Literarishe bleter · 1933-02-24 · 9 (24.2.1933) · p. Seite 134

ליסיזװ־אריפװו!למסיוזר 1\ס. 9 ןס46.) זײט 134 די פןוגיטייזעד ארום זיך, די װאס חאבן אים נעוױזן ,אויםזדעז־... איז אים;עשסעלט א שםינל אנמיזעגן פנים, ער זאל ויך דען א םאר־ •עפינענעם פיז זיך נופא. די גאנצע ציוםט *רנם אים איז;עװען ניםט. עד האמ;יװואאט םאדניםטן מיט זיך אט די דלרכ׳םגיטצעכע זיסצעב־ תייט אוז דעטייז״ס. אוז ער, רעד אײביסעד אוסרו, ־אט אזוי נעכאדט;אך א סינוט רו. האט זיך אבער נישט;עיזאנוט צוצײנן אויח יעגעם ײארעסעז םוך, װו די פצאכע האבן זיך;עכאליעס אוז נעםיטערט איז אוימעװאדעטט םאי זיך א זיכער שטיקצ ארט או־ף דער ערד... ב. א, עפ;מ מיר צוריק רי שאפ, איך װעצ דארט אצץ פאדטדא;ן. זו• א קדײידשניט זענען אייננעיטניטז די דאזיקע צזױי ׳פורות אויפז הימיל פון אונזער דיבםוננ, פון או;זעד;אנצער ריטעדאס־ר. עפעם ברענען זײ מיט פחד, םיט פארװודף, מיט נקםה־דוף און טיט יעצטער יאויע־פינםטערנײע. א צוריקציויפן םוז א פארבלאנדזיםעגיש, פון א פ־עמרקײט, װו מעז קאן אים;ייצט אזן מען פאר־צטײט א־ט;■יעט, מען וויא א־ם נישט און מען דא־ף א־ם;•שט. װידעד א םימי באצ פון אינזע־;אנצער ריכטו:;, פון דער עכםער פאעזיע, װאס האט זיך;עהאצטן אויף איד הויך, אין איר אײננקײט און א״ננא,־־ טיקײט. װי;ר־ננ מען פא־נעםט עם בײ או;ז. אז מארים ראזענםעלד איז;עװען דעד סאמע ער׳עטער מענט׳ע אין אונזע־ דיכטונ; מיט נליענדיק בלוט און נערװן. אין געצאצקעסער אבםטראקציע און םע־ סאפיזיק־מליצה האמ אלץ;עגציװעדט: תכמה און איבערחבמה... נאר ני׳עט ק״ן רויט באוט. תורה און צומדות, נאר נישט קײן תנועה פון באװענלעבע אבי־ים פון אים הזיבט זיך אן ד• דיבטוננ באהעפטן מיט װעטל און לעבן. מיט מענטש און;עננשטאנד א־ן דער װעימ. און אומנעהו־עד אױ געײען זיין װירקונ;. םאציאלער מאטױו און אינרױוי־ רועלער רויטער אטעם. זײן טאן, זײן פאדנעם. אים האט;עשטערט זײן צײבג מיר הערן אבער אין איר דעם הילך פון דײן שטארקן בירייטן טראמ — א סגװסיבז א(\ אדײ\גזז?װול\\ איץ רער ליסיבדאסױר אזן עס האט א רודער נעטון די ערד אונטער איס. פארוזאם האב איך זיך אנונעכאפט אן דאזענפעלדן פצזצלי;;? :״;, נישט פלוציל■;;. תמיד זע איך אים פאר זיך, װען איך טדאבט פ.־ז אזנזעדי ר־כטוגג, װאם װעמ אםשו־ אייביק זײן אין דער בחיניז פי; זײן גורצ. עד, װי די;אנצע דערשי׳ע-וננ פון אונזעד ליטעראט־־ דא אין ־אנד (אזן אפשר נישט נאר דא), איז;עזוען דער נרויסעד אבן־ננף אויםן װעג פון םארפצאפוע, פון זיך צוםאסן, םון זיך אונ־ טערלײנן איונטערן אפםאצ־אײנםצוס, פון א היםטערייש... נאכקו״בן װי א װארעם אונטעד די טריט פון א פדעסד לעבן און זיך אזנטעי־־ ליען אזנטער ״עדער פ־עמדער זאך און ארט אזן זז׳כן זיך אײנבא־ קװעניען, ביז — דער פ׳ם םונם פ.־עמד; װעט א שמורכע טון און מ־ט א ״^אהדיקן בדיק ארויםשטויםן אין א קאצטן ררויסן אריוים. פערדענלעכקײט אוישן שסײנערדיקן בארן. אזוי עלנט־אקײן איז נאך, דאבט זיך, קײן ד־כטער אין קײן שום ליטעראטור נישמ געװען. נא־ פאאעאניש אױ זײן קאמף נעװען. נאפאלעאניש זײן שיקזאל: האט א ־טטראצ;עטון איבער?׳עגדער פון א האילבעד װעלט אזן זיך נע־ שטיקט א־ן דער עננעניש שון די טויבע ר׳ אמות. טיט זײן נדױסן ראלב־דעדשלאנענעם טאלאנט האט עד זיך א צעװונדיקמעד;עשצעפט פון שוועל צו שװעל און נעםילט די איבצריעײגן זיינע. די ערצעכסטע לײדן ש־י״ען ארויס פון זײניע דורםגעלעבטע שורות. און איטלעכן ראט ער;עװאל׳ט;ארן םיט צופאסן זיך א זױילע. צונעפאסט זיך אזן — איגעי־לעך :עפאסעװעמ געװאדן פון די שרעקלעבםטע עינ״י״ם. זיך פײנט;עהאט און דעם גיפט פון האס צו דיך פארשפי־ײט און;עװארפן אויף אלענדזנס קעפ. וױיל ער האט;עזען א םך שולדיקײט ארים זי־ האט נעביםן די;.־אטעס פון זײן םביבה־שטייג און;ע־ ב־ייט און;עברומט אין;עשלאנן. די;אס האט אפטמאצ;עמאכט פון אים װאם עם האט זיך אי־ :אר פארגלוםט. ער ־אט זיך איר אפנעגעבן פא־ן שטיקצ ברויט, צוגעװארפן אין כדוד און אין שטזיב. די ממונהם איבער דעד;אם האבן הנאה;עהאט, װאס־סער עד האט ז־ך א־ז שטויפ;עװאלנערט, און װאם הינמישער ע־ אױ;עיצ־עגן צו ז־־ע־ע פ־ם און װאם פינסטע־ע־ ז־ין;עשמארט איז;עװאר;. ר־ ממונרם איבע־ דע־;אס ראבן א־ם דע־זען װ־ א מאלפע פא־ן צ-;ײ:ע- או; ראב; אים אזו• באהאנדלמ. א־ן בושה ראט ע־ ז־ך נע־ שלעפט איבער ד• שטעט מ־ט זײנע פאפ־דלעך אוז בלעטילעך א.־];עפעםיט א״פמערקזאמקײט. ער האט;עבעטלט פא־ זיך. און פאר א״ך און פאד מ־ר — פאו־ אוװ ארעזזצז און או־סנעדזעדמ;ע וארן מיט :ישט וױינ־ק כעשפעט. װאס פאד א שאטן פון פארצזױיפלוננ עם שױעבט איבע׳־ז טאז פון זיינע לידע־. א־ן דעם עבטםטן א־ן אים װ״ט א װיםטק־יט פון — אז אז אפסיא:; פונעדגעץ. דאם ערשכע טא־ ־.אט ז־ך א־ן דע־ דיכט־ננ ב־י אונז אד־יננער־סן דער לעבעד־־ קעד מענטש מיט ז״ן ׳־ו־ען װ־יטיק, מיט זיין ט־פע־ איבערנעש־אקנ־ ק״ט אין א ע־עמדער העיט. דאם עדשטע מאל האט דאס ׳־,— מענטשלעכע באקומען ז״ן ש־װױ.; און ז״ן ױ־טם און אנגענל־ט דאם װא־ט מ־ט בלוט־־ער;ל־אונג און;לוט.;אך דר״ען ז־ך ארום פעדלער מ־ט פא־שמאיצ־קטע קו־שן או־ף דער א־םט־ס״ד, ײאס;ערענקעז א־פ :אך פ־ן דע־ שאפ־םביבה און ־ימעז ז־ך דע־מינ, װען דער נאנצעי-ם אדום א־ם א־ז ש־־ן צעפאלן װ־ א שלעפער־ש קל״ד און ער א־ז;עבליבן א־ן א הלל פון קאיטק״ט און פארלאזנקײט. ע־ דע־ פויטסטע־ ם־מפאל פון אונזעיר לעי; דא, ער ט־עט :־שט אפ פון מ״ן א״;, װען;א־ א־ך פארט־אבט זיך ודענן אונז אל׳ימעז. װע;ן אינזער טון און שאפן רא פ־ן אמאל, פ-ן היינט א־ן פ־ן א־ע מאל. און װ־ ־.אט ע־ א־ו־םנעש■־־;; פזן זײן פא־צװ״פלונ; א־ן ז״נע לעצטע טע;. ער א־ז;עװארן װי א שװארצע נבואה פא־ אונז אלעמע;. א ײא־נונ; א״ף לעצטן פ־יז פון פא־נ־כטו;;. מ־־ צאפלען ז־ך ה״נט א•; דעם א■;ראפן :־שט װעטעז ־ופן צ־ ר־לף. ע־ האט פ״;ט;עהאמ י ת ז ק א? קיפגיסןת^רשע מ $ ם ז פאדשטענדלעך — אז דעיי :אציאנאלער ,נײסט זײערער ואל נישט אײנשלאםן. לעצטנס ראט דאס פוילישע בילדונגס־טיניסטעדיוום ארויסנעינעב; א ציןי־קולאר װענן א זאטליוננם־א׳קציע, װאס דארף דורכנעפירט װעדן צוױשן דער הינע־ ייוגנמ לטובת די פוילי־שע שולן אין אוים־ יאנד. דער געראנק איז אין;רונט־נענומען א דיכטיקער, און װער עם פארנעט נישט די פאליאקן אין אויסלאנד אײנימע שולן, דע־ זאל אלײן זײ נישט האבן. עם א־ז אבער צום בארווי׳ערן, װאס ראם בילדיננס־מיניסטעד־׳ום, אין װעםענם צירקולאר עס רעדט זי־ אזיו• פ*טעטיש ווענן דעד הייליקייט פון דעוד סוטער־שפראך, וחמדט נישט אן דעם זיעלבן פרינציפ בנ׳חנע ײדישע קינדער (אוקראינער און ד״טשן באקוסען ־א מכלוסדשטע שולן א־ן ז״־ערע שפדא׳כן) אין פו־לן. נישט דאם אבער זענען מיר אויםן. צ ו ו י י העכער א דריסל פאליאקן געפינען זיך אויסע־ ד•;דענעצן םו־ פוילן: אין בדאזיליע, אין ד■ פארײנ־קטע ישטאטן, אין פדאנקד״ך, אין דײטצלאנד זענען פא־אן כרעםעדע פוילישע ישובים. א״יטעטים װע־ט געפ־רט א;אציאנאלע או־פקלעדו״םלארבעס. עס װערן אויס־ געהאלטן אײנענע שולן, עם דערשײנען פוילישע צײטוננען, ־עס זענען טעט״ק ביב זיאטעקן, טעאטעדן א. ד. די פאליאקן אין א.ויסלא;ד שטעלן ז־ך שטארק אקענן ד• דענאציאנאלױירנדיקע טענדענצן א־ן ־עדן לאנד באזונדער. אפטמאל קומט או־ס ד־ פויל־שע סיעוט־ם צו :ײן האנט גײ האנט ס־מ ײדן, צו װעלכן די באצױננ איז דארט לנכרי אן אנדעדע, װ• דא אין לאנד. אלם בײשפ־ל זאלן דערמאנט װערן דער פויליש״יד־שער װאל־םראנט אין ל־טע, לעטלאנר, טשע־ כ־ען, דיער נוד־װיל־קאמ־טעט אין אמעריקע א. א. װ. ד־ היגע פו־לישע;עזעלשאםט און די רענ״רונג שטיצן אונטעי ז״עיע בדידעד אין אויסלאנד און טוען אלץ — און דאם איז גאנץ