Literarishe bleter · 1933-02-17 · 8 (17.2.1933) · p. Seite 127

זײט 127 (״^(זדאריסזפ ללבסיוזג־ 8 (59*1 0 פוז דא און וארט אט יער״בן די ״טעערגאזױצער נהעסער״, ױןזס דעי״עיײען א•; טיעע־נאוױץ יצוין דאם פינפטע ־א־: ״...דער נוצב פון ײדייפ בײ אונז א*ן ־׳וניענ־ע רופם א־ױם ד• טחויעײקםטע נעדאנקען. א װענ באי־ױא־אב א־ז נעװארן אונזע־ ײד־יי-ז־באװעגוננ. עס א־ז װי ק־ין זב־ נ״עט;עבאיבן םזן דער קורםו־- פעדעדאציע, םון ד• אפטײרוננען פ.; די קולטוי־־ליגעם א־ן בעסאראביע און פון די ײד־שיסט״עע נעזעיינזאפטן א־ן פאדיצ־ידענע נעננטן. צ• דאטיזײ רע־עראנן דער טע־אד, צי האבן זײ זיך פא־טאבט צוא־ב טענטיטן־כואננא, צי נאר האבן די פ־אאעטאר״עע פארטײען אויס־ נעפויט זײעי־ע פרעצער?׳ צ־ עקז׳םט־רן א־־נצ־נע;ד־פעם אין א ניצב פון אױאאאציע איון װארטן אויזז א פאדב־נדוננ אדער א צענטע־? צ• וענען ד• ביבל־אטעקן פון ד• פאריעײדענע פונקטן אאע יעױן;ע־ װאנדעי־ט א•; בהטות־יטטארן און ט׳טוז ארץ אינהױבן פונדאסנײ? און ד• ױגנט, װע־ זארנמ פאד א•״־, ז־ זאא ױך באקענען נ׳־ט דע־ ־יד״עע־ ר־טע־אט־־, ט־ם ד• ׳עאפיננען פון אונזע־ע;רױםע ד־כטע־ און •טױײבערס?... אינטערעם־רט ױך עדעץ װענן ד• ב־אדוננם־ באדעדפענ״טן און וױםנם־דודשט פ־ן דע־ ייד״טע־ מאסע און פ־ן אײנצאנע א־בעטע־־... זו״טע־ דע־צײרט ד— •. אופט, דער טחב־ פון א־ט־הא א־ן ד• ״טיצע־נאוױצע־ ברעטע־״, אז ״עס א־ז אױף א בית־עואם יטטיא, ק״ן שום פ־אנטעם־קע ב־אדוננם־ארבעט א.א.װ.״ און עד פ״דט אוים אין זײן א־ט־קא, אז עם איז נױטיק איין אקט־עא איצט טער פי־־ער א צוזאבוענפאסיננ פון א־ע בחות, װאס ארבעטן פא־ ײד״ע און ייד״טע־ קואטי־, א נעאײניקטע־ פ־אנט פא־ א פ־יבט־ בא־ע־ ארבעט און אן אפװע־־צענטע־ קענן דעם קעטפנדיקן העב־ ־עיזם״. — ״ס׳טא־ מער נייטט זײן א ב־ױזעד צופאי דאם אנטיבט״ן פון א ביבא־אטעק אדע־ ד• אפהאאט־ננ פ־ן קוידס;, ם׳טאר נ״עט באיייבן אױאאידט ד• באטט״ענדיקע ״ד״נ״םט״טע פא־ײנען, אן א פא־ב״נרוננ און אן א קעננדצאפט פ־נאנאנד. א ײריעזע עזרסװדי גטוטילפזאפסי איויטן מוםטע־ פ*ן דע־ אטע־יקאנער, זאא נעיעאפן װע־•! בוקאי־ע׳צט, קעיניענעװ, און אפ־או טיטע־נאוױץ זאאן נעכויען ד• א־נ״ צ־אט־װ און ביאדן אזא א־נאן. א בינױתפותד־קע קאנפע־ענץ זאל בא־ יעא־םן ד• אדבעטס־אױפ;אבן און באס־אבטן ד• ארבעטפ־טעװעב קײטן. א־ן סדעסערע פונקטן װאאטן ינ״ין נעטוזס אנהױבן זיך צ• ני-נדן א־ניציאטיװ־נדופעם פא־ דער קואטוד־נעזעדצאפט, בדי בײם ע־יעטן רוף צו קאנען זײן פאי־ס־אטן בײ א צוזאטענפא־״. דאס, װאם עס איז דא געזאנט;עװא־ן װענן ־וטענ־ע, א־ז אנ־ נעכואםטן אין דער פואעד ביאס אױך פא־ פ״אן. או־ך דא איז איאץ צע־יםן, צעע&א־טע־ט א־ן אט ד• צעד־םנ־ קײט רוםט ױך אפ אזיף אאע נעב־טן פון דעם ״ד״ען קיואסו־־יבאפן. ד• אביאייקע בר״ט־פא־ט־אבטע און קוט־נעכוײנטע ״קואטזזד־אינע״ אױ פאי־באפט געװאו־ן פון א פא־ פא־ט״א״בע כוענטצן, װעאבע דיםקדעד־טױן דעם עײנעם נאביען פון דער ״קואטו-־־א־נע״. אנ־נימאט א גרויםע צענט־אאע קואט־־־אי־נאניזאצ־ע האט ניען ד־ ״קיאטי— אינע״ פאהװאנדאט אין א ביאעטן־בױהא פא־ ק־נא א־ן ־עװי־טעאטע־ן און אין א פאהכײטאערין פאד פענםיאנאטן און דיױע־אויםפאונן פא־ ״עיב־דב״. — ראס איז דעיה עיק־ הע־ק־־ם פון דע־ ״קואטו־- אינע״ א־ן װאי־יניע. — אפיאו די מעאטעד־םטידיע, ײאים איז א צ״ט נעותן אן אי־ח אין דעם 4אקאא פון ״ק־אטו־־אינע״ (דע־ אאקא־ א־ז נעיניאפ;, א;ב, פא־ דער :עפ־אנטע־ ־יד״נ״ע־ ניטנאז־ע א־ן װא־ניע!), ־אט נעכזיזט זיוכן א דידה ב״ם ׳נינ״דע־־צעך, װו ז־ך צוטואיען... הבאא, די ״קואטור־אינע״ איז א מוסטע־ און א באינ״ינפע־אעבע־ באזו״ז, וױ אן אבית־־יד״ניע קויאט־ד־נעזע־ינאפט זא־•;״םט;עבו־ט ותרן. רע־ אאזונג פא־ א־נז אין פויאז, װי פא־ ד■ ״ד״נ״פדײנט אין חזמעניע, אעסאאנד, איטע — דארף זײן — א;עא״נ־קטעד א־ן פעסטעד פ־אנט פאד דע־ ײד־ינ״ער קייט־ר־אדבעט! און װאם ניבער עם װעט נעינ׳ען, װעט עס אפדיטן, מי־ א־ע זאאן ני׳םט ײעידן א מ־ן םאמבא־! דעד טאנ־נעבאט א־ז — א ײר״טע בי־״ט־פאי־ט־אבטע;׳־'."־־ נעחדישאפט! ״ײףיעזמ״, ״נטזטלשאפסולמנטי• װױזייטװס אט פױו\ מ־ט א פאר װאבן צוריק אױ אין אאדז פאדנעקומען א קאנפע־ ־ענץ יפון דירעקמא׳־ן פזן ד• ײדישע נעזעאשאפטאעבע מ־טא־ינזואן א־ן פױאן, װאם *יז צונויפנערופן געװארן דודך דיעם פאו־באנד פון אט די שזאן. עס זענען אױםנעהעדט :זןװאודן פא־שײדענע דעפעדאטן װענן א דײ א־נאנױאטאדישע און *־אנ׳־אמאטישע פ־אנן, און עם זענען אננענומעז נעװארן פאו־שײדענע רעזאאזציעם, — כנהזנ א.״ך קאנפערענצן. אבעד אײן פי־אניע א׳ז א״ף אט דער קאנפע־ענץ נישט :עשטעאט נעװארן — מ־ט װאם זענען אט ד• אאע מיטא־שואן — ײדיפוט אג\ גטזמרטזאפסילטכטז׳ װיבאאד אז די אאע ם־טא־שואן וױיכן פ־ן ײדיש און פון ײדישן שאפנדיקן אעבן, וענען זײ סמיאא ױפזז־ ײריטג אג\ רטריבטר — אגסוי־גטוטלפזאפסילטך. רי ו״נשםת״ פזן אט ־־ ם־מר־שואן, ד״ר ם. ברוידא, האט;עתארמן א רעפעי־אט ״װענן דע־ קאא׳־דינירוננ פון ײדישער נאציאנאאער דע־צױיננ מיט א דיע־- צױנינ אין מאוכהשן נײסט״. און אס א־ן רעם אײגנמאעך נײט עם. מען דא־ף עינ זאנן אפענע־ און קראי־ע־ און דאן זתמ ד• ה־פה אדז־םטרעטן אין איר נאנצעד העםאימקײט. אט ד• סיטא־שױ!ן זענען בפירוש ״קאאררינידט״, אז זײ זארן דינען דעם ״פריובהשן נײסט״, ױאם איז זײער קאנמעט, װאם אט די מיטא־ינ־זאז העאםן־םימ דע־ פ־>דניבטנדיקער אםימיראציע אויף דעד ײדישער :אס, צװישן דע־ פ־־נעדאעכער ױגנט. קאא־ע װעדטעד: אט ד־ ״דישע נעזעריניאפםי־עבע מיםא־שואן — זענען :ישט־ײדיש איון נישט־נעזערשאפטאעך, — און אאז מען ײך :־שט מאסקידן מ־מ אזעיםע נעכיען, װ• ײדיש איון נעדעאשאפטאעך! גזאסיראר — א ראטײגפטרלטלטר באוג״ג אזן װיא םען האבן א באשיינפעררעבן באיזױיז, צו װאס איא ,״הישע״ און ״נעזעאשאפטרעבע״ דערצױנג האט דעהפידט, אאמ־־ א־װםנעמען א פאר שורות פון א נהו־סן בה־װ, װאט מיה האבן בא־ קיכוען פון אונזע.־ פדיינט ה. דרעקסאעה אין םאדבא־. עד ש־ײבם אינז צװישן אנדעהן: ״...עס ,הערשט א קואטוראאזיקײמ אויף דער ״י־שער :אם... רי ״דישע ױננט א״ז שוין ראננ אײעק פון ךער ײ-■־ שעד א־מעדאטזר. דעה עואם זו״םט מיעד פזן פיטינהיאי זױ פון פ־צן אין אשן. יעם אױ דא בײ אזנז אין שטאט א ײדישעד םפאדט־פאדײ;, א-ז עד פארװאנראט נעװארן אין ב׳וױים װאם... בײ אזנז אין שטאט א־ז דא א ײדישע פאאקם־ב־באיאטעק, ותאבע דעבנט ױך פאי אײנע פזן די נרעסטע ביבאיאטעקן פזן :אאיציע. זי פאדמאנט א 25 טױזנט ב־בעיד, א-ון עס איז דא קײס א״ן פדאצענט ײדיש־אײענער. אזױ ־אט באװױן די סטאטיםט־ק פא־ דעם רעצטן ־אר. און ותן עמעץ :עמט שװן יא א ײדיש ביזך, נעםט עד יעס פאדן טאטנס װענן... אט אזװ אױ די אאינע ב״ אזגז מיט יידיש...״ אזן צי איז םאמבאי־ איצט אן אויסנאם בײ אונז? אזן צ• אזוי זעען נישט אוים פיא־פיא ״דישע שטעט און שמעסרעך, װערכע האבי זיך :עאאזט מיטװירקן פון די היעסאי&בע ״ײדיש״נעזעאשאפטאעכע״ קאקטארן, װעאבע האבן פא־קרי&אט דאם יידישע אעבן. אבע־ װו א־ז דע־ ײדיש־נעזעאשאםטאעכעד;עשדײ קענן אט ־' ״ײדיש״ניעזערשאפטאעכע״ וזאנדאאן? װו אױ דעד אדגאניזיי־טעד •װדערשטאנר קענן ד• אפענע און באהארטענע אם־מ־־אטאדן? א גגזא״גילסיער פראגסי עם סוז קוסען אן איגאניװדטעד כח, װאם זאא אװפנעמען ד• צעװא־פענע ענעדגיע און שאפן א פעסטן פראנט קעגן דעד אםיםי־ ־אצ־ע. ר• ״אאחרים״״א־בעט פון אײנצרניע אין די שטעט און שטעט־ ־עך סח אינאנױיידט ותדן אין א שטארקן קאאעקטױון כח. דאפ ^יאן אאעי יחידים־טוער אזיף די ערטער, אוםעטום, אין פויאן, קובע, 'ימע, סעקסיקע, רוסעניע, אעטאאגר.