Literarishe bleter · 1933-02-03 · 6 (3.2.1933) · p. Seite 95

זייש 95 דגזעראד־טנו בל(\סיזז\־ ד\מי. 6 (ידל*.) טער דראפאטו.־: און טעאטער־פ־רער. אויר >ז ה־נד םין ךי ,יד״ןן״?אראנ־עט, א דערצױנענעד א•; א ײד-טער סבייה, פא־טאנט ע־ א־ן זײן א-נעראעבן א-ך, אן םפק, די כא־אהטע־־יטטריבן שיז ײרי־ יטע־ עכוקות אין •טארפזיניתײט. פאר די צענדאיק יאר האט ער פארפאטט א פאר צענדייק דרא־ ״אטייצע װע־ק, פון דעאכע א םך זענען או־פנעפידט נעװא־ן א-ן די ארנענטינע־ טעאטע־ן טיט;רויסן קינסטיערי׳טן דערפאקי.. פא־ ז־ין ד־אטע ״םענ־אד־טא״ (ם־ײי־ן) האט ע־ באקוביע; רי טונ־צ־פאלע פרעטיע פאר קיטעראטו־ א־יניקע פון זײנע דראטאטי־סע מערק זענען אייערנעזעצט;ע־ װא־ן אין ײדי־ט און װעין אן ספק או־םנענען אויױ דער ײד־־טער בינע. סאטועי אײט־טעיבו־ס א־ז או־ך א ביז;אר באנאבטער דער־ צײיער. ביז יעצט האט ער פא־עפנטיעבט צװײ בענד דעדצײיונ־ נען, א־ן װעיבע דער רעאי־סט־יסע־ טאן א־ז דע־ דאט־נירנדיקע־. קוטענדיק באנאײט ט־ט א ינ־א־פן און טיפן פס־באיאנ־־צן אנאי־ז. צװי׳ען ד• אננעזעענע ־וננע א־נענט־נע־ ד־בטע־ א־ז נזפגזאו נזרנזנזנ״א (י־־״־־אי צײמיין) א־ינער פון די אננעזעענסטע. ער יהאט אננעהו־בן ז־ין ד־בטוננ מ־ט א ב־בי סענט־טענטאיע א־רער, באהאיטנדיק ז־ך אונטער א פסעװדאנ־ס פ־ן א... נאסךפ־ו־ קיארא בעטע־ (י־דער פון א־ינע־...). דאס ב־בי האט נעהאט א קא־ יאסאין דע־פאאנ אין פאריענע־־־טע־ ה־נז־בט. אבע־ זיין נאטע; אדס באד־־טנד־קעי ד־בטער האט ע־ באקוטען פא־ א ב־ך י־דע־ און דװסא א־־פ ײד־־סע טאט־װן, ״י־דער פון ־סבת־רו־ ה־־סט דאס בוך, װאכ א־ז דער־ט־נען ר־־ך א־יוסט־־רט פ־ן דעס צײבענע־ - אײטיסעאבז־ם (דעם ד־אטאט־רנס א ב־ודער) א־ן א־ו־סנענעבן אי־ דעם פא־יאנ — או־ך פון א ־יד, פון נחום :אײזער, אנב א־־נע־ פ־ז ד־ נ־עסטע פא־יאנן (עם א־ז בדא־ צו דערטאנע;, אז נאך צזױי;־ו־סע פא־יאנן פון א־נענט־נער י־טע־אטור זענען ־יד־־טע: דער פאריאנ פון ״סאטעט״, און דע־ פאריאנ ״באבעי־, װעיבע־;עהע־ צו ס. ניוזבער:, אי״; א ־וננע־ יב־־פט־טטעיער). סעסא־ טרעטפא (״ט־ע׳טפא״־צ־יט א־ז ד־ א־בע־זעצוננ פון דע־ פאט־י־ע צ־־טי־ן) האט ט־ט ז־־ן ב־ך ״י־דע־ פ־ן ־בבת־־־;־עהאט א נרו־סן דע־פאקנ; ער האט באק־מען ד־ ט־נ־צ־פאיע פ־עט־ע פא־ פאעז־ע און א בר־יטן און פארדסטן נאטען איס י־ד־־בער ד־בטע־ חוץ ד־ דאו־קע ד־ײ א־ז פא־אן א;אנצע ר״ ־וננע יב־־פט־ ־טטעאע־ און ד־בטער ״דן, װאם האבן ־טו־ן א נאטען אים טאיענ־ ט־רטע י־טעראטן און פובי־צ־סט;; צװ־־בן אנדע־ע וױעי א־ך ־א פא־צ־יבענען ד־;עטען פון א־יקא קרופק־ן (פסעװדאנ־ס פון א. בא־ יאדאװסק־). קה־ס (ק־־־טבו־ם), ־. י־בע־טאן, ב. :ר־־װע־ און ר־ נאר ־וננע פדײי־ן ־בקה מנט״ז איפע־סאן (מ־רב־ איפע־סאנס א; א־ינ־קי), װעבע האט א־צט פארעפנטי־עבט א־; ־טפאנ־־ט א ב־ך פ־; א־ב־ערד־בטיננען פון ר׳ ־הורה היו־ ט־ט אן הקדטה און טאנא־ :ראפ־־טע־ ־טטוד־ע און אנמערקוננ־ע;. ־עס א־ז ד־ ־ע־־טטע א־ב־ע־ד־ב־ טוננ פון ר׳ ־הודה חיו־ם י־ד־ע־, זואס זו־ע־ט :־עטאבט א־ן ׳טפאנ־־ט ד־־עקמ פון חיעברעי־ב. א באזונד־ערן פיאץ צװ־יטן ד־ ־יד־־ט־יטפאנ־־ט־ע ׳טר־פט־טט־עי־ע־ פא־ניעכיט ד־ער אזמר־ערט־די־עב־ע־ ־ט. רעזנ־ק, זואם האט דעם ברײטםטן פארדינםט פאר באק־ענען ד־ ־טפאנ־־ט־ע װיעיט ט־ט דיע־ 'ירי־בער?־טיעראטור: א־ב־ע־זעצוננ־ען פון פ־צ;, פון א־ט;, א; אנטא־ יאנ־ע פון געקי־בענע דע־צ־־יוננע; פון אונז־ערע קיאס־קער, ט־ט ד־ נעה־ע־יקע א־ײנפירן און דע־קי־ע־ו״־ע;; א בוך א־ב־ע־ניעזעצט־ע יעסײען םון זש־טיאװםק־ן; טאנאנ־אפ־יט־ע ארב־עט; א־בע־ דע־ נ־־ע־ ־יד־־ב־*־ צ־טעראטור און א־ב־ע־ דובנאװן און אהד־העם; א־בע־־ ז־עצוננען פון דובנאװם ־צװײ ב־בע־ פ,־ן דער נ־־םטע־ ײד־־טער :יע־ ־ט־בט־ע און די א־בערזעצוננ םון דובנאװס ר־ע־נבוך פ־ן ײד־־ט־ע־ נעיב־בטע — דאם א־ז זײן ב־ז־איצט־ק־ער באד־־טנד־ק־ע־ י־טיע־א־ ר־שער א־:װיע־.טאר; אן םפק א װיערטפויע־. ־עזנ־ק א־ז אבע־ א־־ך א פ־עיקער ײד־ישער זשודנאר־םט, װאם האט א סך :יעיטר־בן א־; ־־ד־־ב א־ן די ה־נע צ־יטוננ־ען און צ־יט־בר־סטן. א באקאנט־ער •־ר־יט־־טפאנ־־טע־ ־ט־־פט־טטע־־ער א־ן א־בע־זיעציע־ א־ז דער ױנניער פ־אפעפא־ פון ד־עם בו־ענאס־א־־ר־עס־ע־ אונ־װע־־ ס־טעט (א־י ם־קאזאפישן פאקורטיעט) י. דובאװנ־ע: ע־ האט :־ז א־צט ארו־םנענעבן דרײ װיבט־ק־ע זו׳ע־ק פון פ־יאזאפ־יטן באראקטע־ (א נרוים װעדק װ־ענן מאירסאנ־ע;, א בוך װענן ד־עם ארנענט־נ־ע־ פ־יאזאף אוגריניעראס, און א בוך װענן פס־באראניע). ־ער הא־ע א צארטן י־ר־זם, איך מײן רי ד־בטער־ן .־אקעי אדיער, װעיכ־ע האט אננענומ־ען ד־עם קאטאריצ־זם אויס ״מ־סט־־ט־ע נײנוננען״, װ־ ז־ האט ״ע־קיערט, און די ׳טד־פטיטטעיער־ד־בטער: רול־א פ־ננערומ, ר־ער :יהב־ פו; א ר־י קודצע ׳בײניע :אװ־עין, פ־ן א :רו־סן ־עאא־םט־־ט; ־אמאן א־ן דרײ ב־כ־ער (״דעטמרנאס״ — ־ט־קזאין), םון אײנ־קיע :׳:־ע־ ־עס״ען און ־צװ־׳ט; ז־י א ב־ז נ>ל־ נעראטענ־עם בוך קר־ט־ק א־נט־ערן נאמ־ען ״רעאי־זם״ און :אקאבא פ־במאן(דע־ זעיב־ער נאמיען א־; פאמ־י־ע, װאס ד־ע־ נרו־םע־ העביר־ע־ש־־יד־־ט־ע־ ד־בט־ער ־עקב פי:מא;, ער א־ז, וױ ־ענ־ע;, פון א בעסאראביער אפיטטאם). רע־ ״נצט־ער האט ב־ז א־צט פא־עפנטי־עבט א יטײנעם בוך ייד־ער אין א בוך ד־ע־צ־ייוננען. ער א־ז מ־פט־ש ב־ז װאנז־ניקײט; און דורד ״;ם װ־ע־ט ד־ע־קיערם ד־ער אקט פון זײן טו־פן ז־ך. עם א־ז פא־- יטטענדיעך, פארװאם דאס א־ז נ־ע־ט־ען: ד־ ־ער־טטע ד־־טהאצבנצע;־ —ק־*־ ־ןא־ן פון ד־ע־ איס־נראצ־ע, װע; ז־ א־ז :־ענאננ־ען יט־װאך, -״ען קײן ײד־־טער ־שוב א־ז נאך נ־־טט :עװען אפ־יו א־ן ד־עם צ־- ׳ט:;אנד פון פא־מאצ־־ע, האבן ד־ דאז־קע אײנצינע, װאס האבן ז־ך ־אן באװ־זן, קײן אנד־ע־ סב־בה נ־־טט;עק־ענט האב;, װ־ ד־ ־טפאנ־־טיע ־•יטור און דא־ ־טפאנ־־ט־ע שאפן. ד־עד־ עיטםט־ע־ און אננעז־עענםמ־ער פון ד־ ײדן־ש־־פטשטעיע־ אי; ־טפאנ־ש א־ז איבערטא נערשעכאוו; שו־ן ־עטי־עבע און צװאנצ־ק ־א־, אז ־ע־ א־ז שר־פטיטט־עיער, און צװײ צ־ענדר־ק ־א־ :מ־עט, ז־נט ע־ פארנעמט דעם פא־אנטװארטיעכן פאםטן פון א־־נ־עם פ־ן ד• —פט־ר־עדאקטא־ן א־ן דע־ צ־־טוננ ״יא נאס־א;-, א־ינ־ע פון ד־ :־עםט־ע װעיט־צ־־טוננע;. און ב־י דעם איעמ־ען א־ז;־ע־ש־ענאװ נא־ *יין פ״פציק *$*״, ד*כט זיךי א ק־נד פון אן א־מ־נ־אנט־־פאמ־י־־ע, װאס א־ז נ־עקומען אה־ע־ צי־־שן ד• ־ערשטע :רופ־עס, דובט ז־ך, נאך א־ן ־א־ •!188, האט נ־ע־- ״.יע:אװ ד־ יע־שטע ־ארן פא־בראכט א־ן ד־ ״ד־ש־ע לאיאנ־יעס א.׳; ענט־עסאס, װ־עיב־ע ע־ האט מ״סט־ע־האפט;־ע־ט־יד־ערט א־ן זײן ע־־טטן בוך סק־צן ״ראס נאאוט־טאס רוד־אס״ (ד־ י־ד־יט־ע נאוט־־טאס, אי; ־א־ 1911).;־ערשאנאװ האט א־ן ד־עם דאז־קן ־ע־־טט; ב־ך ז־־נ־עה נעצאיט ז־ין שר־פט־טטיעאע־־שן צ־נש דע־ ײד־־טער קאאאנ־זאצ־־ע; יע־ ־אט א־ן א ד־י סק־צן נעיט־ידעדט ד־ ־ע־־טטע ט־פן ״ד־יטע קאיא־ נ־סטן, זײיער י־עבן, באצ־וננ־ע;, ד־ סב־בה, ד־ או־סט־ע־ר־שע ט־פן פ״ ר־ שוהט־ם, ־בנ־ם און בי־־קודש א־ן ד־ יע־שט־ע קאראנ־־עם, װ־ אז״ עס האט או־ף ז־י;־עװירקט די נ־י־ע םב־בה פון ־ע־ד־ארביעט, צ־ װעיב־ע זײ האבן ז־ך ראן אננעהו־בן צונעװו־נען און װ־ זײ האבן :־••.יפ־יע נ־עװ־ען או־ף ד־עם ארומ־קן ר־עבן פון ד־ א־־ננ־עב־־נ־ערט־ע. א־־נ־קע קאפ־טרען פון ד־עם דאז־קן בוך װענן ״ד־ ״ד־ש־ע :איט־טאס״ ז־ענ־ען א־ב־ערנעז־עצט נ־עװארז א־ן ה־עבר־ע־ש. ראס דאז־ק־ע א־ז ראם א־ינצ־קע בוך;ערש־ענאװס, װאס :אצ־ט — צו דער ײד־ש־ע־ קאיאנ־־ע. פא־שיוננען א־ן ד־עם װ־רװאר פוז ־׳;־ :־ויס־ע־ קאבמאפאא־ט־ש־ע־ בו־ענאס־אײרעס, האט ־ער פאר ד־ צ־יאנצ־ק ־אר פון זײן שאפן ארו־םנ־ענעבן א םך ב־ב־ע־ ־עסײיע;, א־ט־קיע;, דע־צײיוננען, אבער םפ־עצ־־עי צו ײדן קערט ער ז־ך אום ־עיטן א־ן זײן שאפן, הנם ־ע־ רעדט אן או־םנעצײבנטן, פאיקס־ ג״מיעבן ײד־־ט. װ־ערטפוי א־ז ז־ין בוך ־עס־י־ען װ־ענן ס־ע־װאנט־עסן, װאס ה״סט ־<־ װונד־ע־יעב־ער װאש־בעקן״. א־ן א־ם .האט נ־ערשענאװם י־׳־־שע־ עט־י און ד־ ר־־בקײט פון זײן שפאנ־ש ישון ד־ערנרײכט צו אזא ני־־נה פון פ־ערפעקד־װן, צו װעיכעד ז־עיטן װען א ה־נע־ ש־ריםט־ שט־ערעד האט ד־ערנרײבט. נו־ט אײנ־ק־ע ־ארן צוריק האט ד־ ׳טפאני־ט־ע אקאד־עמ־ע ג־עװאאט :אשט־מען א־ם פא־ א־ר פארטריעטעד א־ן ארנ־ענט־נ־ע; ־ער האט '״ה אבע־ נ־שט אננענומ־ען, פונקט װ־ ער האט צור־קנעװיזן ז־י; נאשט־מוננ איס אקאדעמ־ק־ער, װען ד־ ד־קטאטא־־רענירוננ ם.־;ס 'יעניע־אא אוד־בורו האט נענד־נד־עט ד־ ״אקאר־עמ־־ע פון ארנ־ענט־נ־ע־ ׳טיעראטו־ און קונםט״. א־ינ־קע פון ז״נ׳ע װערק זענ־ען א־ביע־נ־עזעצט א־ן עננייש און 'יטאי־ענ־ש; א־ן ״ד־ש א־ז פא׳־אן א־ב־ע־נעזעצט פון א־ם ב־ז איצט א״נ־ק־ע עס־־עז, קאפ־טי־ען פון ז־ין י־ר־שער פ־אזע און ז־ין י־עצטנם ־ע־־ט־נ־ען בוך װ־ענן בירוך שפ־נאזאס י־ביע, װ־עיב־עס א־ז פאר־עפנט־ '<:ט געװארן א־ן הבזיטב־ס א־ן די ״ייד־שע צ״טונ;״. מ־ט פ־ר ־אר צ־ר־ק האט;עדש־ענאװ באקומען א נאצ־אנאיע ע־עמ־ע פא־ י־טעראטוד. סאמוער א־יטשע5בו־ם א־ז א ױננער, אב־ער שוין בדײט־באר־מ־