Literarishe bleter · 1933-02-17 · 8 (17.2.1933) · p. Seite 124

* ליסיערארישט בלעסיער גי&ו. 8 (־59*1 זײט 124 דאם בוך, װאם כ׳ד־זאב אקארשט איבערגעל־ײענט דע־ קאסוכיםט איז א דויער ױנ;, צײע;ט גא,־ בראשורן א,ין צײטונגען, טיגיעםעט כ־אב ד• כיײדצעך, זידלט ד• אײכוװיגעד ארש צוטפן און באדאז־טן, צעקדאבענע;!)י־נישט], ׳עטדויעכע איכטעצינעכמן און שציממזצדיה־ע שרײיעדוהעם. יע באזזאהט האטוכיםט־ש־! ביבוצע הינטע־ פילםודםק״ט פאדם־עט. די םטודעכטן חציכיעז װעכן ט־ויםע קאריע־עם און ה־יגן זיך שטעכד־ק װענן א צײן־בע־שטצ, אן ארט בײם זצעװ צום װאשן, װענן א שטיהצ אדמ בײם טישיצ *ון שאאנן ז־ך אמאצ םתם אביםד דו־ך. די דדײ פאעטן חצומען װענן דום, לוי־פן אדום זוכן אן ארט עפעם ערנעיז א&ציר־והן, זובן עפעס שײנע ליבע־אװאגטורעם, שיבורן אדן י4־נדעז אפט אין דע־ ליטע־א־יש״עד סאפע ״זשעמיאנםקע״. אבעד דא־ט זיצן די ״נדויםע״, ד• שויז ״בארימנזע״ און הו־ן פון או־בן אראפ או־ך דעם ־■וככװאדנ. אין בע-םטן פאצ, האכען ז־י כא־ זאנן: ״א, אומבאד־ננט, א צוזאכגד־העד טא5ענמ״ — דאים בא־ אײד־לכד־הםטע פא־ א ױכגן, טאליעכט־רטן ש־ײבע־ — א ׳צוזאננ־ ד־קער, און ״עיצט, הײסט עס — כאר בצויז א ס־מן, אן אגדײטוכ;. ז־י קר־צן מ־ט ד־ צ־ין און צװ־שן ז־ך ז־דצט מען זײ פא־ דאס װ־ם־ל ם׳קאן כא־ אר־ין. עם פעלן או־ך כ־שט א־ן יענער סב־בה ״ד־שע מאר־צעס — םפק־ל־טעדאטן, םפק־מאלע־, ײד־שע מעצעכאטן, װעיצכע װעלן פא־ א קאמפצ־מיעכט או־־יכצטופן א פאד זלאטעם א־ן ־ד אד־ין, 1א״ בלאזכעװעטע ײד־שקעס, װעלכע פלי־אטהעװע;, ,אכן מב־גות אויך י־טעראט־ר איון דעד ע־קר או־ף צ־טעראטן, װײסן אלע םודותן א פ־ומע, קאטו־צישע ד־בטע־־ן, װעאב-ע שדײבט צ־דער אין די קירבן־ או־סנאבעס א־ן ג־ט זיך אפ מעכער פאר כ־שמ ודינ־קעד װי כאד א פא־ צעכדל־ק זצאםעם; א שר־יבער (עידװארד בא־), װאם ז־ין ודיב מאטעדט א־פ שטענד־ק און פאידאומע־ט א־ם דאס אעבן, אז ע־ זאל אכש־״בן עפעם א צ״ט־שע ד־אימע װענן א־ד און כאיך און כא־ אזערבע פ־קאיכטע, איד־אט־ש־ע און עקזאט־שיע נעשטאצמן. דאם חשובםטע א־ט אין בוך פארנעמט לוציא■;. ער א־ז דע־ א־־דלםט־נד איון טאלעכט־־טפםעד פון אאע ױככע. עד האט נ־שט קײן ׳עלכבו־נכם א־ן קאן ז־ך נ־שט איון װ־צ ז־ך כישט שטופן. עד קאן כ־שט;אי־ן און א־ו־םקד־נן פ־ן א מ־ידצ א פאד זלאטעס א־־ף עסן. כאטש ש־בודן ־א, צו דעם, װען נא־ מען אאדט א־ם אײן. וזײכע אכנער־רטע אוכגען אבע־ פארטידאנן דאס כיש־ט. ע־ א־כט צו בעט. די שטוב א־ז אן לופט. א־־נכטלעך, ־א אופט, כא־ פא־ע־פושטע. צו עסן האט י<־ כ־שט. א טײא פ־ן זײכע מ־טװויכער, פיסמע קעפ און קדעטי־נען. ד־ פאעטן האבן א־ם כ־שט א־ן ז־נען אי־ן פוסטעפא־ םעװען און הוא־ען א־ן;אם. א־ן דאם אאץ איז פא׳־ ז״כע אוכנען און זײער עמפ־נדרעבן;עמז־ס א.ון באראקטעד שװעד צום א־בערטרא־.;. ־א, די פ־־ע־שע טא־טער, װעיבע אעדכט ז־ך אקושער־ע, די מ־ט־ וװ־נע־־ן טעאדאז־א, ז־ קומט כאך אב־פי צו א־ם, שעכקט א־ם א־־ א־בע, און דעדאאכנט א־ם אמאא אב־םא נעקעכץ, א נאאז ט״ — אבער עס א־ז װײניק. עדװארד, דער װאס שטוד־רט פס־ב־אמריע און פ־אקכז־צ־דט א־ן פ־אפעקטא־ייום, א־ז אביסא אן אויםנעאעכקטע כאטוד., ׳עראט־ש־ קרענקאע־ און א״כמאי, װען קײכער א־ז אין פדאסעקטא־ום כ־שטא, װא־פט עד ז־ך או־פן טו־טן קערפעד פון א ױכנ מײדא, יװעאבע האט ז־ך מ־ט א טאנ פ־יע־ אפנעסמט. פארנוואאטיקט ׳ז• איון באאד כאב־ דעם פאאמעםט ער זי. ב״ דעד ׳םעקצ־ע צעקאא־עטשעט ער זיך א ם־כ־ נעד און שטארבט דערפון א־ן א פאד טענ אד<ם. בעדכארטשיק, א;עזי־כטע־ םטודעכט, א יפדעםער, אן אנאכיםמ,;אבן אדו־בפאאן פ־ים עקזאמען העכנט ער ז־ך אי־ף זײן פאםע־ א־ן שט־ב־קאאזעט. מ־יטיטיק זי־צט א־ן טודמע און װעדט דארס או־יפיגעקרע־ט דורך נומענע פאאקעס. דעד פאעט קראבטש־נםק־ ציס ז־ך ארױס פרן דאכען, וױיא עד נײט חתונת האבן מ־ט דער עקסטרא־ װאנאכטער ־עאפארדא (צוא־ב װעיבער אוציאן האט א םך נעא־טן) איין עם קומט ד־ ־ײ או־ף אוצ־אנען. ער א־נמ שו־ן חדש־ם א־ן דעם שמוצ־קן איון פויאנדיקן בעט■ װעכן אדוי־ספאדן עדניזדז אויף אופט א־ז כ־שטא קײן דײד. אין בעםטן פאא קאן טיעאדאז־א גאי־ באצא־ן פאיד א־ם א״י־ף א דאקטאר. י עס א־ז ז״עיד שלעבט מ־ט א־ם. עיד פיאט שוין דעם הייך פ־ן ,,דאגז בטװװפװזריסמ גיװזנור״ גװ\ ובימיעװ אוריאלאוונזסי זיז״ויליש.) 328 ו. 933\. דאם בוך האט אדו־םנעדופן נדו־ס סענסאצ־ע. ז. אוכ־אאװסק־, א ־וגגעד פו־א־שעד שד־יבעי־, האט דע׳בױט־דט מ־ט ד־נם ראמאן א. נ. ״א בשותםותד־ק צ־מער״, דר״ װאבן נאבן דעדש־־כען, א־׳ז דאם בוך קאכפ־סק״־ט געװאדן (עדשט ד• אעצטע טעכ ד• קאנפ. צסד־קכעצו־נן). דאם בוך א־ז א מ־ן פאמפאעט. דעד עכ־ן פאמפרעט בבאא א־ו זײעד א;עפלהאפטעד. ״ערעד שד״בער האט צו טון מ־ט פד־יכט, באקאנטע, װעמען ע־ באש־ײבט א־ן זײכם א דערצײאוכ׳ג. א־ז דעד באש־יבעכעד א פשונדע־ בש־־יודם (עס האנדאט ז־ך װענן נענאט־װע ש־לדעדוכגען), װערט ־עכע־ ב־יוגז מ־טן מחבד. מאטקע גכב, אמשי, האט נעפאדעדט ב־י ז־ין באשד־־בעד אב־סי געאט, אכדעדע דעדיאכנען אסאי מ־ט עפעס א־בעדן קאפ. אנדעדש א־ז, װען דער געש־ידערטעד העאד א־ז אן אכגעזעעכעד מענט־ג־, א נעזעישאפטאעבעד טויער, א שדײ־ בע־ — דאן װע־ט דאס בוך נעקדו־נט מ־טן נאמען פאװפרעסי. אײננט־ רעך, א־ז במעט ־עדע־ ש־ײבער א־ן א נעװיםן זין א פאמפאעטיכט. דאס באהאנדאטע פוך, װ־ ׳נעזאגט, א־ז קאכפ־סק־דט געװאדן שו־ן 3 װאבן כאבן דעדשײכען. דאם א־ז;עשען, א סברא, או־פן פא,— אאככ ם־ן ד־ דא־ט;עש־אדערמע העאדן, אכנעזעעכע פו־א־ש״ע ש־ײבעד. דער הו־פמ־הערד פון דעם בוך א־ו א ־וכנער שד־יבער, אוצ־אן ה־־סט ע־ דא, און נעמ־־נט װע־ט דע־ ױכגעד פאעט ־ע,ש• א־בערט, װעלבע־ א״ז ניעשטא׳־בן איו־ף םובאטעס מ־ט א 2 ־אר צודיק א־ן עלטער פון 22 ־אד. ד־ אקצ־יע שפ־אט ז־ך אפ ה״ײפטזעבאעך או־ף 2 ערטע־ — אויף דע־ כאװ־נ־אדבקע 16, א־ן א קאײן, בדודיק צ־מעדי, װו עס וװ־נעז דא־ט עטאעבע ױנגע, פו־א־שע מהבד־ם א,ון א־ן דעיד קא״כעד ״זשעמיאכסקע״. עס א־ז דעד קאמף פון ױכנע שרײבעד מ־טן הוכנעד און עאכט און דע־ קאמף מ־ט ד־ שיו־ן בא־ימטע, עילטערע ש־״בער, װעאבע א־נכאר־רן ד־ פע־קע כאבפאאנעד. דער מחבד אא־ין א־ז או־ך א ־וכגעד. א־ז דעדפאר דער ראמאן, ארס דאס עדשטע ב<ך זײכס, פוא מ־ט פאדש־דיעכע םטיאן, אגכעפאקט פון איעם א־ן דער װעאט און א־ז א יג־ט־ק או־פ־ײס־שטאף״ אלץ א־ז;עשטעאט א־ן דעם בוך א־ן קאן. דעד מחבד זאכט אדיו־ס די ב־טע־בטע װעדטע־, עד ר־־םט פון אאעמען און אפ־או פ־ן ז־ך ארײן אראפ ד־ קאײדער און װעש און נ־ט א װא־ף א׳־־ין א־ן פכ־ם א־־ין: —;אט אײך! ע־;־ט א זאנ א־ן בוך: ״קאדען־באכדדאװםק־ א־ז א פאדקא...טעד ׳ג—־בע־, א מ־אובע־ קאר־ע־־סט, קעמפט קענן צב־עות מ־ט... צב־ע־ת״; ״דע־ פו־א־שע־ כאצ־אנארער א־כבט־טוט פאד קואטו־ א־ן ק־כבט צאיט נוטע פעכס־עב עטיעבע א־ד־אטן, דעדפזא־ <וײא שו־ן לאגנע ־א׳־ן װי ז־י האאטן גאר א־ן שר״בן, איז ימיצק״עװ־טש א־ז א נ־ו־םעד, כא־ ג־ו־בע־ ד־בטע־, אבעד מ־צק־עװ־טש האט אזעאכע פאצעט■ א־ן ת... נ־בעד האט מ־צק־עװ־טיג־ ענמת־כפש דעדפיון, )ואב מ—, ז־־נע ־וכנע קאיעכן־פאעטן האבן כ־שט װאם א־ן מו־א צו אײגן איון האבן נ־שט װ־ א־ב׳ע׳דצוכעבט־קן״. צוא־ב אזעייבע װע־טע־ װערט אפטמאא פארשטעאט דאס װ־ב־ ט־קע א־ן ב־ך. דעד אעזעד װבט כאד ד־ פאד פ־קאכטע װע־טע־, ידאם פא־אטקעלע, דאב ־ביאותא און עב װע־ן פא־זען ד־ מעאות און א־־נכאי־ט־קײטן פ־ן בו־ אבע־ דאב בוך ״א בשותפותד־ק צ־מעד״ פא־ד־כט ׳זײעד;ע־ ל־־עכט צו װעי־ן, כ־שט נאי- דװקא צוא־ב ד־ פ־קאנטקײטן.;אװ־כ־א׳־סקעי;אס כומע־ זעבצן. א ײד־שעיד הו־ף. אי־־בער דע־ סט־וזשקע, יכא־ ד־ א־יכצ־קע ק־־סטלעבע פאמ־ל־ע א־ן דעם הז־ף. 2 קא־יכיע שט־בלעך מ־ט כאך א קיעכע־ ק־בא. ד־ אײנכט־מע־־ן, אן עאטערע פ־ו־ אן אלמנה, האט 2 ז־ן. אײכעד, ז־כמונט, א בראד־אנ- יג־ע־ פאעט, אכט־סעמ־ט און פאצ־פ־םט, דדוקט אמאא א־דעד א־ן ״־אבאטכ־ק״ און א ־וכנע־ע־ (19 יא׳־) מ־עטשעק — א קאמונ״סט. ד־ פאםיא־ע האאט ז־ך אויף פון ד־ סובאאקטאדן. אײנכטיעך א קא־ין אבסכ־האע. עס װו־נען דאי־ט 2 מ־ידאעך, 3 םטודעכטן און 2 פאעט;. או־טיגר צופעא־קע א־ביערנעבט־קע־