Literarishe bleter · 1933-02-17 · 8 (17.2.1933) · p. Seite 125

125 יזייט ריסיפראררטפ בד<זסי(\\־ זזײ. 8 (•59*.) אוציאנען. לוצ־אן דאט דאם ארץ צ־נעס־הט, אבעי- יניער ד״אמ עי■ שוין נישט נעיען. עפעם וואאנערן זיך :אך אין ז־־ן כיח 'צה־קרעך אפרע־־םעגע סצע;עט: עד א־ז 7 ־א־ ארט, בײ זייע־ם א ״-•נ:טע וזויבט אן דעד בויך וואם א טאנ חעבע־ זוע־ן, חעבעד און חעבע־. א.ײח א פא־ טע; איז ז• פאי־שוװ;ד;, :אר באאד זיך צוריק באװ־זן און שו־ן טיט א אײדיקן בויך. — דאם חאט ז• נעבו־־ן א קי;ד — האט אים ז״ע־ דינםט דע־קאעדט. אט חאבן א־ם אטא4 ד• ב—דע־אעך פאר־ שאאםן אויף עטאעבע שעח א־ן א יבאנק. ע־ חאט שטאדק ט־־א נעחאט פא־ ײע־עם א.־ן דע־ עיקר — זײ זאאן :א־;־יבט "־בן א•; דעד;אז א־ײן. עד חע־ט :אך עפעם אפ:ע־־םע:ע קאא:נען פון קײ־בך ניאקן — און שױן... דאם אאץ איז אננעװאד&ן אין א״אע;יש און פ־־ט ב־ען. :אבדעם, װ־ כיען קומט איבעד ר־ רביאותן, די פא־ װואנא־ע אויםדר־ק;, װעאבע ז־ענען װ• ט־ט א ב־ײן נעיער־־דע־ט נעװארן, באקוביט ז־ך אן א־נטעדעםאנט נעש־אדע־ט וױנקא א־ן פײא״ינזן אעבן, אעבעד־ק און א־טפואם־וו באיכד־בן. \ז. װ־אגזוזאץ א צװײסער װעאט. עם קוסט דער דאקטאר און זואנט: ״ם׳זועט נאך ת־ערן עטאעכע שעה״. אוצ־אן האט;ישט ק־ין מורא פארן סויט. ■יער מאבט נישט ידין םצענעם. זײער נוט, װאם עד שטא־בט אויף ם־באטע מען שטא־בט רו־ק. עם א־ז פ־א בעםעד װ־ סען שטארבט פון א קויא א־ן בו־ך. ־אר;? — עם, מען קאן א־ן די £אר יעעה אויםאעבן נאך דאס רע״-־ט ב״םא ־א־ן, װאם א־ז יעדן מענט־צ באשט־מט. עד חאט ב־ז 22 ־אד ״־־־; א׳־־ך א םך דוחכגעאעבט. באר־ממ? — װעט עס, מםתמא, זײן;אבן טו־ט. און ער צ־ט זיך רויק אױם און װאדט איו־םן אנקומען פ־ן טו־ט. . טעאדאזיא בדעננט ארויף א זזינדא צו מאבן פאד אים אב־םא ױיך. דאם הינדא איגט א נעבונדנם נישט ודימ פון זײן בעט. ־• קאץ שטײט א־ן א זי־ט און װאי־מ אפ א נעאעננהײט זיך א װאדח צז ט־ן או־פן נעבונדעכעם עוף. ז־ שאדט זיך װאםאמאא כענטע־. בארווא־פט שו־ן די שפ־ציקע נעכא או־פן עופם קעפ־. דאם הינדא ח־־בט אן פאבן כי־ס ד־ פאינאען, ז־ך ורעין און ק־עבצן. עם קומם צואװפן נדעאדאז־א. ׳ז• מדײבט אװעק די קאץ, :עמט דאס חינדא, צופט אז־ם דעחפון א פא־ פעדערן און ניט א מ־פן ׳נמ־מ אי־ײז מ־טן נזעםיער. ז־ דאי־ף דאך פון דעם הינדא מאכן אביםא ײיך פאר ש.?. שנײדעדס^ן / זזעדשע ״בישם דודכז האפ, נאד דודל די פים...ן״ ןא וזי\?ארזופפאודעוץ בו\ דנור ואןאפאוצר ,,וזכביאדט״.) נײםטיקע ••״•א£־;־ פ•; ײד-״-ע צוצ.ע• דעם .יד..״ן ש־ײביע־, דעם ־ירישן קינסטא־ע־ און ממ־אא אװ• אדום דיע־ מבב־אדיע ציניעבן אן אייננאדט־קן ײד־שן באי־אקגדע־. מ׳חאט דאך נעקאנט או־טן וב״שפ- פ־ן נ־שט־ײדן מא׳בן א קאנ־ ק־־ס א־־ף םפא־ט־א־טע־אט־ח איון םפא־ײ־פדאםט־ק און אזיי• א־־ם דאקומיענטי־ן ד־ צונעחע־־קײט צום ״ד־שן קואסייד־ינ־אפן. א־ן זואים א־ז דיען א־יננטאעך באשטאנעז די ײד־שקײט פון דע־ ״מבב־אדע״, א־ן װאם חאט מען עם נעזאאמ דעדקענען, אז ם׳קומיען דא פאר ײדישע םפא־ט־פײעראיעבסײטן און :־שט קײן פו־א־שיע? — אפש־ אין דעם, װאם דער פויא־ש, מ־ט ורעאבן ד־ מײדאעך א־ן בח׳ו־־ם חאבן פא־ש-נן ד• נאםן, א־ו נעװען מע־־באימאד־ק א־ן א׳־מנאט־־אעך? א־־־ף ש־ימ און מ־יט ־אט זיך ביאט א־ו־םנעװ־זן, װ־ װײט די ״£א4קם״־מאם;, װאם חאבן ז־ך פא־זאמאט א־ן זאקאפאנ־ע, חאבן א־ב דאם ־ידישע װארט און װי שטא־ק זיי זיעניען פארבונדן מיט ײדישע־ קולטור־שאםי־ננ. אזז א־דא קאמינםקא מיט רחא חאאצעד און אע׳־׳ע־ חאבן ניענ׳עבן א פאמשטיעאוננ ״ם— פ־־־ען״ א־ן עאעננאנטן זאא פון ״מא־םקרע אקא״ — א פאױעטיע־וננ פון א נא־־פײניע־ ש•״ שפיאע־־שע־ מד־נח, האט מ־ען דארט קײן א־יניעם פ•; ר• מבב״עיע.־ ני׳םט נעזען, דאקענן האבן זײ אין דעאבן זאא װך נעװארגן אײף דע־ שמאנצעװאטיע־ קאבאי־עט־פא־שטיעאוננ פון ד• פײאישע ד־מיבא און אאשא. און ם׳א־ז נע׳װא־ן ק־א־, אז ד• אאיע מײד־יעך אין בחו־ים, װע־ מיענם א־״נצ־קיער קיאטור־באנאזש ם׳זעניען ד־ שמאנצ־עװאטיע װ־צן פון ר• קחוקאװסק־ס איון ־אװ־נטק־ם, חאבן אנשטאט קאפ־ק׳ואמ־־ באויז — א פ־םבא4. יעם וױאט יװך נאך פעםטיבטעאן, וו• װ״נ־ק מ־ט־ק ם׳זיענ־ען א׳־נזיע־יע ײדישיע פיעדע־־מיענטש; א׳ין װי ,ױ״ט זײ זענען א־משטאנד צו פא־ש־טײן זאםן א־ן אפט־יאן ב־ב פ־ן ר׳אפ. וז י ן ו \ ־ פ ע ו \ז צזאיב א פאדזען א־ז א־ן דעם אדט־קא ״דע־ י־ד״םע־ ד־בטע־ און דיעד ײד־שער אעזע־" דו־בנעאאיט :יעװא־ן א;אנצע־ זא׳י און אויף זײט 110 שפאאמ 2 צװ־יטע שודח פון או־בן דא־ף יײ״ און איז ממיאא דעד ורענ צום פ־־ייען קינםט־יע־־שן שאפן — בו־ב און ט־אנ־ש שפידן מיר יעם בײ מענדע־ען — דע־ ע־ש־מע־;־ו־ם״־ געשטאאט א. א. װ. מ־ר האבן אין *ידישן אעבן א־ן פו־אן;יעחאט אעצטנם צװײ שסחויש אײננםרעך אײן שםחה א־ן צורי טײ׳אן, א מ־ן צוריאסט־ק־ע בא׳־ש־ט־עא׳־ננ אונטערן :אס׳ען ,״אארד מעדטשעט און ד־ מבביאדע״. חער אארד;■ופא חאט ■;עשפיאט באויז א״ן ע־שטן אקמ, ותן יעד איז אין װארשע נענאננע; מב־ת אב־ה,;יעבענמש־ם ד• ײד־שע א־יעמקײט און נעישטא־קט ד• צעבדאבעניע חעדצע־ םון ײדישן פאאק. א־ן צודיטן אקט, בעת דע־ ״מבב־אד־ע״ א־ן זאקאפאגע, חאט ע־ זיך :״עאאזט דובא־רן רורך ד־עם ©ויא־שן ״מבב—פ־יעזעם, ותאםע־ חאט ביעת דער דע־־עפיענ־ננ פזן דער ״ערשטעד ײד־שעד אא־מפ״אדע״ א־ן זאקאפאנע רעצ־ט״דס ׳די פראזע פון אאדד, אז: ״רי פערעזװ־ונורועו־ נזנורגעג?ט\?וװנ\\ ויננוסי רורב\ װי וזיהאגו טנז גנופרװוזז בי\ א־צסי .א\ פװנז רנװװסיאסי, ואר דורג די נזינזו...״ דעח זאא האם זיך א דיס־נעטון כײם אפאאריסכ״ענטן פאר דעם דאזיקן ,־׳ײךפ־סיקן אאזוננ. אט ד־ שס־עבוננ צו פא׳־װאנדיען דעם קאפ א־ן א פ־סבאא חאט זיך געם־אט אױף דעד נאנצעױ מבביאדע אין חאט י־ך או־ך אר״בעדניעמראנן אריף ד• שפאאטן פון ידעד ײדישעד פרעסע׳. ד־ צײטוננם־קא־עס&אנדענטן האבן פ־א שמן״זית נענאסן ײיענן דער מבביאדע און חאיבן זײעחע אויב־נעזאננען;עװ־דמעט.דעם נזאלס, דעם ציעבראסענע-ם א־ן פױ־ש־אװסנעמאט־ערטן ײדישן 9אר?, װאם א־ז דא א׳חיעדנעק־מ־ען פון ר• פ־נסט־עדע קערעד־שט־בן... בד• זיך צו שטאדקן און צו װערן מיט א״טן נאי״ך... איע־ אז מ׳האט א קוק נעט־ן אויף די טויזנטעד באתױזנטיע ײדישע מײדאעך און בחודים, ׳װאס האבן אין ד־ אװנטן אננעשטאפט ד־ עאענאנטע קאפיע־ען און דאנס״ננם, אפ־א.־ ר־, װ׳ו מ׳װא־פט ו־ך מ־ט ײדן, אױ קאאר נעװארן, פון װאנען ז־י קומען און צו װעכיען זײ יאקאננען. ם׳האט זיך א־ניעדצײנט, אז די, פאי־ װעמ־ען ד־ פ־־ד נ״ע ק׳ולטור דארף מאקיע װעדן א זאך פון טאנס־ענאעבן ברויס, אז ד־, װאס שסאדטן אין נו־ט און אין פי״כטקײט פון קעאיעלס, :יעפיניען װך נ־שט אין די דאזיקע ׳רײעץ און אז זײ װאאטן דא קײן ארט נ־שט :עקיענט;עפ־נועי;, עדיא מ׳װאאט זײ סחעמד נעװען סיי ד• סביבה אין םײ ד־ פ״םטיריט װעאכע מ׳קען נ־שט פא־דעקן יאויז מ״ט דע־ איטיאיטארהײט װאס ז״עד םפארט פארמאנט טאקע. . * ד־ פראנראם פון דע־ מבייאדע חאט נאענצנדיק או־1צעדר־קט די מעגטאאיטעט פון ד־ דאזיקע מענטשן, זײעד אױםשאיםאעכע פום־ אפאאא&עט־ק. װײא װאאט די דאזיקע עירשטע ״ײדישע אא־מפיאױע״ נישט ניעשטדעבט בא׳װוסטז״ניק דוװו?אפ צו פארװאורל(ו\ אי\ א פופ־ בןור, װאאמ ז־ דאך אין איד פ׳־אגראם או־ ךנעקענט א־ײנפאעכטן די