Literarishe bleter · 1933-02-24 · 9 (24.2.1933) · p. Seite 137

זײט 137 אסםטערדאם דום; האיציענדער ײדן אויף זײער האלענרײע; ײדי׳ט ״כירזום נדוא״ #>דער ״םהום אדץ״; זי איז די;ריעסטע ״דישע יעםאם אין האאאנד. םאדאן אבער ײדי־שע םהצות און ״ײדי׳&דעכע ״דן״, — לויטן הארענדיעזן באנריה — אויך אין אנדעדע יעטעט און ׳עטעטרעך. אבעד אטסטערדאם איז די;דו־סע י״רייםע יםטאע אין האראנד, — דעד ״כמום אאץ״. װ•;עזא;ט איז יעווער אין אײן ןארטיקר םארבײצופ־דן די א<ע ײד־יעע ט־פן און איבי׳נ־נעבן ד־ םאדטײדענע ײדייעע םנהנים א־ן האראנד. א־ך ב־ן אויך כזםוםק א־ן װאן פראאנם נא׳ו־בן, אז האדע;־ ד־ים ײדישםײט א־ז בײ ד־ איצטיהע אוכדעטזהדן אזו־ דו״עדהאם־ ט־ק װ־ ער יםטעאט זיך דאם םאד. ודאין םראאנם בוך איז א זײעד װיבט־ס צויטטײער צו דעד דער־ סעגטעניט ם.־;ם הארענד־טן ײדנטום. כו־ט םיא טאאענט, אין א אע־ בעד־הער שײנער יצ&ראך;־ט אונז װאן םדאאנ א־ן וזײן ״נעטא״ א רעבעד־ה ביאד פון דעם ײד־שן אמסטערדאם םון הײניט א יעאד נא־, װאס דאם בוך איז;עטר־בן או־ױ הארענד־ש, און עם האן דע-בעד;עאײענט װערן נאר פון דיעד א תאײנעם ט־יא ײדז... ר־װעדאדימע ^לסעיסיד װוז 9^460.) אויױ דעם שםשם םרוי, צי זי האט ר־בטיס באדעיזט די האר... ער טענהט, אז עס איז נאײכער אנצונעטען אין די ײדישע שואן סויעשע אערעד׳ם וױ יידן — אסיהודםים. זואדעם, װי פדײ אעװי איז נישם א־ון זײן םר־װאט־לעבן, האאט ער םרנדעסטװענן זסון דעם כאא, אז ״אאע װאם נעהעדן צו דער סהאה, אננעשטעאטע און ארעמע אײט טוזן זיך םידן ץדישאעך!" און װען אנטאאן אעװי םארמ םארב־י דער "דישעד;עננט, אין זײן אויטאנואב־ר, םא׳־שטײט זיך,;יט עד;וט אבטו;; דערו־ױ, אז ײד־שהײט זאא םון ד־ אי-עטע אי״ט א־־ך ״דנ־אא כוא־רס פאאץ״, אמעה־ט װערן ור ם׳הער צו זײן... און דאן הומט ד״עו־ חזן, װאם הען װײניס זיננעז, האן;ישט או־סאעבן םון באויז חזנות, האנדאט ער ״צו״ ם־ט—דימממן... פארט־ה מ־ט דעד שוא, םאאט אוונז װאן פ־אאנ א;אאעריע םון די ײדישע נאםן־ט־פן, פ־טוטע םאאהם־סענטשן און הא־עפאשנ־העם. עם;ײען םאדב־י ד־ באד־מטע אטסטערדאמער ײדישע;אסן־פא־־ הו־םער, דעד טיפ םון דעם ־־עטעך־״ט־חד״ מ־מ א ״בעדדא א אא םראנץ יאזעח״... ער וױיזט או־ך ר־ אדויםנעארבעםע ד״מענט־םוח־ ־־ם, ד• דימעלטישאײפעי, ר־ בעטאער. אן אי;טע.־עםאנטעד ט־ז בעטאעד, װאס זײער םרנסה א־ז חערטאנען םאדהאדעוותטינ;שמ־ות־ ד־הע אמסטעדדאמעי ײד;, װען זײ דאבן ־א־צײט... דאס ענען שנארער מיט א ״םיססן;עהאאט״ םאר זײער זכריון... ■■ ■■ ■■ ■■ ■■ ■■ ■■ ■■ ל י ד ע ר י 1 ס ף ק י ל ג זן / / ״ ן ן ש ע כ ע ש ד י ה י י ז ע ר זמ .1 .8 :עם די הײזער םון דײן שטעטעאע, ד, הרנמע דעכער, אונטעד םינהאיננדיהע שטינרז אין דעד;אכט, און הויב זיי פון דעם זוטפ ארױף, און וױיז זיי םאד מיין פנ־ם איצט, יעט־אנן מ־ט די װאסערן און װ־נט. די װאסע־ן, װאס אויםן ם*>■ דיין םענםטער אין דער ברײט, זענען א־צט אװדאי —;רין, און וױיט ארו־ף, דאס בערנא, אויף א אײדיס םעאי טוא־־נט זיך כזיש וױגטן אדן;עוױין. ד־ טונהאהײט םון ־עדן בוים, טרא;ט שוידער אין די צוױיגן אויױ אומזיגיהע מײד^ערישינ העפ אין :אהעט, װ־ םון שנײ ארו״ס האט מען דארט דאס ־אמעדן םון העץ םא־בא־נן אינטע־ העאוט... ד־ אב:ה, מ־ט או״סנעברענטע אנױגן םון א פינטטערן ה־סא. הוהט, צו ד־ שו־בן םון א;־דער־הן דאך, שפארט זיך אן ד־ פאו־טן אן, הויהערט אין די ײאאסן זיך, באהאאטן א־ן ד• בײמינר או־םן ט״ך.;עם ד־ הײוער םון דײן שסעטעאע, די הריוכ״נ דעכער, אונט־נר ם־נה—ננד־הע שטערן א־ן דער נאבט, און וױיז זײ םאר מײן פ;־ם איצט, און פיד זײ םאד די העגט מיד דורך,;עטראנ;, װ־ ד־ שעפסע*עך א־ן פעאד — א־ך בין א־צט שו־ן נוט צו ד־ד, און וױא;ישט, דיו זאאסט וױינען םעד און ב־ינכן זיך רי הענט דאדט םארן ײ־כט... כרריל דעם טדריעד ב׳װיא דעם טרו־ע־ פון ד״ן פנים אפװאשן םיט טרער; או; ט־ט;וטע רײד, און װי שטיאע װאסע־ן, זאא אנאויםן מײן בריװ צו ד־ר. די םרײד, װאם האט װידעד זיר באהאםטן מיט איבשאםט צו מײן איפ זאנט כױר איצט: אז דו :ײסט אאץ נאך דארט :אױםן זעאבן װענ צום װאיד, און רי שיך דײ:ע, וױ תמיד נ־שט געפוצט, זעגען אנגעשטױבט מ־ט זאמד,;אר ימינם דאכט ױיך כי־ד, אז ם׳סרײזאען זיך די האר דײנע :עדיבטעד אויף דײן האפ און נאך ינפעם, ד־ או־:ן זעניען טונהעאער — ארן מונהעאעי דאס םײער םון זײער;רינעם איכט. ינפעס זענען די הענט דיינע, אזעאבע םאדנע וױיסע, אנן ד־ ם־ננינד ד־כערינ םא-־שפ־צטינ און םארבענחט. — זאנ, װי זאא דאם ױין? א חאום האט מיך או־םנעװעסט, אז חו ביסט אין םײן שטוב;עװען, אז דו האסט רא די םיערהענגאעך, נא־ או־םגערוהט און אװעק. זאנ, וױ זאא דאס זײן? װי זאא ראם זײן? איז דו זאאסט א־ן סי־ן הויז;אך זײן, אז מ זאאסט, אונטער טינהאה״ט םון װענט, כייר עםענען ףי שיין?- ■\932