־ך אין יעדן ריויז, ׳אר הרײן און גרױס. וגװנ,.) נעגונ דורבצוהוהן ברויז די נגװזט\ פון זיתע ״משי־ם״, בדי צו זע;, װ• ארנאניש דעד דיכטער א־ז פאהבונדן מיט דעד אוגזנזיסיר־ כארגור נאטוד: טײך, האט־בהיעס, הינער, האץ, דיונט, נענז, טויז, אײיר א. א. װ״ ד• איתענע סױזשעטן — אבער נישט די אירגוענ — פון קראםישן עזאפישן ־ דאפאנטעניש ־ הריראװ־שן רעפעדטואר. אבער נאר דע־ אויגזערלעכער פא\ איז אזא, מצד דעם אינהא־ט און באװעננדיהע אידעען איז שטיתבארג א זון םון זײן דור, פון זי־ן רגנװאלוציאנונוץ דור. ני׳שטא דא די נעוױתרעכע פאבל־נעמיסריעכהײט און די ״הרײז־ ׳ג־טראף״ צו אתדױױדועלע מענטשירעכע שװאכהײטן, — דאס איז ארץ איױפברויז און אכזרױתדיהן דעמאםהי׳־וננ פון מאסן־פראנן, נרוים־שט־אף און באשוידיהוננ הע׳נן דע־ םא־״שע־ װערט־ארױענונ:. שטיתבארג א־ז דורך און דורך גזאציאל־זןגװזפגוריפו, ער א־ז אפשר דע־ .־עװארוציאנערםטער צװישן דעװארוציאנערע דיכטעי־, זײנע פאביען מעגן א׳־יתגײן אפ־־־י א־ן א ראטנםארבאנד־שער שול־ ברעםטאמאטיע, הײן בעסערן יםטאף פאר דעד אויפראהעו־ונג פ־ן נלאםן־הא׳ם צו אונטערדריהער שוין בײ דער ױנגט װעט די דארטיהע ־עװאר׳וציאנירנדיהע התדער־שור נישט ׳נועםתען. א. שטײנבארנ אין זיתע ״משרים־ איז גזאציאל־טענדענציעז, אין אונטערשײד פון א םך אנרערע נעוױתרעכע םאבר־ד־כטער: װיבארד י־עגע האבן נעהאט צו טון סיט רעם אײוצלחוגו טענטשן איון מיט אױדיװידוגולוו שװאכהײטן, דדיהט ז ך זײער טענרענץ א׳וים אין א רײכטן הומאר, װאם סער ׳װי ער ״רײםט א׳וים מיט די ײאדצרען״, פארטשעפעס ער נאר די אויבערשטע צוױינן, מער וױ ער באהעטםט האנסטאטירט ער. הוסאד, װאס איז נעװענרט העגן אײנצרנע, הען נישט זײן אנרעםױו אין רער אײנענער מאס, װאם הומאר — ״פיגר אננדא״, יענער, װאם בארירט נאנצע םאדארנעסײנערטע וזאנז\. *ענעד איז שוין א׳ומברחמנותדיה איון אווסבאשרענהט־אנרעסױו, יענעד ״רײםט מיט די װאדצרען אוים־, יענער איז נזאץ־האםסיױנז. און אוא איז אריעזר שטײגבאדנ! ער נרײםט אן די פארשע װוולוז־אררגװװגו אסיריו יבשעת ער שטראפט די פארוןגווכסיגװזוז גופא, די װאם זענען, צוריב אפנעשזואכ־ טער װידערשטאנדס־םע־־ײט, ״מהבר־באהבה״ רי םארשע ״אײגאר־ דענגנג״ םון דער װערט־אדדענוננ־״אימאוו־ז־ענוננ-, האט ער מער און בעיסר בדעה ד• פארןגגוכסױגג און די פארןגווכסיגור. אין אזערכע, א שטיינעד, םאברען, װי ״דער האמער און דאס שטיה אײזן־, ״דער הרױ און רי זענ״, ״דאס םערד און רי בײטש״, ״ביי רב טאח־־עסר אין הויוי״ א. א. װ״ אין װערכע ער בײטשט, דאכט זיך, די אינדמוידוערע פײן, איז עד װאוזךמזיכאלאג. און רעד וװנדער איז — װאם;דאד איויף אזא דיכטער, ױי *זריעװד שטיתבאחנ א-ז צו זאנן מער וױ אויף אן אכדערן ״צוױי זעערן אין איתעד ׳ברוסט״: דװהא שטײנבארנס ר־כטערישע נשטה איז דאך אי׳ז איי תוך א טיף־ליריגויגו, דײהא וײ\ אתעררעכע נײנוגנ איז א פא־טיםט־זלױדיװידואלינזסיינוװו, דװהא ער איז סיצ טיט צערטרעב־ הײט און מ־ט א באדעדזזעניש צו טרײםטן און מונטעדז און מר׳מד זבות־זײן. עם איז פאהאנט ד• אלטע באהונתשע אנשויאוננ, ר׳ויט װערכער יעדער אמתער ׳.־עווארוציאנע־ איז און טוז ױין אננעזא&ט ה־רם־כי מיט האװ, מיט בתטא׳־־שער װױאגסיראניחט, אוא ׳־עװאר׳וצ־אנער הומט אן ױין שטיאו* און האמױ הענן כרר לײכװ, זי ניט אים אםילו אי־ נע־רעכע באסרידיהוננ. אבער נישט צו דעם ט־פ רעװאריציאכערן נעהערט דאך אי׳יעו־ שטיתבארנ, װאם די ליכגז צום מענמש, צום מענטש װ־ ער איז, איז זײן פרימעףער נשמה־אתהארט, רי׳ותדיהע הינדישהײט שצאנט דאך פון א־ם אדויס, — נישט אומזיםט איז ער אזוי ארנאכיש פארבתדן םיט הינדער און האמ הינרער אזוי םיר נענעבן (אר־עזד שטיתבא׳־נ אצם בעסטע־ התדער־שדײבער בײ ארנז, אצם אײנער פון די נרעםטע הינחע־־פריתט, אין פחט פון התרע־־ פ־ײנטשאםט — רער אטתיעד פטװװאלאצי פון דעד ײדישער נאם, איז א האפיטר םאד זיר). — הענען סיר ץייך שוין םאדשטערן, װאם םאד א טיסע חראמע ער האט נעטוזט ■יעדעם םאצ דודכטאבן, בדי