Literarishe bleter · 1933-02-17 · 8 (17.2.1933) · p. Seite 119

זײמ 119 װערן יזענען אױםקענישן אדפעטשיפרעצעד פא־ ײד״צע *רגעטעד א־ן א נע-ע־־רע- פי־אפא-־ץ איױך א־ן אמעױ־-נע געפימ;. ד. ד• אדפעט א־ז א :ראכדיןוזע. ז־ ■גױטייזט זיך א־ן יעטאדקע אדנאנידדטע בזזית א־ן טאס־עטא: פ־ן װערט־ײד״עק״ט. — עם א־י א פראנ־עם פאד ײד״טער פאר־ט־ק, וױם.״עאפט א ן טעננ־ק, פא־ דעד פ־נאנםר־וננ פון דעד אינעט■ און עע־" נורם א־ז :ױט־ק צו דע־ א־נעט א נרױםעד א־דעאא־םטי־נדעד נדען, װאם דאי־ר :ענן דעם טיענט״ען־טאטער־אא, דעם גוימ־קן טאדאר־־טן נח צו א־ניעט א׳ון טוט, צו אױסדױער און רא־עפאינניעק״ט. רער נאנצעד אידעאר פיון נויען א פיעםטן ײד־שן רענן אין דעד נאדיעד װערט א־ז א נײ׳עד. עד דאט נ״טט ה־ננדעד זיך ק״ן טראד־צ״עפ, יעד פאדניאנט נייטט קײן ־אנואנ־ טיק, יעד האט אױך נ״טט קײן טוםטעדן א־ן ך״עד נ״״ע-יױ״״ע־ װערט. און ״דן זיעכען נוטע נאנטועד, אנער נ״יעט קײן פארנײעד. דיערינער איז די פ־אפאנאנדע פון אט דיעם איױעאצ און דאם צו־ טד־עטן צ,י זיין פאדװירקאעכוננ נאדניעט קײן נריננע. עם איז נויט־ק א :עזוארט-קע אניעט־עננוננ פון די ײדייטיע נאװוםטױג־קע עלעטנט;, א פעסטיע זעלנםט־טטענדיקײט אין נ״עראנק, נישט צו זוכן קײן פאיריצע ט־טהערפע־ און ט־טגײער צװ״צן רי נלוטדינטע■ ײרייציסטן. און נעיקד א-ז דא מיטיק א נדױסער אדגאניזיר־כח איון א נדיויםעד אויסדו״ער. איך גײ נישט ארײן איצטער אין די פ.־טים םון דעד נו״טיקעד אדניעט. ראם איז אן אדנעט פא־ אן ארװערטרעכע־ קאנפערענץ אדיע־ קאננרעם. ח. פאר דער *ידישעד קולטור, נ״עט נרויז פאיד דער געשדינענע.־, נ״עט נאו־יז פאד דעד םא־ט־דטעד דאדפן אט די זעלנםטיצטיענדיקע ארנעסם־קאלעקמױון דינען פאר נאזיסן, נאד אויך פאד ד״ע־ קולטור יכ־ניע־ פה. פאד דיעם קו־ט־ר־י׳וטײנער. דזוקא אזויכיע קאנצענטרידטיע ײד״כי־ע א־ניעטם־םכיכות, װאם ״עדעד ־חיד דארטן װיעט נ״טט זונן דא־טן עדגיעױ א פא־ע אין דיעיד אדוכ־קער נעזיעליכ־אפט, ורוזהין זיך אד״נצויצפאדן, װיערן קיעניען יעאפן א הײם פאר דעד ײד״כ״עד קואמי־ און א־ר אײנװא־צריען א־ן רענ;. דעד־כעד טוזן די דאזיקע אדניעט ניעטיען אעיח ז־ך דװקא די ״ד״צ־םט־יטיע :רופיעם. יעים דאדפן אפנערוקט ורע־ן אן א זײט א־יע אכדע־ע אדנעטן אױף די נעניטן סון ״די״נעד קולטוד״. חס־־ם און פדײנט! נױט ני׳טט קײן קולט־ד אן װאדצליען און אן כאז־םן! קודם־כל מוז טיען לײנן פונדאטענטן. װעלן ד־ ײדיש־םטן דאס נישמ כאנרײםן, א־ז עם א ם־טן, אז ז־י זענען נ־שט ק־ין ־־די־ע־םטן. אײננטרעך חאנ א־ך דא נ״צט ׳גיעזאנט קײן יצום נײיעים. ״עדע־ או־פ־־נטיקע־ און אטתעד ײד־־צ־םט ט־אנט ד־ :עו״אנקען א־ן חאדצן, נא־ כר־זטן ד־ טאנ־טענאיעכ־ע י־ד־יכ־יע אדנעט א־ז נענאננען פע־־װײכיקעד נא־מאל, האט ז־ אײננעיצלונניען א־כנאכצן ד־ טיעד, א־ן עם איז :־שט ינ־עװען ק״ן צײט אפצוניענן ז־ך א טיפ־ע־ן חיצנון־ הנפש און אפװענדן די אויםטעדקזאטקײט אױףי װײטעדע האךיזאנטז. צוקיב דעם חײנט האט ט־ען פארזען דיעם טאד:ן. א־צט א־ז אניע־ שוין, דאנט ז־ך, :עקוטען ד־ צײט א־ומצוקוקן ז־ך, װו טען חאלט א־ן דעד װעלט און װוהין טיען דארף נײן. א־ך פא־ענד־ק: ײדיש־זם איז נ־שט ק־ין דאטאנטישע לינע צו ײדיש, נאר אן אידעאל אױפצונויען א װיעלט־פאלק מ־מ אן אײנענע.־ םאצ־אלעד עקאנאמ־ק און מאדעדנעד קולטוד. אם דעד א־דעאל מ־ז געלײנט װעדן א־ן נרונט פון דעד נײיעד ײד־ש־יםט״טיער קאנםטדוקט- װעד ארנעט. בל ק א םיםססן םיסגעסיל סוים שין זײן סאכםער נחמן בדיזיל לינוטרארישמ בז־נװזטד עװז. 8 4591.) דעדפאר שטעלן ד־ ײדישיםט־ש־ע :דופעס :־שט נופא ט־ט זיך קיין קאניםאל־ד־ו־טע מאסן, נאר א קאננלאמע־אט פון אלע־לײ ט״כונכען און א־דעוען. ד־ ״ד־שיסטן כופא ז־עינען דא ד־ א־נ־צ־אטאדן פ־ן ״דײכעד־ קולסור־ארנעט — שורן, פארראכן, קלונן וכדימח. םיען זונט און מען טדאבט מ־ט װעטיען צו ינײן, או־ף װעטיען ז־ך אנצי־ שפאדן און מ־ט װעמען צו פא־נ־נדן ד־ דאז־קיע קולטור־ארנעט, כ־עת א־ן דער אטתן װאלטן די ײד־ש־סטן געדארפט נעכי־עז די א- נ־צ־אט־װ צו שאםן ד־ נזאצייאלצ באוצ פאר דטר ײרישער?ולסױר. דעטאלט װאלטן זיך שו־ין אלײן ניעשאפן ד־ נוימ־ק־ע נדופ־רוכניען און פארנ־נדיננען. א־ן װאס ד־יקט ז־ך אױס אט דעד ײד־ש־םט־ינדעו־ א־דיעאלן — קורץ און סניעמאט־ש יקען עד פאדמול־דם ורערן א־ן ע׳טלעב־ע פר־נצ־פן: א. ד• לאנע פון די ײדישע מאםן א־ן דער ורעלט קען :־שט :א־מאליזירט װערן נישט דודך אסימילאציע און :ישט דורך עס־נרא־ צ״ע. די ערשט־ע אױ פאקט־ש אוטמיענלעך — די ״אנוױזירירטע ■ ״דישע קינוצים בלײנן דאך נישט אסיםילידט, דאך אפנעװגדערט און פריעטר. ד־ עמ־גדאצ״ע װ־רער האט, אטת, נעשאפן ט־וים־ע אין װיבט־קע ײדישע קיבוצים, זי• חאט אפיער אין תוך נישט פארנעס־ערט די לאנע אין די עטינראציע־לעכדיער. די ײדישיע פדאק־ע טוז ג־עלײזט װע־ז אויפ רי ננרנזננר גופא. דער פםיכאז פון אנטלױםן, די בהלח־ ׳עםיכ־אציע איבערחױ&ט בײ די הײנטיקע נאנץ אדעד חאלנ גע־ שלאםעכע גרעכע־צן קעגען אפשר אינעדײארפן נעאנרא-פיש נעצײלטע פיערזאכען, אנעד די פארטמען און פאדאליזיךן די שאםוכנם־יעכיערנ״ע אויף ד• יערטער. עם װ־ערט אט־אפירט ד• גאנצע ׳עכעדגיע און יעם שאפט זיך א געפיערלעגע שטימוננ פון ׳ערב־עטינ־אצ״ע, פון ״לויפן װוחין ד• אויגן װעלן גיו־אנן״. קענן אט דע׳ם געםיעדלעכן פםיכאז מוז קומיען א שטארקע קיענ.־ ײ־רקוננ — אן אירעאל אײנצוםלאנצן זיך אויף די ערטער. ב. אבער אנשטאט ד׳־עם, װאם ד• אמאליקע אסימילאצ־ע־אידיעא־ לאנן האנן פאר אט דעם פאײיאננ יז־ך אײנצונידנערן אויף די יערמעד :עצאלט םון פןג־וים ם־ט זײער נאנצעה ■ניתעד ײדישקײט, אײנ־ פלאנצן זיך אויפז ארט האט פאר די געהײסן — ארײנדהינניען אין די פארן פון דעד תעדשנדיקעד;׳עדעלשאפט, קרלםור, נאציע, — אכשמאמ דעם שטרענט דעד ײד־שױם אײנצוהאלטן רי כאציאנאליע אױננטימלעכקײט, און נישט_נאר אײנאחאלטן, נאר אויך וױיטיע־ צו אכמײיקלען אזן צו פלאכצן די :אציאנאלע זיעלבםטשטענד־קײט אויף אלע;עביטן. דעד עצם־באנריף פון כאציאכאלע מלוכות איז א. נאכקראט־־ט־ע־ און א שעדלעיכע־ סאד דער כאיצער םעכט׳טהײט. עס מוז געקעמנט װעדז פאר אפטײלן די :אצ״ע פון דיער טליוכח, פוכקט װי די קירכיע. דאם איז איינע פזן ד־ ׳װיגטיקםטע פאליטיש״ע ז׳ײטן פון ײדישיזם. די פאליטישע נרעכעצן םון דע׳ד מלווכה זיעגןען לגס־י :ישט קײן :רזמעצן פאד דע־ :אציאכאלער ארנ־עט. פאי־קיערט, שאפן די ״דישיע קיבוצים םון דש־ נאדער װעלט א פאדבאנד פאר טאציאלע.־, 0•'־ טורעלעד און פאייטי׳נךע.־ נעמײכזאסעד ארניעט. נ. אזא מין םאצ־אלע, קולמח־עלע און אויך מאראלישע דעלבםט־ שטענידקייט קען דערנדײכט װעדן נאר בײ א פאציאלעד און עקא־ כאמישער איבערשיכטוכנ פון דעד ײדישער נאפעיקיע־ונ:, אר־עז־ פין אידע נאד״טכד־קע ט־ילן לכל הפחות. די ײדישע טדאדיציאנעלע ׳עקאנאם־ק קען נישט אויסחאלטן ־י נײע פאו־מיען און שטײנער, די כײע פארהעלטעכישן. די יסודות םון דע־ ײד־שעד ועקאכאםיק — די פאו־םיטלע־ײ — מוזן אינעחניעבימן װעדן. א־ן הי״כטיקע צ״טן םון :אציאנאלער קאנםאלידאציע אויף דע־ נאו־ער װיעלט — קען זיך כישט אײכחאלטן א ײדיששר קינוץ אין א םוםפיעכדיו־טן צושטאנד װי פארמיטלער בלויז. עם םוזן אדװסנעפלאנצמ װעדן פון יעטװידן ײדישן קיבוץ םא־ ציאלע, פדאדוקטיײע ווארצל־ען. דעד נאזים זײערעד דארף באשטיין פון מאדעתיע נרעס־ערע לאכדװירטשאפטלעכע ראצ־אכאליזידטיע קא־ לעקטיװע ׳װיו־משאפטן מיט די שכנישע איכדוםטריע־צוױיגן, א־נעד־ הױפט יראם אייבעראידנעטן די פראדוקטן אין סתורות פאדן װעלט־ סארע קײכע ״רעכט אויף אדנעט״ קענען די אויםנאנ־ע קײכטאל כישט פאו־בײטן: אין די ארניעטם־פליעציעד, װו ײדן װעלן ז״ן א םיכדער־ הײמ, װעט די ײד־שע ארבעט קײכמאצ;ישט ז״ן קײן ניעז־בעדמיע, און דעד ײדישער ארנעטער קײנמאל — נ־שט .זעלמםטשטזמד־ק םאראליש. דײקא פארקעדט, אױיכיע ײד־ש־ע אלנעטה־קאליעתטױון