Literarishe bleter · 1933-02-10 · 7 (10.2.1933) · p. Seite 111

זײד 111;■•;זעואדױוז(' גלטמסד וז\ז. ד (58*) ב״ אונז אבער סר1#נט די א־בערווערטו;: פדן ר־ נז־נםטילער״ע־ עסטעט־־עע װע־טן א :אי אנדעד באראקטעד. דער באם, אט די א־גטע־ י־נענט־־ביע ט־טי!טעס־קײט, װאס האט א״ננעהװארט־דט א־ן ד־ פאד־ ט־־ען, האט נענוםען פארװאנדלען ד־ ״ד־יטע קו:םט א־ן א חז־ױ, א־־ח װעאבער ז־ האט ז־ך;עזעצטר״טן. (דעד פענאנום א־ז פאר ז״עד פחדנװז צו א װ־אד פעיד, דער חז־ר א־ז צװעקטעם־קער, דע־ פענאז קאן א נ־יםט־בא־ופענעם ־ב־א־עכטן די־טעד אראפ־םי־ידערן). כאראק־ טע־־םט־־ב־ א־ז אטאא נעװען ד־ א־ו־םט־עט־ננ פון ״. ראפעם אויף ד־ער ער־םט־ער קאנפיערענץ םון ד־ער קואטור־איג־ע א־ן זאר פון קיעװע־ ׳ב־טאט־ראט: ,,ניען דא׳־ף כ־־ט א בעזעם נא״ך א״םקערן פון דער ״ר־׳ב־־ע־ נאם די אאע קא״נב־־נעראעבע מענדעאעך, פ־צעם און ׳טאום־ עא־כטםי." און;־אד ״עט־״כט ־כטענד־ק אונטער בערנ־עאםאן, דע־ טחבר פון ״פענעק״, ז־ין יעאום־ע־׳־בד״םן ־חום־ב־־װ. און נראד צ־ט א־צ־ק ק־פנ־ם, דע־ פ־־נםטעד נאװעא־סט פון דער ״ד־־ט־םאװעט״םע־ א־טעראטור, ז״ן ־נ־קה פון ׳ב־אום־עא־כם. און אפ־או א־זי כאריק האט אא״ן אנע־קענט, אז ע־ א־ז א בואט־ע פאיראפראזע פון דיער ־ײזענ־יפעד א־ר־ק. און דער נראקאוויםק־־ט־עאטע־ א־ן ז״ן ק־נסטאער־".דער עכט־ער :עיםטאיט א־ז דאך צור־קנעקוכדען צו דע־ נאאדפאדן־יםפ־א, און ז־ך;עק־אטיע־ט א־ן ׳טאיום־עא־כם, פרץ, טענד־עאע. צװ־־ב; דעם ד־בט־ער און א״־ענ־ער א־ז אװעקנעיבטעאט ניעװא־; דע־ ״ד־יםע־ באם. יע־ צעיב־־ידט ז״, ־ער האט אויפנע־־םן ט־ט ז־ין תט־עװאט־ע־ יב־נאה ד־ בר־קן צװ־־ב־ן ז״. א־ך הע־ און זע און פ־א ד־ א״נזאדק״ט פון דעם ״ד־־צן ד־כטער דורך ז״ניע נרויס־טראנ־״טע ב״יטפ־אן — ט. א. האאפ־ערן און ה. א״װ־ק. אבעד ד־ בר־ק צװ־יב־ן דיעם ״ד־יטן ד־בט־ע־ איון דיעפ ־־ד־יצן א״ענע־ װיעט םוף־כא־םוף א־ביעי־נעװאי־פן װערן. — א־ן ד״עב תיכ־י־ד־יט־העב־ע־״ע־נ־בטערנער ״עפ־עקם, װאם האט '־ך אײננ־ענראבן א־ן דיע־ ״ד־־טער פא־קם־פם־ב־ק און :עפ־נען א נא־אקט־ער־םט־״נדע ׳עקםפ־יעם־יע א־ן דעם ־יד־י־ען פאאקם־װעי־טי: ״א חאום א־ז א נא■־״, װעט ם־ף־ב־־ם־ף צע־־נען װיע־ן. װ־יא ד־ ט/־ו־כ״ען ז־ענען דאך ר־ נא־ד־ענע פ־־נא, בי־ט װיעאב־ע דע־ אטתע־ ק־נםטאעיר פ־־ט דוירך דע־ ז־בט־ק״ט (זיע פרצעס פ־נטעאעך און ז״נע כיוסר־היעכאס) זעכען ד־ -יביננד־־ע נריונט־עאעכיענטן אין פי־צעם שאפן. — דער ערשט־ע־ אר-,ער קינםטאער, א־ן נר־כ־׳טז ז־ן, הנם ער א־ז פון אנהויב ביזן ביל רער או־םד־יוק פון יעבטער ײד־שער נאונות, — איז ׳םאום־עאיבפ.;־ א־ז יעכטע גאאדעניע :א־װ־טעט, עיר א־ז דער פר״םטער ׳ביפ־^ טי־טז ■•ך״בן זוא־ט. ע־ האט באפי־־יט דאם װארט, װאם די פר־ערד־קיע -אין;עפענטעט א־ן .־איצ־אנעאע פא>־זיבט־ק״טן, און געאאזט עם יי״;;. ״עאום־־עא־בם איז װונדע־, — דאס א״ביקע געאעכטער, װאם א פאאק איין כואא א־ן א ייובא. ב״ די ׳צפאנ־ער — אין ניעיצטאאט פי־ן םערװאנטעס, ב״ די פראנצויזן — ראבאיע, ב־י - ענ״ענדער — ד־קענם, און ב־י די רוםן האט דאס דאזיקע ניע־ ";בטיער;ענ־אא או־פנעבא־צט ב״ נאנאא און טשעכאװ. — די ײדי׳פע בארע־ניע פראזע האט דעריג־פ־־ט ט־ט א־ר א־נםט־נקט, אז א־־ ־חום־ י-װ א־ז ׳באום־ער־בם, פונקט װ־ ד־ טאדע־נע רוס״צע פראזע האט עב -עי־פ־אט א־ן ד־עם פיעאדאא־פאטר־ארבאאן;ראף טאאסטא־. אבע־ דער באאם, װאם האט ק־ינטאא ארגאנ־יצ נ־״-׳ט או־םניע־ ב־א;ן יב״עפע־־יבי־פאז־ט־ורע עםטעט־יב״ע װעי־טן, אט דער באם, די ד־טן ק־ן־צ־יבן;ע׳צטעטפיט־ע כי־טאפעס־ק״ט, האט נענופיען בריעבן •< נ״עיביטע/־ן או־ף ריעכטם און א־־ף א־נקס. ער איז װ־ ד־ער;ואם ביב•; האק, אבע־ דעיד יב־ם הטפוריב־ פעאט א־ם. ד־ בדוטאאע ׳ב־נאה *• ריע־ יםיעפער־׳ב־ער איב־ע. דער באם א־ן א־ר ברוטא־םטע־ פארם א-ז רא א םפעצ־פ־׳ב־־ײד־שיע דערש״נוננ. — ב״ ד־ פ־אינצויזו, -״טיב;, ־עננאיעגד•*־ אדע־ רוםן א־ז די א־בעריב־אצוננ פון װערט־ ׳עבב״עט־׳ב־־ק־נםטאער־יב״ע נ״ב׳ט אזא קאטאםטראפאאע. אענ־ן — ד־ א־ביער־עװאאוצ־אנעײע דערש־־נוננ פון רום״צער רעװאאוצ־ע — האט :ע־עפיי־ט דעם פאטאם פון פויב־ק־ן און טאאסטא־, און זיך אפניע־ ב־־־ם־ט פון ד־ער הויף־א־־־ק פון א טא־אקאװםק־. — איאעקםאנדער :־אק, םערנעי ־עםענין און ייעצטנם באר־ם פאסטיערנאק ט־ט זיייעי־ ־•־;־ק־נםטאער־שן פאטאם ־עדט טען צ״־ם הארץ פון רום־׳ב־ן נ״סט־ק־ ־עװאי־צ־אנעדן טענטיב־, װ־ ד־ א־יעטיע קאטיער־נקיע פון דיעם אירעטע; ־יעט־אן בעדנ־. — א־ן ד״טיב־אאנד ׳ב־פ־רט ד־ טאדעדנ־ע ־עװאאוצ־א־ .1 צ״ט, דורך ד־ צ־יטן צו דער א״ביק־־ט. יכטונג ד־עם ׳בי־יער־פאטאם. אט אנדב־א — יאיהאנ־עם ,־. בעבע,־ אנריערע ריעװאאוצ־ע־דיכטער. י ר#זנבו'ם/ר'גע פוז מײז דײזע איבעד דאטז־פארבאנד א־ן ־אטךרוםלאנד און ד־ ראנע פון דעם דעטאאט־קן רוס״ב׳ן ײדנ־ טוס, ורעט טיען אייבט פאריכט־י;, װ־ ״עװער דיער דאז־קיע־ א־בעינאננ צו ערד א־ז ניעיװען, ד־ער א־ב־ערנאננ פון האנדאען ט־ט אאץ אין ט־ט נארנ״ב־ט צו א פ־ז־יב״ער, פי־אקט״ב״ער ארבעכז. ד־ ,רעװאאוצ־יע האט דאך :עטראפן דעם נרעהטן ט״א ־־דן — א טעקאע־־׳ב׳ז, א באדנ־אזן, א צעפאא־ב־עטן און אן א־טפיעטד־קן. אי־ן ־אטן—סיאנד א־ז ד• ע־ד־א״נא־דעיניונ; בע־קר א ,־־־;־ פ־אקט־׳ב־ע, א איעבנםנוטװענדקע — ארבעטםטיי — עםט־, ארבעטסט־ נ־־ביט — ־עםט־ :־שט. דעדצ״־ט ט־ר טאקע דער באנא״סע־, װיעאבער א־ז ט־ט ט־־ ט־טניעפא־ן באס־קן ד־ קאאאנ״עם, אז ד־ עי־יב־צדע צ־־ט פי׳ענט ד־ע־ י־ד פון ביעם צעיב-־עבן ד־ ב־־נדבי, :״ב־ט קענענדיק באורענן ד־עם אקם, ער יזאא או־פן. אט ד־ דאז־קע קא־טק־״ט א־ן אאננזאטק״ט פ־ן אקם, ראט נ־־טט־ וױינ־ק א־טפיעטד־קע יידן פא־ט־־בן פ־ן דע־ ע־ד, ב־ז ט־ען האט אאננדאם דך אנניעהויבן צוניעװותען צו ד־ע־ יערז-ארבעט. א נאנץ אנד׳ע־ ב־*ד ׳ב־טעאט ט־ט ז־ך פאר דער הײנט־קער יה— יב״ער פ־־ער. ט־ר ז־ענען אננעק־טען א־ן ד־ קא־יאנ״עם באנ־נען. ד־ קר־טער זון האט זיך :אי־־װאם אז־םנעיבי־יײט פ־ן דער באנ־נענד־קיע־ ט־ניי־ק־ימ און :יעאמעטט יט־ט ־ו־ננעןר פרי־ב־ק״ט. ד־ אופט האט;יע־ יב־טעקט ט־ט צעפא־עטע־ יעדד א־ן ט־ט צ־־ט־קע רו־בן. דע־ ב־״ט־ע־ סטיעפ א־ז נ־עא־ע;;, ט״אװ״ו א צעאק־ע־טוער און ט״אוױיז ט־ט — נאכנעבא־ביענע נעדיטטן און האב־ע־, ט־ען זא' ז־י א־אפנעטען. פ־י פארבארנענע עקן אירו־ס האבן ז־ך :—בנעש־״ען ״ד״ב־יע פ־־ע־־ב ב־■ דער באגיינענריקעד אדבעןמ. 11 אין א ײדישצד קאלאניע ״ים לינט ציו ד־יום־צו פ־ן א־ק־א־ניע. או־ט די נאט־-־־בארינ־ :׳נדען ,־ױערט קר־ם א־תנ־ענדיאט א־־ף דד־י גרונט־דא־אנ׳ע;: דע־ צפונ־ ר־קיע־ םטעפ, װאס נעטט ארום דר־ײפעדטא פון דע־ נאנצ־ע־ קר־טע־ ם־ע־־טא־״ע, דאם פארבארנ־אאנר, װאם א־נט א*ן ציענטע־, א־ן דער :א־נ־קיער קר־ם ׳א־נא־תי־עם ט־ט א יב־טאאן ברענ־פא׳ם צו דרום־צ־ :ינם ־א-־נ־טי״א. דער קאיטאט איז דא־ט א װאר׳עםיער, ד׳ענגס וױ״ני־. ייע־ יב־טח פון קר־ם באט־עםט 25.788 קזואדראמ ק״אאטעטער. דער ־אנ־־וי־טיעאפטהעכער באדן 20.774 קװאדראט־ק־אאטעטער. ד־ בא־ פע־־ערוננ איז דא>־ט א פאי־׳בידנא׳־ט־קע. ביען .־יעדטי אויף 75 ׳־ב״נ־ת און דיאייעקט;. די י־ד־יטע קאדאנ״עם נעפ־נ־ען זיך אי־ן צסונ־ ר־יי םטועפ. * י' י א־ן ־אר 1924 האמ ז־ך אנניעהו־בן דאם באזעצן פון דעד ײדי־ "־ א־עטשאפט און ׳דעק־יאם־דטע ׳עא־עט־ענטן או־ף עדד א־ן ק־ים. ט־ט דיע־ דאויקער א־בע־װאנתער־::ם־ארביעט האיבן אננעס־־ט א־ן נאך ־עד הױם אי;, ח־ער ״קאטערד״ — א קאט־ט־עט פאר דע־ '־־־א״נא־דעגונג פון ד־ הא־יעפא׳ב*נע ײדן, װיעיבער א־ז נע׳ב־אפן '׳">־•־!, או־ט דיער א־ניציאט־װ פון דעם נאצ־אנאל־טעטןה־אט, פ־ן :א־כאנד״טן צעגטראא־או־ספ־יר־קאט־טעט, און ר־ נעזעאשאפט^עכע *־'־אנ־זאצ״עם, — ׳געחעאשאפט פאר *ערד־א״נארד׳ענויננ פון הארע־ 'א״-־ניע ־יח — ״נעועדד״. װען מען זאא זיך פא־׳טטעאן דאס ב־לד פון דעם ־אר 1924