Literarishe bleter · 1933-02-17 · 8 (17.2.1933) · p. Seite 123

ליסיצרארישנו בלמסיטר \גװ. 8 4591.) זײט 123 צײאו״ען טיט אן אדיינם־ד טון מ. יויטוואקאװן. אט דעד :א:ד איז אויספאדיריפט;עװאדן — און שײן :־יע װעדן :ײצט ארויםנענעבז. טאום־עא׳בם אױ פאדט־אטן םיט 18 נונועדן, אבער דאם אױ נא•־ א קאײנעד טיל פון •טאום־עא״כניס יעאפו;;. אבער װי נייר האבן נע־ אײע:ט :•עט אא:: א־ן ד• צײטונגען, האט זיך יפו־ז נעפונען איעע־ װעאבע־ א־ז א־ו־םנעטדאטן אין בא־האװעד .״׳עטיערן־ קענן די פא־■ ־דאנן, ײעאבע ניבן אי־וים ״צופיא־ ׳עאים־עאיבכיען. עם װערט נאך אוםעטיקע־ אויפן האדצן, װען םען דעדניאנט זיך, ם*ט װאם פא־ אן איםפעט ד• ■דע:ירונ;ם־פאראא:ן;יבן אדו־ם ד• װע־ק פ־ן ד• דים״עע קאאס־קעד. ד• װעדק פ־ן טודגענ־עײן, דאם־ טאיעװםק־ן, פו־ג־ק־נען א. א. װ. װע־ן בםדד א־בעינעדרוקט. עם איז נ״עט אא;; פארענדיקט געװארן ד• או־םנאבע פון אלע װעדק פון אםטראװםק־ן, און םאאט־קאװ־יעטיעעדד־נען, און עם װעדן א־צע א־ויסגענעבן אאע װעדק פון א. :. טאאסטא־ א־ן הונדע־ט בענד. פינםק־, וו־יםענבע־נ און א־ם זע:ען פאדט־אטן ם־ט א־ינציקע ב־בע־ פ־נםקים און וריםענבעדנם ב־בע־ זענען אדו־םנענעבן;ע־ וואדן נ־יםט אא:; ד־־ך דעד ״קואטוד־א־נע״. א־םם בוך ״א ־ב־בדנטי:״ איז אבעד ארויםנענעבן;עװא־ן 1919. אבדהם דײזען א־ז פא־טיאטן ם־ט 6 ב־בעד, װעאםע בא־עטײען פון 1050 זײטן. ה. אײוױק איז פאדט־אטן ם־ט 3 ב־בע•־. ם־ט פ־;ף װעדק א־ז פא־מ־אטן ־. אפאטא־ ־ם־. פון די אנדע־ע ״אױםעאנד־־םע״ ײד״ג־ע ־צדײבער זעבען פאיט־אטן ב. נאאזםאן אין עוז־ װאדיםאװםק•. עם קוםט או־ם אב־ם־ קאם־יצ, װאם םען האט ארו־םנענעבן באוױ צײײ ב־בע־ פון דוד בעדנעי־ םאן: ״םדת־הדין״ און ־םט—עםטע;״. אפ:־ם, אז פון זיינע םדיע־■ ד־קע ורג־ק האאטן;״םט ד• דאדט־קע איטע־אט־ד־פ־רע־. (אעצטנם א־ז אדױם דע־ ע״שטע־ טײא פון ״פענעק״). ד• םע־םמע ב־בע־ אין אט דער אפט־יאו;;, װ־ נעזאנט, זענען א־בע־דעצוננען. עם קוםט אבעד א־־ם קאם•־־;, װאם די א;פ—עד פין ד• פא־אאנן האבן א־ו־םנענעבן :א־ פ־־ ב־באעך פון םאקם־ם 'נאדק־ (״םײ:ע אונױוע־ם־טעטן״, ״װא. אענ־ן״, ״דעדצײאוננען״, ״ס־טע־ ־אביאד״), װעאבע באיםטײען אאע צוזאםען פ־ן א 300 ז״טן. א; ײד־׳םן פו־אן זענען, װ־ באקא;ט, דער־םינען |אאע װעדק פון םאקם־ם :א־ק,. עס װא־פט זיך א־ן ד• אױנן דע־ פאקט, װאם דע־ אקט־װםטע־ פאדאאנ א־ז דע־ ק־עװע־ פא־־א; ״קואט־־־א־נע״, װאם א־ז;ע;־■;דעט;עװאדן א־ן 1918 דודך דע־ ײד״ם־םט־־םע־ א־נטעצ־נענץ. מיר זענען מודיע אלע אונזערע םרײנט או1 באקאנסע, אז דינםסיק 6 א זײגער מיט 20 םינוט אין דער םרי, איז נאך לאנגע און שװערע לײדן, םון אונז אװעקגעריסן געװארן אױף אײביק, אונ■ זער ליבע און טײערע טןןכסער מרים בימקא אין *ליענדן עלסער םון 13 יאר, און איז געקו• מען עו קגורה אין דעם זעלביקן סאג אויסן קעלצער גית-עולם. א*ן סיםן םרויער םארבליגענע: פאטעה פלרטעד איז שװעסנןער מײן בער אין דײן סרױער פישל בימ^א און פחי או־ף דער אבדה םון דער ליבינקער אומםארגעסלעכער ל. בללאך מ ר י □ דײך איז די אפטײצו;; פאד ״פאצ־ט״ע־נעזער־םאפטמכעד ציטנ־ דאט־־״. אס די אפטײצוננ אנטהאצט :עם־ען םון 169 ב־כעד. די אפ־ ט־יצו:; באיצטײט פיעדסטנם םון פאפוצעדע ביכעד װענן טאדקםױפ צענינחם און נעים־בטע פון ד־עד .־עװאצוציאנעדער באורעניננ. ד־ ב־ב־עד ז־עגיען נוערםטנם פאפוצאר־זאצ־יעם, עס םעצן אבער נרינסצעבע װערק. אזױ, צום ב״׳ע־&יצ, איז ב-וכאר־ן פא־טראטן פ־ט דרײ ביבצעך, װעצב־ע באקזטײען צוזאטיען פון 270 זײטן. עס פעצן אבעד אינגאנצן בוכאדינם קצאס־יםע װעדק, װ• ״די ־עקאנאמ־׳צ־ע ט־עאריע פון דעם פ־״עז קצאס״ אדעד ״ד־עד היםמאד״םעד מאט־עד־אציזם״. אפ:ים, אז די אנפ־רעד פין די ײד־יםע פאדצאנן א־ן ־אט:פאדבא:ד דע;קעז :אך אצץ, אז פא־ די ײד״נדע אדבעט־עד דארף מען האבן ד־נ־ע ב־בצעך און;ייטט קײן נדויםע ורערק. דעד םאדדדום װעדט נאך;.־עםעד, זואם פון קארצ מאדקם װערק האט מ־ען אדו־םנענעבן בצוױ צװײ, ריעם ״קאמוניםט־׳םן מאניפ־עסט״ און ״ד־ער בידנ־עד־ק־ינ א־ן פ־אנקרײך״, זײ האבן אבעד ני׳םט נעס־נען פאד;ױט־ק א־ױםצונעבן ד־עם;רונט־ ־םטײן פונם װ־סניםאפטצעבן םאצ־אצױם, ד־עם ״קאפ־טאצ״. װי צעדנט מ־ען עם מאדקם־זם א־ן די ײדייע־ע הױך־׳םוצן, פעדאנאג״םיע טעב;*־ קומס, א־ן *ידיקדע א&ט־יצוננ־ען םון ד־ אצנעכײת־ע אוניװעדס־טעטן, אן א ײד״םעד אױסנאבע פון ״קאפ־טאצ״? עם קאן דא אויך :״םט ניצטן דעד תידוץ, אז כדען האט ־םוין מאדקםן אדו־םנ־ענ־עבז א־ן אמ־ע־־סע, וױיצ ד• אױסנאבע פון דיעד ״ק־אפאטק־ן־צ־טעראטוד־נע־ ז־עצ׳םאפט״ :־עמט ארום בצוױ ד־עם יעדיםטן באנד, און ד־ או־םגאב־ע פון דעד ״קאדצ מאדקם־ציט־עדאמוײנ־עז־עצ־טאפט״ אױ בצוױ א פאפ״ צאדיזאצ־ע םון ד• דדײ בע:ד ״קאפ־טאצ״ (ניעמאבט פון אײז־ק הודװיץ). ד־ דא־ט־ק־ע ײד־־ם־ע פא־צאנן האבן :אך :״םט אדויםנעדעבן אצע ורערק םון צענ־נען, און ז־ך באנ:ונ:ט מ־ט זײנ־ע ״נ־עוריצט־ע װעדק״, און :״םט זײ:־ע ג־ו־םיע װעדק, װ• ״דעד אנפאננ פון קאפ״ טאציזם א־ן דוםצאנד״, ״מאט־ע־־זאצױם און ׳עמפ־ד־א־קוײט־צ־זם״ א. א. װ. פצעכאינאװ, דער נדױסע■־ מא־קם־םט־ים־ע־;־עצע־נט־עד, א־ז פא— ט־אטן מ־ט אײן קצ״נ־עם ב־בצ. פ־ן פצ־עבאנאװם קאפיטאצע וױעדק אױ קיין ם־מן נ־־םטא. דאם 'פא־אד־עמט־ע ״ד״םיע פויצן האט אהוים־;־ענ־עבן פצ־עכאנאװם בוך װענן ד־עם ה־םטאד־׳םע מאט־ע־־אצ־זם. דאם פא־א־עמטע ײד־׳ם־ע פױצן האט אײך אדו־םנענעבן ד־אזאנאװם ״׳טטײ ד־ען א־ן דע־;־ע׳ם־בט־ע פון מאדקסױם״. א־ן ד־עד זעצבעד אפטײצו:;, װ־ א־ן א םך אנדע־־ע אפטײצונ־;ען, זענען פא׳־צ־יבנט א צאצ ב־ביעד, םון װעצב־ע בציױ ד־ער ־ע־יםט־ע־ טײצ אױ א־ו־םנענ־עבן געײאדן. א־ז, מ־צא, װען מ־ר ז־ע־ען א בוך ױ־ מא־נאצים ״נעיםיבטע פון די יידן א־ן רוםצאנד״, פון װ־עי׳ב־עה בצויז ד־ע־ ־ע־יםט־ע־ בא:ד א־ז א־ױס, ק־ען מען דענק־ען, אז ד־עד פארפאסע־ א־ב־עט כאך אויף ד־ װײטעדד־קע טייצן פון בדך, אבעד פאדװאם האט מ־ען ארו־םנ־ענעבן נאך דעם ־ע״םטן מ־יצ, צאמ־ר אנבאפן, פון םט־עק־ יאװס ״נ־עשיכטע פון דעד א־בעט־עד־באװ־ענונ:״? ד• אפידיצוננ פון ק־נדעד־צ־טע־אטוד פא־מאנמ 181 ב־בר־עך. צו אט ד־ע־ אפטײצו:; ק־ען מ־ען אױך צודעבענ־ען ד• אפטײצוננ פ*ן פאפוצעד־וױםניםאפטצעבע ב־בעד פא־ ים־י״ע־, װעצביע באיםטײט פ־ן 90 ב־בי־ע־; ד־זאמען פא־מאנן ב״ד־ע אפט־יצוננען 271 ב־בצע־ א נאנץ פײנע ב־בצ־אמ־עק!;״םט אמ־ע־־ק־ע און;־־םט פ־יצן ק־ענ־ען זיך באר־מען מיט אזא צאצ ב־בצע־ ד־ מ־ע-־בט־ע ב־בצעך א־ן אט די אפטײצוננען זענ־ען א־בעדדעצוננען, ־עם ז־ענ־ען אויך דא צ. קװיטקא און י. ק־פנ־ם מיט אײנ־קע מ־ע־םה־ביבצעך. ד־ אפטײצו:; ״•ם־ינ־ע צ־ט־ע־אטוד, ק־־ט־ק און פ־יעםן״ פאדמאנט 337 ב־ב־עד, ד• מע־םטיע ב־בעד ז־ענ־ען א־ב־ע־ז־עצ־ננ־ען א־ן ז־עניען נ־ע־ט־יבן פון פ־אצ־עטא־־יםיע ׳םדײבעד. פון ד־עד קצאם״םער ײד״ם־ע־ י־ט־עדאטוד א־ז נא־ וױינ־ק אדו־ד־;־ענ־עבן;עװא־ן א־ן דאטנפא־בא;־ מ־ע־״ד־עצ־ע א־ז פא־ט־אטן <ו־טי צודיטן טייצ פון ״װ־נטיםפ׳ננעדצ״, ״מם־עות בנ־מ־ן ה׳םי״ם־״ איז פ־ן אן אנטאצאנ־־ע פון זיינע װ־ע־ק, צוזאמ־עננ־עיםמעצט פון ־אב־;־ םאנען. דאם אצץ! װ• זזמען זײנע א־״דע־ע װע־ק? ־אב־נםאנם אנטא־ יאנ־־ע איז נומ פא־ ים־צעד פון הױך־־םוצן — אב־עד באקענען ־ך :־•;מצעך מיט מענדעצ־עם ורעדק, ק־ען מ־ען;״םט פון אט דער אנטא־ יאנ״ע, װעצכע בא־םטײט אי;;א:צן פון 198 ז״טן. פדץ איז פאדטראטן מ־ט דע־ ״נאצדענ־עד ק״ט״. מיט איב־ע־ א ־אד 5 אדעד 6 צוריק האט ד׳עד ׳נסדין א־צט צ־קװ־ד־דט־עד פאדצאנ ״שוצ און בוך״ אר-ו־םנענעבן א באנד פון פרצעם או־םנעײײצטע דע־-