Literarishe bleter · 1933-02-17 · 8 (17.2.1933) · p. Seite 126

דיפזןרארייבןןן ברווגוסיו 8 ו59*.) זײט 126 אהדן צײטלין װעבן זײן כידעד *װילכעד ט־רופע״ אין ק$מןש םעד פיעסע *כעלמעד חכמים״ איד קױם?ן £־עסע־נא:םע.־ע־-ץ שון דער אצט־נ״ער,?זיצט־ױננעד ״װי׳צגעד טרופע־ — א:פ. מ. מזאה. די ״װילנער ם־ופע״ עקזיםסית) שוין 17 יאר. טדופעם זענען אויפנעקימען, טדופעם זע;ען אוםנעקומען,— און די ״װילנער טרופע״ עקזיםטידם און ארבעט. באמת, װונדע־ א־בעד װו;דער. א פ־עםידקאגפע־ע:,(, און מ. מזאה, דער ענעדנישער, עקשנותד־קער מ. מזאה, איז װ־דער פול מ־ט עכערנ־ע און װה־עד ם־ט א;זא; אויה ארבעט און :ייע פארמעסטוננען. עד דערציילט פא־ רי פרעםע־פארשט־יער ז־ין קזװער האדץ. א־ן װאר׳צע האט ד־ ט־ופע :־שט באגע״ט ד־ װארעפקי״ט, װאם ד־ טרופע האט דערװארט. אבע־ דאך שפ־לט יעו־ן די טרופע א פאר חדש־ם, און די אלנעמײנע נע־ ישעפטן :־•שט ערנער, װ• א־ן אנדערע טעאטערן. ־שוין נעמאכט א־ן װארשע דוױי או־פירוננען, און עס װערט גענדײט ד־ דר־מע — ״שרײ, כ־ניע!״, עם װערן נעפר־ם או:טערהא:דלו:נען מ־ט :אך רעזש־םע־ן מכה :־יע או־פ־דונגען. — די באדינגוננען, ב״ װעלכע םען ארבעט א־צט, זענען נאד שװערע. אויב אימאל איז נעװען די דורכשנ־ט־ הב:םה א װאך א 10, 8 ט־־זנט, א־ז איצט ד־ הכנסה געפאאן ב־ז א העאפט און ב־ז א דריטל. ד־ הוצאות זענען דאך נישט או־ף אזו־ פ־א נעפאאן. דער טעאטער ארבעמ אן קײ:ע םובס־ד־עס. נ־שמ דע־ מאנ־סטראט,;־שט ד־ קהאה שט־צט דעם מעאמער. אדרבא, דעד מאניםט־אט רייםט פאר שטייערן. עס זענען א־צט צונעקומען;״ע אפצא־ן צו ־עדן ב־אעט — פאד א־בעטםאאזע, רו־מער קר־יץ. מזאה דעדצײאט, אנב, אז צור־ק מ־ט א ־אר א־ז די טרופע אין בענדין צעפאאן נעװא־ן צוא־ב דעם, װאס עם האט או־סנעפעאט 200 ניאדן צו פא־ן ק־־ן סאםנאװיץ, ה;ם דארט האט דעד פאר־פארקוױז נע־ נעבן 000 ג־אדן. מזאה שטעאט ז־ך אפ או־פן רעפערטואר פ־ן ד־ ״װיאנער״. פ־ן ״אאנדםסאן״ ב־ז ״שװארצע געטא״ א־ז א נדו־םער מהאך, אזו־ אויך פון ״דארפם־־וננ״ ביז ״בײנאכט או־פן אי׳מן מארק״. דע־ װענ א־ז אדורבנעמאכט, און סען קאן נישט רופן אי־ך צוריק. ער שטעאט ז־ך אויך אפ או־ף דער פדאנע מכח די םארש־י־ דע;ע ״װיאנער׳/ װעאכע זענען אװעק פון דער טרופע. ארום דעד רעדע פון מ. מזאה, װאם א־ז א״־ו־םנעזאנט נעװא־ן מ־ט טיפן וױיט־ק, האט זיך אנטװ־קאט אן- אינמערעסאנמער װערטע־־ או־םט״ש, אין ורעאכן עס האבן נענומען אנט־יא נ. מײזיא, מ. קיפ־ :־ם, אאח:ן צ״טאין, א. נראפמאן, מ. מאזעג^ ש, װאנםאן, מאקם בי־־ז, ה. ר־בא, ־. מאנסדא־ף, ד. שפ־רא. מען האט נערעדט מבה ד־ קעננזי־ט־קע באצ־וננען פון פ־עםע און טעאטע־, װענן רעפערטוא־ פ־נם ייד־שן טעאטער, מכח די התח״בותן פון די רענ־רנננ־ און קאמונאאע א־נםס־טוצ־עם אנב־ דעם ״ד־שן טעאטער, מען האט בא־ ־ירט די פראנע מכח א פאםיקן אאקאא פאדן ײד־שן טעאמ־ער. עפ א־ז קאאר נעװארן, אז ד־ ״װ־אנער טרופע״ קאן ב״ הײנטיקן טא; אעבן און ארבעטן באויז א־ן װארשע, אבער דערצו איז נו־טיק היא״ פ־ן דע־ נאנצער ייד־שער נעזעאשאפט. עם איז די ״אעצטע סטאװקע״, וױ אײנער האט ז־ך או־םנעדר־קמ. די אאע פרײנט פון בעםערן ״ד־שן טעאטע־ מוזן רע־־בער ארו־םוױיזן או־פמערקזאמקײט אין א־בע דע־ ״װיאנער טרופע״. מ׳האמ ז־ך אויך אפנעשסעאט או־ף דע־ :ענאט־װע־ ראאע, װאם ד־ געזעאשאפט ״קואטור־אינע״ שפיאט א־ניט א־ן װא־שע ב:ונע דעם ײדישן טעאטער. א ײדיש־סטישע, כאומרשט, א־נםט־טוצ־ע, װאם פירט בפירושע אםימ־אאטאר־שע פאאיטיק ׳־נב־ דעם ײד־שן טעאטער. אם־ף א־ז או־םנעװײאט נעװארן א קרײז פרײנט פון דער ״װיאנער טרופע״, וואם דארף העאפן די ארבעט פון דער טרופע און בא־ פעסט־קן א־ר קױם. — עם זענעז אנגעמערקט א־ן דעם קױײז: א.;־אפמאן, ש. װאנמאן, מ. מאזעם,;. מײזיא, אאחנן צייטא־ן, מ. ק־פנ־ס. מען איז אװעק פון דעם נאעזא טײ מיט דער ז־כערקײט, אז ד־ ״װיאנער טרופע״ װעט וױיטער עקז־םט־דן א־ן װארשע און קאנען שאפן נ״ע סצענ־שע װערטן. די ״װיאנער טריופע״, װאס האט אדורכנעמאכט פאד די 17 ־א־ פון א־ר קױם פארשײדענע א־בערײאנדאוננען, דארף און טוז אעבן און װאקסן אין װארשע, און אויך אדוטנעװאקסן װערן מ־ט נײע ארט־סטישע קרעםטן. וױ עס א-־ז שו־ן באקאנט אונזע־ע אײענער,;ר״ט א־צט מאדים שװארץ א־ן דין;־ד־א-קער ש־ניםט־מעאטער אד־ן צ־יטא־נס א פא;־ טאסט־ש״ע קאמעד־ע ״כע־עמע•־ הבמ־ם״. װ־ מאר־ם שװארץ שר־־בט אונז, דארף ד־ או־פ־רוננ דין;א־ א •נרו־םא־ט־קע. מ. שװארץ נאויבט א־ן ד;ם :דו־םן דעי־פאינ פ־ן דע־ פ־עםע, װאם װעט א־ב־עראשן דעם עואם. ״כעאעמערהכמ־ם״;עהערט ם־אנאאאנ־ש צו א. צ־ימא־נם אעצטע זאכן. ביזאהער האט צ״־טאיז א״עש־׳־בן;ײן פ־עכעם — פ־ן יועאכע פ־ר — ״פראנק״, ״ב־ענע־״, ״דזש־־קאבםאן״ איין ״אםת־קע און קאיױמ־ר דעד נײו־םע־" — דמען פא־עפנטאעכט נעװא־ן אין דרוק, א־ן א־ינע — ״ײדן־שטאט״ — א־ז נעשפ״אט נעװא־ן דורך דע־ ״וױאנער טר־פע״ אונטער דע־ ירעזשי פון ד״ר מ״ וױיכעי־ט א־ן פאר־ ש־הענע •ענדעט א־ן פ־־אן. — און די א־בע־־קע פ־ר — זע־״ען א־ן מאנ־םיר־םט. מ־ײ האבן ז־ך נעװעגדט צום ד־כטע־ אהרן צ־־טא־ן מ־ט דע־ בקשה א־נז א־נפא־נדרן ײענן דע־ פיעםע, װאם מאר־ם שװארץ פיידט א־צט א־יף א־ן;י־־־ארק. — םיק םאנטאםט־שע כערעם־קאמער־ע א־ז נישמ;עב־־ט, װ־ ם׳װאאס;עקאנט כ־־נעז, א־־ף א גדעשה פ־ז ד־ כעאיעמער מעש־־ת, הנם ד־;אנצע אקצ־ע (א ד־ץ א־ז •פד־שפ־א אין נאכשפ־אי) ק־מט פאי־ אין כע׳עם. באטש אי־ן דע־ זא־ ״<:עז א־־־ננעפאאבטן באקאנטע כעאעמע־ עפ־זאדז, א־ז ד־ עצם פאבו*ע א־־״־״אנצן ײ־ײ״ע, *־שט נע־ :וםעין פון קײן ש־ם . סאאל^א־״םט־שע״ קװאאן. כעאעם א־ז דא י־י וחדיט, — ד־;א:צע װעאט. ד־ פא־ם א־ז א פאאקםטימאע״־םא־.טאפ־ ט־שע. א שפיאעוו״־רדנ־אטעםקע, מ־ט א־פעי־אננען פ־ן ה־מא־ צ־ א־ומ־ז־־כלעכק־־מ א־ן פארקע־ט. א־ן ־רײ אלטן מ־ט א פארשפ־א א־• א :א׳נשפ־א :־ב א-- צ־־״״פט־עפ,:: פ־ז רעם ע־ד־ש־ב־ד׳עט־שז מ־ט דעם א־בעי־נאט־־יעבן. װאם א־ז *עבן? — פ־עוט דע־ מאא־- המ־ת, און כע^עם;־ט דע־ו־ף אי־ א־יגענעם, א״ב־קז ענטפע־. — — א־ז ד• קאמעדיע א־־פז װענ פ־ן אייע־ שאפן? האט ז• א פא־- ־תדוננ נדט א־יע־ע פד־עדד־קע װערק? — װע־ עס קען מ־ינע די־אמאט־״׳ע אריעטז — דע־ װעט *ייבט :עפ־געז אן עייופע־. :ישמ :א־ א־ן .דזשייקאבסאז״. א־יך א־ז ..־עלב פ־א:ק״. אפי־׳י א־ן , ב־ע:ער״ אין א־ן , ״דן־שסיאט״ — א־מעט־ם א־ז, דאכט ז־־ מ־־, פא־אן דאס;־אטעםק־א־רא;־שע. אי״ װא6ט;עזא־-ס: דאם ה־מאר־סס־שימע*אנבאא־שע, עפעס פ־ן דעם, װאס ד־ דייטשז האבז אכיעי־־פז: ד• ־אמאכט־שע א־־אכ־ע. א־• װ־א ט־ד אבעי־ דא :־שט אי״־שאאח א־ן ק״ן חקי־־ית װענן דעד ש״ב־ת צװ־שן ה־טא־ א־ן פאיטאדע. אדע־ אפײ׳ו צװ־שן ה־מאר אין ותן׳ט־ אכש״ו::. יאם א־ז :־שט ק״ז ע:־ן פא־ אז א־כטע־װױ. א־בעד ד־ בעאעטע־ חרמ־ם״ (ב״ מ־ר ה״סט, אני, ד־ פ־עםע אנדעי־ש׳) האב א־■ א ם־ :עאי־בעט. װעז מ׳זא^ פארנא״ב־ ד־ עי-־טע ־עדאקצ־ע פ־ז רע־ זא־ מ־ט דע־ *עצטע־, װא־ט זי־ ארויס־עזױזן, אז פ־ן דעײ ד־שסעי־ ־עדאקצ־ע זענען;עבא־בז בא״ז א?אר סצענעס.. — און װאם ט־ט איי איצמ? א־־ף װעאבן װעדק ארבעט א•־ רעצטנם? — ב־־ם איצט־קז מאטע־״ט :רײט א־־ כױ־ צי דע־ אי־בעט אי־ע־ א ד־אמאט־שע־ ט־ײ׳א־-יע. ך• ״ײשטע;}<ן דעד ט־־י׳אניע װעט זײז נעב־יט אי־־ף דע־ א־־סטע־^־שע־ ב־או־אפ־ע פױ אײועם פ־ו ט״נע אי־ת, דעם אזו־שער־פעיעם שי־ פ־ז א־שצ־ע״, ר׳ ־הישע ירי־טיי•. רעם פ־יױט פ־ז פ־י־״־ט■ פאט־אטיל־ן און ש־ר יי״חט —ה- ־ײ־ פ־ז ־עקאטעו—א ־ע־ צוױ־טער. א־ן דע־ פ־עםע פ־־ור״־ז. א הוץ ״׳ ־ה־שע צ־יכד׳■י. אי־־~ 1*אט־אטק־ז. ־עיאטלי־־־אי ד־ צור־טע א טעור־ע ה־טי־אי״ישע ־עשטא*טז, ״דישע איז;*שטײי־־־יױ״נ פי־ז יע•;ע־ צ־־יו (8ו־טעײ ־איה־נדערט(. עם א־ז א זר־־סע־ ד־אטא־״־שע־ טאנטאזש אי־ז א־ך יעכז א־ם צו בײעז אין א פא־ם, װאס זאא דין א ט־ן סינטעז פון פיאם ט־ט טעאיטע־.