Literarishe bleter · 1933-02-10 · 7 (10.2.1933) · p. Seite 104

זײט 104 ריסווװ־או־יטמ גלעטימר ג\גי. ד 1*45)?ויט דעם איבות און בנזות פון זיין באנאפונג, טוז ער הןיבן אר\\ז י'ג ד• :עהעריקע סב״בה, אטמיוספער, אומנעבו:; א\ן ווען ער הןזט זײ;־־בט איז יעס א&ט א באוױיז, או־סעד דער אינעסײנעד יזרעטקײם בײ או;ז, אויך פון זײן קינדי׳םער אופבאהאלפנק״ט. און דאן א׳ז ער א קרבן, און זײן עו־כ׳ט בדעננט אים אפם צו זײן א נאסס־איע־ (פינםה וכרבאה...) און בעה פאד די איו״.; דע״טײנען א\מרבע ״;אסט־ארערן־ — דאן זאי ז׳ך נ״כט קייז קילרה פיאסטערן אױף ד• י׳&ן פון ארע פרײנט א׳ן :איקווונ׳טע־ פון ייד״כז טעאטע־ — טיט א יםאי־פן וױיטיק זאלן װערן ארוטגעכ״יכזען אאע װארעטע הע־זחד־, איבער פא־יעטי־סיענע יחידים, וועילבע נייען אוים דערםא־, ױאס װ״ס איז;אך ד• יעעה, זוען אין פ־״דיקער פ־ײהײט זדערן זײ קרײנען און דעדהויבן װע־ן דורך די;י׳־קיעבע קבוצים, פ,ין װעיבע זײ קוטען, פא־ ײערבע זײ לעבן, צו ורעיבע זײ נעהערן... עױלם, האבן ױי אין ײרייען טעאטער יארן און יאדן געמאקט די;יס פון זײנע בייטע־, די יאדדעם א־וים;ע׳עפי;ן, דעם יכארעביז;עפרעםן, און דעם בוים פא־סיריקמ און ארויסנעװארצלם... * * * ברמד איז עם צי טײנען, אז;אסטדאיע־ן איז די איי\$ױסב פיא: פון דע־ ײדיטער טעאטע־־קונסט. ״סבה־ און ״אויסד־וק״ זזמען צ\\ײ —;אנ׳ז אנדערע—ענינים. די;אסטראיע•־׳ זענען;א־ אן א\י\זדר\ס פין אונזער עלנט און דחקות: ד• סבות זענען א ס־ טיפע־ און בדייטע־ און װ״טע־... אבעד װער עס ט־אנט אין הא־צן די פא־״־טױ״דלעבע שבאה צים נ׳דסירדעדטן טין ״נאסטרארעדי-, זאר ״יאדױ אפנדעגעצן פון דעפ א צװײטן טיפ ׳עוייעפייע־. יענעם טיפ שוי׳עפילעד, װעלבער איז לויט זײן טתות בארופן צו זײן א ק־נסמרע־ און לױט דע־ װאנ און טאס, מ א נ ג ע ד (א פאר ררערטער צר זיין אפםאײן םדן פרילןי און עד יעעפט בס־- דיבסערייעע באגײסטערונג פון דעד נראטעםטע א.׳; װונד׳&־׳בארן װארנד׳טפ־ל פון ׳עלום־עייבם, װעלכיע־ האט זיך אנטפ״עקט אין דעם ״פאי-ב-עופטן ׳ענ״דע־ל״ און א־ן אנדעהע טעיסױת, װערמע ׳עװעבן אין איוההעאלע װעימן אויף די פלינל פון זײן קונסטלעד״צער פאנטאזיע. איצ־ק טאכנעד אױ בעיק־ א• באראדע־שרײבער. אבע־ די באלאדע איז בײ אים נאי אן אײנמע, אײסטערלישע. זי איז אננעזאפט מיט העיזעעי״סן און קראנקן;עמים. זי איז;־עםארבט אין טזנקעלע, יבװא־צע קאלי־ן. זי איז ארו־בנעװײקט מיט בתיט. ״.וא־אה אותך טתביסםת בדטיך״ (איך זע דיך זיך װײקן אין דײן יבלוט) — קא טען זאנן אײף טאננעדס;־סמ־ און פאנטאו־ע. ׳טאקלזמדיקעד לאט־ טעדן אין טונקע״עד■;אה איז בײ אים טער ־׳גאריטעט וױ שײנענדיקע זון אייף ד• תעלע ־יםלען. :עבראבענע־ ציל־נדעד, ׳שװארצע מאםקע, פי־ים־יבפ׳ל. ״טדויעה־׳עפיל, באדויעד־׳בפיל״, ־— ׳טהייבס עדנעץ אין ז־עס א ל־ד טאםנעד. אן אנדעדש מאל זא:ט ער אין א <ייד; ״א טונקערע הא:ט האט אײננעקריצט א פ־אנע־צײבן איבע־ מײן;אבט״. — פא״בטײט זיך, אז דאס אל׳ן אױ יטוין וױיטױוײט פון םאלקם־ ל־ד און פון װעלװל זבא־זיבער און םון שלום־יעליבם. איציק םאננער אױ א תעד פון דער טוראדיקעד סלחמה־צײט אין פונם טראנ״סן בידנער־קר,;. אז־ף זייעדע קני אויפנעװאקסן א.,) אויפנעקיכיע;. פון דאנעט דעריבע־ אזיו• פ״ל פארצװײפלוננ, םארסילי־ קינ; און אוטקים אין און ארום זײנע באלארן.;אבס. יבאנגם. ״א יסאטן פיבערט אויף דער װאנט״, און ־צאטנם פיבערן אין רער װעלט. ״איך נײ ארויף אײף טונקעלע טרעפ״, און אלע מיר :ײען אין דעי־ ־ײנטיקע־ װעלט אייף סונק׳ױע טדעפ. ״מ־טן־סאבט האט אייסנינקיונני&ן צװעלף ־סארפע ׳סװא־צע קלאנגען״, — און אט׳ אזוי זענען בסדד זײניע טאטיװן־פערזן. — דע־ נאנצער ׳טדעק פון דער ײ־אנ״טער ציימ פולט אן דין דיבטונג. אבער פון אט דעם ׳שרעק בױקלט דאך א*־ו׳ס טרוים. :לו׳בן. ״הער, די;אבמ װארנט זיך מיט ׳עאסנם, טיט טויט, מיט;ל\יבן און פ׳ט טיוים, און װ־׳עט אראפ טיט ׳צװאדצן אטעם דעם אזר״ט׳ספינל —;ראז און בוים." נייסמ יסטענדיק א־ז עד אין געפעגגעב״ס בײ ד׳ ישװארצע ׳טאמנס און יבװארצע קי.א;:ען. אין זײן דיבסוננ ט־׳סט זיך בסדר פאנטאםסיק ט־ט זוארױעע•—. ׳ער איז אין זײן ׳ק־ברות אפטמאל ׳פטארק ניסמער. ע־ אױ א־נמעלעקסואליסט. ער לאזט זיך װען און פארזױנן פון ביל־ דע־ טדוימען א,ון װ־ז־עס, אבעד דער מײ;, דער אויםבליק לײכמ ־בסעכדיק פאר אים א־ן זיק א״נענער סובקלק־יט. י יש נ ח ם ן סײזיל א י צ א־ך קעון א־ציק םאבגערן יסוין א טע׳ב־ פון עטלעכע יאד. איך האב א־פ פאד אט דער צײט געזען אין פארשײדענע אופיבטענדן. איך האב אויך געהערט אלע זײנע זײער־ארי־ נעלע און נײסטדײ״ע ,־עפע־ ראטן. זײן דיבטער־׳ב יבאפן, — ז׳נט זיין ער׳עטע־ באלאױע ״זבארזיטיארע״, װאם אױ םא- עפנטלעכט :עװארן אין די ״ליט. בלעטע־" אנתויב 1927 — אױ כד׳ר גוט באקאנט, — און דאך אייז זײן אינעװײניקס־ טע פערזענלעבע און דיבטי*־ רייבע װעלט נאך ני׳טט אינ־;אכצן קלאר פאר ט־ר. עס זענען פ־ר;וט באקאכט די נ* איצין \זא\גטר ,־וענן־־בטענ;, פון װאנען עם קופ־ען און א.־יף װעקכע עם נײען דאס רוב ײד־־בע ד־בטע.־, א־ך זע קלאר זײעדע פארנ־יער, א־ך װ־ים און קאי; ם־ך דערקלײבן צו ד־ קװאלן און אזרקװאל;, פון ,־ואנעט זיי ־בעפן ז־־ער ח־ות און ־כיקה. א־צ־ק פאננע־ אבעד, ער און זײן באלאדע זע;ען פאר פיר אפטפאל א דעטענ־׳ב. פראגע־צײכן,;עה־־טנ־יב. אט טוט ער א בליץ או־ף מ־ט זײן ד־במערי־ע װא־ט, בבתב און בעל־פה, העלט או־ף פאר מיר זײן דיכטער־און טרויטען־ וױעלט, עס אנספלעקט ז־ך, דוכט ז־ך, אלע •בט־־כן און קאנטה־ן פון ז־ין ד־כטער־יב; און פעדזעג־עבן פדצוף, — און נלײך פאדצ־ע; זיך װ־דע־ ־ב־װערע װאלקנם, א,־ן װ־דע־ טונקלקײט און װידער םוד, .געחי־טנ־ע, ,־עטענ־ש. אפטמאי האב א־ך נעמײנט: מאננער א־ז א דורבוים פרעפד :עװיקם או־ף אונזע־ ר־בטער־ען באד;, — א געװיקס, זואם א־ז אויסנעכאװעט ע־נעץ או־ף א פרעפדער ראפאכט־׳טעד קולםור און א־ו עי־פ־ צופאל א־בע־נעפלאנצט או־ף אונזעד ײד־׳טע־ ע־ד. און ׳דער־ פאר — די או־סנמדל־׳טקײט פון זײכע װיז־׳עם, ב־לדער, פארבן און קאיי־ן. טו־עפד־ג קלאננען און פאס־װן, אננעדײט או־ף ײד־־בע טעמעם און יבטאף. אבער נאך א ט־פערן באנעפען אים און זיין פאעז־ע דער־בפ־רט פען דאס ט־ף־אײננארטיקע עבט־ײדישע, װאם א־ז דא א־ן א־ם. פען תו־בט שוין אן אנצוקנ־פן פארבינדונגע; צװ״בן א־ם און ײד־׳בן פאלקס־ל־ר. א־צ־ק מאננער אלײן סיט ־טטעגדיק אן זײן ד־כטעד־־בן ־תוס־בד־זו פלן זועלזול זכארז־ב־נד און אבדהם;אלדפאדן