Literarishe bleter · 1933-02-10 · 7 (10.2.1933) · p. Seite 103

זײמ 103 ליסוערארישט בלטגזער דץגז. ד (■458.) דאיםקי און א<״ך ניאאיס' — א־ז א דעורשײנו;;, װאס ׳טט״ט א\ א וייסי פון דער וארוזארװר אנסװיקג׳ונג םון טעאטער. ק־נסטרער, װ$ס תןזבן דיעם זכות צו נזךזעךן צו א ס#*לירן אדנאניזם פון םעאטער־קונםטנ לאוט\ 5ײ\ גאנזוזרארטר\ \'שס ױי\. ק־־ן איינצ־קער פון םטאגיסראװםק־ם פערסאגאר — װי גרוים ע־ א־ז;עװען און װ־ באר־בט ז־ין נאמען א־ז;עװען, — חאט ז־ד א,־יף פערזענרעבע נאסטיעפ־רן קײנמאר נ־שט נעראזט אנגאזשירן... (און װער ם׳פר־עגמ אפט־עטן פ.־ן כרק, פרענט אומבדחנעיותר־ק רריכפארן). ד־ בא־־מטע ייע״־מאראװא, דער;רעסטער בי־ראנט פון מאסק־ װער מאר־־טיעאטער, איז ק־״נמאי או־ף;אסט״עםיר; נ־שמ נעפאר;, װ־יל — א־ר קונםט ־אט;עפוזט זיין א־־ננעפאםט א־ן דער צו־בער־ ־זאפטע־ ראם פון א־ר אומנעבו:; או־ף ד־ ברעטער פון דער בינע, װאם יז־ האט דע־הויבן ם־ט א־ד זשעני, און װעקכע חאט א־ר זשעני ארו־סנעבראכט. דא חאבן מ־ר פאר ז־ך דעפ װונדערבארן םוד פון טעאטער, װעיכער קאנדענםח־ט דעם אי-זעדנעם כלל פון לעבן — ד־ אמתע גדרות פון ־ח־ד א־ז נזענרעך נאר אין דעד סביבה פון ז־ין ק־בו־ו. אפגער־סענע זענען — ןאו־פנעקומענע, או־םנע״עפ־וננענע, אױפ־;עיטרו־פטע און או־פנעבלאזענע. דער אמתער פ־נקרדיקער אקט־אר א־ז דעד בולטסטער באוױיו, אז אן סב־בח איז נ־יטטא קײן יחיד. און דער אסתע־ ג־נגזסילטר אין טעאטיער א־ז מ־ט פעדעם פון ז״ן בלוט און חארץ פארקניפט מיט ־עדן רעצטן א־ן ר״־״ז פון ז״נע מ־טש&־לער. אז־ב דאנז פוולסי — אינ <ום ניטזם?ײ\?1ינםיוזלעד. בײ די אומות־העורם זענען די;אסט־אלערן — א&נעריסענע ־װ־־טן פ,־ן די ר־יכע א־אזיטערײען. און װעיר עם חאט;עדעקט דאלםק־ן א־ן קד״ז, װו ער א־ז געװאד\ דאיסק־, דער חאט אן עגמת־נםיע נ־שמ נעקאנמ א־ם זען א־ן ק־־יז פון ד־ ״באנד־טן״... (מ־ט דעם :אמען פלעגט דער טדאג־קער ״ק׳־וינען״ ז־ינע באחערפער א־ן ד־ צופער־קיע טרופעס, װו ער םרענט קיומען צו־נאסט). או־סעד דעם פלעגן;אםטדארע־ן ׳טפ־לן נאד ז״ערע אוי־סגע־ פײרטע, מײםטיערחאםט־פארםולקקאמטע ראלן. און זײער אפט םי־עיט דער צויצויע׳־ װערן באצו־בערט פון ז־יעד װוכדערבארער קונסט, און פ־ענט פאדגטוז\ די מ־זעראיבלע םב־בח ארום זײ... איז ״;אםסרארעי־״;עװען אן אומנל־קלעבעד?דב\ פון ז״ן אײ־;יע;עם נורל, סעםפעדאטענט, אופ׳צטענדן ׳<נענ־אלע;אטורן וע־ן אפט אחו־ס;ע׳טטויסן םון זײערע ח״מען!). אבער א;ענום פא>־ן צושויעד זענען זײ נעװעין. װאס א־ז ב״ אוגז? .?זרוז כל?\לסייזניר\ כוזעוז אלנו ײדיטט גאוזסידאלעדנ ניטנזן נײטר?ננוזסי, נאר זײ .נזו״וזןנלירנ נזיסי רי וזיטוזעוז, זנוולכע זײ ט9יל\. די פ־עםע בוזקננז שפ־ל איז, אנב אורחא, דער נרעסטער אזמ־ נל־ק א־ן מאדע־נעם טעאטעד. טעאטער א־ז קונסט. און י״עדע קונםט מוז קללמ־וױרן :״עט ננאנז, נאר נני אזני.׳ ננאוז צו יניפ־לן איז דעם ק־קםטרערם ״עסק״. דעם ,צושו־ע־ יפוז קימערן נאר נני אזנ־ און במ־לא — ננונד יעס יטפ־לט. אזו־ לאנג ד־ א־צט־קע װ־לד־ע נע־עגן אדום ״נײע״ פ־עסעם דו־ערט, א־ז סתם;־שטא קײן ר־יר װענן אקטיאר און ז״ן ״קוגםט״. (אב־ע־ װענן דעפ אן אנדעדינז מאל). און ד־ פ־עםע או־סזוכן און ד־ פ־־עסע ״מאכן״ און די פ־עסע צופאםן — דאם א־ז אל־ז ״טאלענטן״ םון דעם סין, װאם שט־יט צו קינסטלער־פונקען א־ן זײיער א ׳טארפיער םתירה — דאם איז א נעב־ט פון םלינקע און םלײםוקע קאםבינאטארס! און אט איזעלבע ןאוזבינאסיארנז, װעלבעי באזיצן נ־יטט קיין ערנ־ װ־רדע,;אר ׳טפיצ־קע אםביציעם — ז־י זענען א־ן ײד״ען טעאטיער פארלאםן דעם װענ ד־עם אקט־אד, חאיבן ז־ך פארקל־בן אין די רעדעד, אוייף די רעדער, אניף ד־ ורענענעד און — או־ף ד־ פלאקאטן. וײ זוונונ\ גווננאד\ — ״גאנזוזראלאדנ״ ז״ זעגען אלײן די אונטערנעסער, אל״ן רי רעזש־סערן, אלײן די הו־פט־אוקטיארן... דערמוט־קט און;עיעט־צט מ־טן ערב רב אין דער פ־עטע אין לעצטנס האט די ״נעזעל׳טאםטלעבע מײנונג״ פון דע־ אקטיארנ־ ורעלטל .;׳עפוניע׳;״ דעם תו־פטשולדיקן״ — ״נאסט־אליארן!״ זײ זענען עס שולדיק. מען דא־ף זײ אױסראטן׳/״ דער יעצם ט״־מל א־ז א ט־פ־שיעד פ־ט א־ן ב־לד פון טחומח, פון פאנ־ק, םון םאי־לו־הק״ט. ציוס כבוד פון דעד פאדװאלט־ננ פון ״ד־שן ארט־םטן־פא־־ין און פון די אנפיו־נד־קיע עלעמענטן א־ן די קרײזן ארום א־ם האט מיען ז־ך פונדיעסטװענן וינונסו;יעלאזט פארפ־ידן םון דיעו־ בלויװור נויוזםוודױו... אביען־ דער יעצם טוםל אחום ״נאסט־אל־א־ן״ צװ־ננט דיעם דאזיקן ע;־ן בד־־ט־ער צו באש־אכטן און צו באקיעמפן א ר־י באמת־ פא־דד־סלעכע פלאנסעדנ־שן אדום דעם באגר־ף ״;איסטדאל־אר״ און א־ן די קיעננזײט־קיע פארחעלטעניישן. קודם, זואם א־ז ״נאסס־אל־אר״ בטבע א׳ון װאס א־ז עפ ב״ אונז? לאפ־ר נעמען רנסלאנד. םארן ק־־נ האט צו דע־ ״א־מפעראטאר־שע־ טעאטעד־גיעזיעל־ שאפט״ נעחערט אן ערה םון לערך חד־י סויזגט אקמ־4־ן (מײן;ומיער לויטן אלף־ב־ת ״ם״, אלזא א־ן דע־ הוולבוז םון רע־עסטעד, א־ז נעװען 1897), און אויף די דדײ טו־ז״ט אקט־ארן זיענען ניעװיען;אסטראל־אדן — 6... זעקם! אמ זענען ז־י: סאםאנט דאלסק־, א־ל־עגיעיװ, בד־דע־ אדעלחײם, מאדױס פיעט־פא, ראםםאװ... א־ן פדאװ־נץ.זענען;אך;עװען קאזשעװנ־קאװ אי־ן שאריפט״ן. צום םולן בילד מוז;עזאנט װערן, אז אמאל םל־עיגט א׳ו־ף גאסט־ שפילן קוסען םון פעטיערבורנ װיער־עס־א־ז םון די ר־זן פון ״אלעק־ סאנדיד־נםק •״־טיעאטער; דאלמאטאװ, ױח־עװ (אנדערע װי ראיװ־ראװ, ױארלאמאװ, ־אקאװלעװ א םך זעלטיענעד) און סאװ־נא. אלזא — ארום און ארום — אםשד ב־ז 12 ־־- בנ פארווינט אניף דרײ וזנינוסי וזיסיגרידוורו װאם טוט זיך א־ן דײטשלאנד? א־ך װ־יס נישט נעגוי די צאל ם־טנל־דער א־ן דע־ פראפונפיע, אביער, קענענדיק דאם דײטשיע טעאטע־ און;עשטאגען צו א־ם אין א;עװיסער שײכות, קאן א־ך אנרוםן קוז־ם א 5 ניעמען פון גאונסי• ראלאר\ אין אײטנטלעכן זין פון װארט: מאא־ס־, װענענער, פאליענבעד:, באסערמאן, קארטנעד, עדנסט ד״טש... װער קאן חײסן ״;אםטדאל־אד״ א־ן א־צט־קן פו־לן? אדװענטאװ־טש? סאלםק־? די רש־מה א־ז אנ םנעשעפט. נו, און בײ אונז! לאט־ד נא־ א־בערצ־ילן װיפ־ל ״נעמען״ פ־ר חאבן ג־עחאט פאל ד־ לעצט־עי 30 חדש־ם! א־ך מוז מ־ר דא םאדנ־נען ציו דעדצײלן, איז צור־ק מ־ט 2% ־אר, זיך אוסקערנדיק פון עבר־ל־ם, װען א־ך חאב דיעי־חע־ט א־ן א־ט־םטן־פאדײן די טענדענץ צו באצ-ען ״כחרת״ סון אמער־קע, האב איו נעײארנמ אז מ־ד װעלן װערן?ארפרײצסי מ־ט כידיןןוו שטרא־ פ־ןן, װ״ל אסער־קע א־ז שטארק־ער סון אונז גראד נזים אירוו אונזאוזברוו\, אי־ן די ״נאםטדאלערן״ װיעלן ז״ן ד־, װעלכע זענען אנװזוור\ דורכשגיט א־ן דעו־ח״ם... אבער קודם — חאט מען בײ או;ז קנאפ או־םמעדקזאמקי־ט צ־ ״םתם טעאר־עס״. והשני־ת, חאב אי־ך פ־ערזענלעך א־ן דער םדאנע נישט געװאלט אי־׳ו־סטדעטן צו חילב־ק, כדי פײן שארף־נענאטױוע שטעלוננ צי א סך פ׳ון ד־ דארטיקע דעדשײנען זאל נ־שט װערן אויםנעטײטשט װ־ א םארביטעדוננ קענן פערזאנען. דעד שט־אם ס־ן ״נאסס־אל־ארן״ חאט ז־ך א נאס נ־עטון און... אצ־נד שדײט םען ״געעואלט״. ננאם נגװװ באננײזסי אסי דוור נוילרוור ו״ראצוװסי פו\ גאונסי־ ראריאי־נד דעד א־בעדפלוס ס־ן;אסטדאליאדן באוױיזט, אז אונוער טעאטעד־ װעזן איז ארוסנעננמען ס־ט דער קדאנקחאסטעד ״וזװנוז־וועוררפוןײוז״. ״נאסטראלערן״ בעצם — אױך ביי די אוטות חעיולם: אויך