Literarishe bleter · 1933-02-10 · 7 (10.2.1933) · p. Seite 109

זײט 109 ל־וזוװ־או־ױפוו בלװסיװד ד\עז. ד \458\ אראפ, און :ישט שרייער אױםהײבן דיעם יואב, <ביז יער דעד׳טפידט וױ א יןיא וױנסא אויםט אים אדעם װי א ווערעסא איבעדן הארז. עי װייסט: — אז ם׳פײיעז־ פ.י:ם ןץייד האט ז־יר שױן אפדעאאשן, ם׳איז;•״עם נועד היים, און ער קען װ״טעד גײן... נא&ט א רענ;, א דינער רענן, װאם מ־יכט אדײן ביז אין דעד ז־בעט־עד י־פ, — אזוי צ־ט־עדט ער אפ בײ א־ם, שו־דערט אדודך, אין א־ז באאד צוד־ק ד־עד אײנעכע־; א־ז אבער דעד רענן ברײט, פ־י־ װאםערדיס, נ־םם או־ם װי א גאנצעד שראקם, איזו־ קוטט עס טאבא־ רען אפ־ר: ״ם׳װעט דאך אװדאי נישט אאוננ אנהארטן!־, און ע־ זעט ארע צו ב^ייבן ב־ים רענן אין די הע־״ט; נאר אז רי װאאקנם הײבן ז־ך שו־ן אן צו באזעצן אױפן ח־טא װ־ די פו״רע הינט בײ ז־ך א־ן דער הײם, און ם׳װעדט זײ :ישט;טאס ^אבאנאנד צ־ יבפ״ען, — אזו־ ברייבט א־ם ״עוין נ־׳םט נוער א־בעד װ־ ארײנצובאפן ז־ך א־נם א־־נענעם הו־ז ארײן; א־ן ״עטוב, װו ער קיטט, ניעטט א־ם נאײך ארום דאס קװיט־נזען פונם או־םנעראםענעם װײב, ם׳קומט א־ם אנטקענן ד־ נאבצע חיוכאזוטרורא, — אזוי טרײבט עם א־ם נאך ניבער פון דא־טן א־ו־ם, און ־ער ראזט זיך נײן װו ד■ אוינן ט־אנן א־ם; ם־־יט ז־ך, װאס דעד דענן יטאאנט אזו־ ־טטארק און נאכמעד װ־ פ־־ע־ א־ב־ע־ן קאפ, און פא־טו־בט אין ד• אויערן ד־ נע־טרײען א־ר־ע; פ־ייט ז־ך ביז נא־ כי־ט ד־ פ־ס, װאס זײ זיענען נעבא־בן ױננ און ק־ענען אים נאך אדװי גוט טראנן; נא־ אז ז־י נ־ענוען אנט־עפ;, ד־ פ־ס, א־־ף נרוים־ע װאםערן, א־יף װי־ביע ציע־ו־־־ענ־ע ־טט־קעד ־ערד, אזו־ האבן ז־י שאד ז־ך א ־טװיע־ ־טט־ק־ א־ב־עט, ביז זײ ק־ענען א־ם אדויסת־־נן; אײן ביא־, א צװ־־ט טאי1, בןז זײ ה־ערן ז־ך או־ף צו בא־ װ־ענן א־י־־ף א־ן א־אפ, און ־טטײען אפ, ב־־יבן ־טט־עקן פ־־ט א־ם אין טיטן פון צזו־יטן װאסע־ און צענאננ־ענ־ע יטט־קע־ ערד; האט ע־ ־טו־ן נא־נ־יטט כו־ער קײן פא־א־־ר אוייף ד־ פ־ס זי־נ־ע, זװאם ז־י זאנן ז־ך אפ אים אדו־סצוניעט־ען, נאד ע־ נעביט־, װ• א פ־וכרע־ נוט־ע־ פויע־ דאס אויף ז־ך, און װי5 אפקובי־ען דע־ט־ט, װאס דין נוף האט אטאר או־פני־עצ־טע־ט אונטע־ ד־ ־טװע־ע ה־פט;, ב־ענ־ענד־קיע בכיא־ ריעם פ־׳ײ׳ט פון ז״ן צװײט ױנג או־סנ־עי׳אםן װײב. ד־עם דאדף פ־־עד־ם א־ז געװען א וױיט־ק, אז ט׳האט ד־עם פרוט־ען פו־ער טאבאדזע נעםונ־ען ־טטעקן א־ב־ע־ן הא־ז א־ן ד■ ביא־טיעס, װי אן אײננעפ״־אבענעם ב׳ו־ם, — באט־ט זײ האבן זיך נ־־טט ניעד־בט, ע־ זאיי האבן א ביעסערן םוף. אבעד דאס א־ינענע וױיב האט דערנאך נאך־היאכיקער ארײננעהאקט א־ן ד־ װעיט בײס װאה־ע־, א״ין פאדה־רםט דאם זיננען פון ד־ שרוכי־ע פ־־יעדטעם בײם ר־פ־עניעם צרם; אװעקניעד־סן דיעדמיט די ױננע פו־עד־ם־יטקצים, זרע4־ בע זיענען דעקוניען צו ־ט&־ינניען און צו האפםר־ען װ־ די צ־עבריקזעטיע פערדר־עך, זען: — ור די נארייט־ע צ״ײנ מאבט זיך, זוי קײנמאא נאדנישט, ' ט־טונ־ע! װיכטיק פאד כײע אבאכעכטן י די אבאנ־ענטן, װאס •טדײבך או־ם ד־ ״איט־עדאד־־ט־־ע בר־עט־עד״ פון 1933, קאנען באקומען ד־ פד־־ערדית־ע יאדניעננ ״ר־ט־עדאד־יט־ע ב^עטער״ פאד נאד א ב״ריקן פרײז. ד• יארנ־עננ .איט־עדאר־שע בי׳־עט־עד״ ז־ענ־ען א ׳קאראםא־עיד אוצ־ פון ײדישן ׳נזאפן און וױםן. איאע ד־ערנדײבוננען, װאס ז־ענען — ריעצט־ע יארן נעמאבט ניעװארן םון ײדישעי ר־טעדאטוד א־ן קויט־־, האבן נעפונען זײעד אפיטפינרענג א־ן די '״ריטע־אר־ינדע בי־עטיע־״. םאר ס גיר־ידז (פארטא נאך 1.20 נ־רדן) קאן ־יעד־ע־ נייי־ער אבאנעגט באתומען א ־א־נאננ ״ר־טעדאר־־ט־ע בקעט־ער״ (בדאינדדט) פון די ־אדן: 25—1924, 1926, 1927, 1928, 1929 און 1930. ר־עד נא־מאר־ע־ שרײז פון אזא ־אדנאננ א־ז 24 ג־רדן. גגובריב\ א ערײװו צאר מ?וטוזפראד\.י אררעס: פאד נערמ (א־ן פ־יל;): 639 .0 .ע1 .י1 1פ2(א1ג .א .10/8 סמש§6״1 ,1דװ.528-זוז'ע\ ,"־816161 1826־זא־161נ״1״ .־וי פאד א ניערעפטעד מיט א יננ־יעק א־נאײניעפ בײ די יזרײנע אונטעד־ .־ואקםנד־קע׳ װי אויף הי״װן, פו״עדים־װגנקער: — א נאנור סון א סיעדנ״ק, װאם מעסט ם׳פ־ערד םיט די נארע פ־ס. בײ ד־ יערטע־ע פױערים װיד־ע־ א־ז ־&ד נעװען א ריעבעד־קעד יטטיס צ־ערן יערעד באזונדער האט זיך נעהארטן םאד א זכיה, אז מ׳דאט א־ם נעקעגט אנתדינן אױף א נרזןזר ביטערע צ־סאר־־ע, ם־ט א שוואדיז שטיסר ברוימ, בא׳טיט מיט זארץ: טאבארע האט אפיר־ :־שם גענעםן מיט קײן ק־׳וים חשה, און ׳וױ א<ן א&נעסומעכער, װאם דאט זיך נ־שט נע־־בט או־ף אזא מיאוסן א&שנ־מ און ו־ך אלץ .־שט נ־עװארט אונריױבן, אז דאם רײבקײט זײנם איז שו־ז מעד קײן מהותן נישט מיט אים, — נעדזויבן ד״ אקסרען: — ט׳זוארט זיך ־עמע־ז דאס נעװאקט צונרויבן אויף אים, דעם ־־־:ן טאבאר־ע, אז ם׳וױיב װעט א־ם אה־י אויסשטערן, — ־עד ב־ו־כן אנקומען ציו בעטר־בדװט? ניישט האבן קײן קאפ נע״ענע־ר ר־ פו־־ער־ם האמ ־עס נישט וױיניס נ־עתרענתט: — מ׳זאגט: א בײ־&־, מ׳ורעדט א&נעבר־ענט, פא־א־יעכ׳ס דודך א :יעװ־סער, און :־שמ — א װײב, — אזא מדשעת? און א־ם נישמ מ־עד נעקענט וױ העריפן ק־עבצ;. א־ן :אטיס ם׳דארף פױיעד־ם האט געהאט אן ארבעט מ־ט א•־, ־אט ד־עם ארטן טאבש־־עס וױיב זיך זײער װײנ־ק דערפון :־עקע־ט צ־ש ניט;; נעבריבן, זױ מען האט או־ף אה־ :יעזאנט: א שראק״ ב־זן טו־ט אידײן... די נעזונטע, רעבעדיקע פ־־ע־טע האמ באט־נ־ אר־ע דאבן :עשרינן, נ־עפריקט שט־קער סון ד־ נדאמאד־עם ־וננ־ע פ־יעד־ם־ ינ־קצים, מ־ט ד־עט, װאם זי האט ז־ך אפנעװבט אזא שײנע בלאכה, — צ־ ו־ האמ באדארפט אד־עד :־שנג — אװעק ייעדן טאנ סראפן ײ־עש־ ב־־ם װאםעדן אויף צו קאא&ן װעש בײם װאסעד, האט קײגע־ צו א•■־ נארנ־שם נעק־ענט ־אב;. ם׳האט נא־ ברױז ניעק׳־עגקט, װאם זי ינ־ט״ט בא׳־וױעס, און קיען זיך אזוי אדא&בײנן, אז ד־עד וױיגטוך ארום ב־יך זאר זיך פארשארצן ביזן :א&ר; שטײן אזיוי, רױט־םאדשראמט, אנג־עשצואאן פונם אדײגהאקן אין די װעש, באפארן פון ד־ צ־עיאזטן דא״־, און פארחיאכן דעדט־ט דאם פדומ־ע :עזאננ פון די ױננע פו־־עדטעם בײם ה־רצעדנעם צאם• אוייםס כח אװעקד״םן די ױננע פו־ע־־ם־ש־קצ־ם, זײ זאאן קומען צו ש&ד־ננעז א־ן צו הא9סרוען װ־ ד־ צעבריק־עטע פעררײעך וען וױ די נאריש״ע צוינ מאבט זץ־ משונע... ד־ער פרומער פױער טאבארע, װאט איז אזוי שטאדק געװאדן פ־יום דורך איר רש־עות, און אייננועזען, אז ז״גע יארן זענען מ־ט א~ אפנ־עשניסן, — האט ןגנעהויבן נרייכנירסיק אסעננצונײן ז״ן פ־־־ע ־ערט־ע־ און ד־ך באצי״טנס באדארפט אין א־ד אדײנרײגן מ־ט ־וננע ״א־ן; ז־ך נ־עזוכט צע־ םאכן אאט, פאררײסענען דעם יױננק״ט, און װי אן אצטעד נהענן א&ז׳יצן אייביסײטן אויף די טרעופ סון ר־עם :א־אריעמטן קרויסטעד, ה־נטעד דעם נרהם װאגט; נאכמעי־ ז־ך ־י&־ניעגטעדן צום דארפישן צורגטעד, זױ ער װארט געװען א רע־ ביעדיסעד טיל סון אים, װאם האט נאך דערװי״ר אוייף אזוי פיר כח װ־ אוהויסצונײן מחוץ רתחום, םון הינטער דעד סויער אפיד, אבעױ א־ננ־כן ז־ך שוין בארד בדזויכן אװעסר״נן דארמ םיט ארעם, אין ב־״בן וױ ד־עד ב־ת־ע״ירם אריין, שטיר־פאדשװינן. אפ־רו ס׳הויז, ם׳א״נעגע הויז, את אי־ם אויך נישט נעװען צום ־א־ץ, ד־עם ארטן פדוכיען סי־יער, טאבאד־ע; דאם שטיר׳עי. סיט שוױים אי־פנ־עבױטע הו־ז, — האמ צוריב איד, נעשטעסט װי א דיויט טעסער א־נם דא׳־ף; ד־ װ־ענטסון דער כאיװ&ע!זע־״ען ברויז װי אויפנעשטעאט;יעװא׳־ן צו פארדעקן די ח־פות, — מ׳זאר ױי נ־שט דען אװי ריב־ ט־ק און אםן פארן דאדםם אוינן... נאד טאבאר־ע, דעד סי־ומעד פ־־־עד, װערכעד האט נאך אלץ נ־עהאט א ם־ייטן צוט־־ט אױעוױ־גיק, און זײ נעז־ען נאסעט, נאר, װ• די מאסע האט ױי נעראנג — יײ ־אבן א־ם ׳נ־עשטאכן, און מם־רא א&געהארטן אדײנצוגײן דאדטן; און אדומגײעגידיק װידעד א־ן סערד, האט ע־ ג־שט שטאדס אדײנ־ נ־עסוסמ דעם טאג אין פנ־ם, — צי ׳ער איז קראד, טר־ב, אד־עד נא־ :נויד־נענ אז ד־ *ון :יסט אים אפ םונם נײן מיטז אײגעג־עם שװײס, און עד א־ז ־ערנעץ וױיט אײ־עס אויף ד־ רייד־סע פערדעד, — ם׳איז צ־מאר :־ש־טא קײן פיצא בײסר, װאס יזאר פארשאפן א שט־קר ״.־אטן, — אזוי קען ע־ זיך אװעקר״נן סיט אר־עם אויםן םערד, מים־