Literarishe bleter · 1933-02-03 · 6 (3.2.1933) · p. Seite 94

זייט 94 ליסוערארישצ בלססיער 1\\ז. 6 (־ד45.) פע־ן. דער דאזיקעד פ־װו האט געקד־נן דעם :אםען ״נײער ײדישעד פארקהטעאםעד״. ע־ א־ז טאראל״ע ז״עד;ע׳עטיצט;עװארן, ע־ האט טאקע מימ דעד ה־צױ פון רעא הארפעדן און זרסן היר׳עפערד;עניאפט עטרעפע יטײגע אויפ—וגגען, צײדעד האט ער;ישט או־םגע־ הארטן א־ן ארײן אפפארנד־ק, נעפדאכט ארם גאםטדאל־אר א קא־ ט־קעד, װאם האט דאס טעאט־ע־ א־אפגעפ־דט פי1 נק״בן װעג אין טאטעי־ע4 :־שט פא־פעםעדט. טאטע־־על האט דאס טעאטער זיך פא־פעםעדט ט־ט דעד הלף פון פ־עםעם פון היגע םחבד־ם. עם איז אז־פגעפ־־ט געזוא־ן ד־ פ־עםע ״טטא־ם״ פזן ד״ד י?. זש־נגיעקי אזן ־. ־אפ־גאװיטיע, ״:עט־דאװעד קדזשים״ פון ע. א. פ־שעד און ציוײ ־עװ־ם ״פ. א־י־עפ או־פן ציטפא״ א.־ן ״פון קאסר־אעװקע ב־ז רא־ װאדזיכע״ פזן ־עקב פאטא״״׳אנםק־ א־ן ׳:־. פד־־רעך. ה־—א־ האפן געיטפ־רט פ־ד טעאטעדס א־ן פ. אײרעם. עם איז;עװען צזפ־יי. אאע פ־ד טעאטעדם האפן נעהאט גאםם־אאיאדן; ״עקםעאם־אד״ — טאא־ פ־קאן אזן ־עקב קאא־ך, ״ארנענטיגע״ — ט. ט־פא״עטקא, ״ט־טדע״ אזן ׳נזפעטעד ״נועװא — ־. בואאװ ״דאפ :־־ע ״ד־יכע פאאקםטעאטעד״ — א. פאאיאקאױ. דעם רעקאדד א־ן טאטע־־ע־ן דעדפאאג האט;ע״גאאגן טאא־ פ־קאן, ז־ האט גע׳שפיאט 5 חדיט־ם פ־י פזאע הייזע־. ק־גםטאע־־יצ האט יזםף בואאװ ט־ט א- יכטא־ק קאגקזד־דט. ד־;אםט־אא־אדן האפן צוגעצז־גן :״ע פאזזכעד צום ײדישן טעאטע־ אפע־ — עם האט;ע־צטעקט ט־ט פהאה. די;אםטדאא־א־ן־ ט:פה .יועט דא טזזן אפגעיכטעאט װעדן, אזן ער׳טט דעטאאטװעט טען דא קאגען אנהו־פן פו־ען א טעאטעד, װאס זאא ז־ך דער:ע:טערן צ־ם ה־גן אעפ;. צז־נן א קאטף א־ן טשך פון אר־פע־ א ־אד — דעד ג־עםטע־ קאטף א־ן ־־ד־יםן טעאטעד. דעם קאטף האמ אנגעפ׳דט ״ד־ פדעסע״ ט־ט פאטאיכאנםק־, ט־אך אזן פ פ״ץ א־ן פא־עגד־קט האט עד ז־ך ט־ט אן אז־פ״-־ר־פט אז־ף א־ע י־ד־שע טעאטע־ס: ״פאד טטא־ם דעד א־־־נ;א;ג פא־דאט;״. א-עצעך א-ן ך• א״£■״ ,״...;.,״ט .... ט־ק, וױ־ר א־ן ארגענט־נע זענען ׳כז־ן פטעט ק־ין טטא־ם;־יכט פא־אן, טען האט ז־י פא־־אגט. טאטער־ער האט דאם ד׳עם טעאטע־ :א־ג־יטט געיכאדט. א־ן ט׳כך פזן דעם קאגפ־־ייט א־ז;ע־כאפן;עװאדן ״דעד ־ידי־טע־ פא־קםטעאטע־״ פ־א־כ ט־ט דודארף זאם־זאװסק־, װאם האט או־פ־;עפ־־ט;א־ פעפעדן ־עפע־ט־אד און עס א־ז;ע׳טאפן געװאדן א ד־אטאט״עע םט־ד־ע ״־ו;;א־;ע:ט־;ע״ אונטעד ־עקב פאטא־עא;־ םק־ם א;פ־־־:;. דאם פאיקםטעאטע־ האט עקז־םט־דט א קא־נן רעזאןן ״־ז:;א־;ע:ט־;ע״ — א פא־ ־א־. ״־ז:;א־:ע:ט־;ע״ א־ז דע— :א־ אנגעפ־־ט;עװא־ן פזן ר. הארפפר; — א ײד־יעעד ׳עז־יעפ׳רעד, ־ואם האט;עעגד־קט א טעאטיע־־׳ע׳א א׳ן װין אין ׳עפעטעד אזיך פ־ן .־זם־יען ־עז״ע־םע־ א־י־א ־־ם — א ־־ד, װאכ קאן אפע־;־■עט ק־־ן ־־ר״ע. ״־־;;אד;ע;ט־;ע״ האט;עהאיט ד־־י;ערו;;ע;ע אז־פ־דו;־ :ען: י טיאםם ״א־פעדגום״ א־ן ־. פאטאיעאנםק־ם או־פ׳דו;:, ה. םעקיערם ״דעם צד־קש;ם־עה״ א־ן דאיפע־נם אז־פ־רוגג און גאדק־ם ״א־־פן אפגדונט״ א־ן א־י־א ־יםעם אז־פ־דו;;. דעד צ־־םענע־ אז׳ דעקא־אטא־ ט״עא ׳עװאדץ האט ט־ט ז־־גע טאםקעם אזן דעקארא־ צ־עם;עהאט א;ד־־םן חרק א־ן ד־ דע־פארגן פזן ד־ רעדטאנטע אז־פ־־זגגען. א פ־זװ צז ׳עאפן א ׳עטעגד־ק י־ד־׳ע טעאטעד האט :עטאםט ה־י־־א־ ל. םאקאיאװ ט־ט דע־ ה־רף פון ז. ה־דיעפערד און ל. האא־ 1 סף גיני׳יס}) ײדן איז דער ארגענטינער ל־־יטעראטור אװ װיםנשן^זפט טזנגען, אנגעזעענע ״קידעדס״ א־ן ד־ פאר־ט־׳עע פא־ט־־ען — א;אד;־ו־םע, א־ן פאדהעיטענ־יע צום עלטע־ פון אזנזע־ ״עזב און ז־ײ דעטאג־אפ״ען קאעפ־צ־ענם לגפ־ דעד אלגטװיױטר פאפעלקעדוננ א־ן יא;ד. פא־אן צעגדל־קע־ ל־מעדאטן אזן זי־םטע־, צװ־יען ז־י גיענצנד־- קע טאיעגטן א־ן או־םגעצ־־כגטע סט־ר־פטן א־ן דע־ ׳עפאג־׳עעד יעפ־אך -- אזעלםע, װאם האפן ׳כו־ן פאק־טען ד־ קאנסאגדאצ־ע פ־ן אפ־צ־עלע;אצ־א־״ארע פ־עט־עם פאד ל־טעדטזד, פאעז־ע אזן דדאטע. עטיעםע אז־םגעצ־־םנטע אקמ־־םעם, װאם פא־נעטען אזן האפן פא־־;זטען ל־יטנדע פיעצעד א־:ם אדגענט־נע־ טעאטע־ אזן צװ־׳ען ז׳י א־ינע, בע־טא ז־נגע־טא;, װאם האט דע־גדי־םט ׳עוין צו װעיט־ פא־־טטק־־ט, ט־אץ דעם, װאס ז■ א־ז :אך נאר ־ו;;. ײד־יעע דעד־ צ־ע־ אזן פא־קם־לע־עד, א־ן דעד אדנענמ־נעד ׳עוי האפן ז׳ך ׳עז־ן קז;ה ׳עם;עװען דא, צװ־׳םן ז־י, זאגא־ א־י;ע־, װאם זײן ספעצ־אל־■ טעט< יעצטנם, א־ז ד־ פאריע־גנ פון א־געגט־נעד :עיע־םטלעםע פע— ועניעםקייטן און ז־יעדע װעדק אזן ־עאפזגנען. אלבע־טא פאלקאם א־ז ז־־ן;אטען. דעפזטאטן אזן פאר־ט־׳עע פ־־ע־ - און :־שט דװקא פון י־גקע פא־ט״ען — װאם האפן ז־ך דערװאדפן א :אד פדײטן :אטען א־ן דע־ ארגעגט־געד עפנטלעםק־־ט. אזן װען טען נ־ט צי צו דעם, אז;דאד :״עט אלע צװ־׳ען הי;יע;צ;דפטע און טארעגט־ידטסטע פזן ד־ י־דן־׳טד־פט׳ע׳טערע־ א־י ׳ע&אנ־׳ע, זעגען ה־, א־ן יאגד נעפו־־ענע,;א־ א נרו־םעד טײל צזו־׳טן ז־י זענען ק־נדעד פון א־טינ־אנטן, װאם זע;ען געקוטען אהע־ פ־ן אזק־א־נע אדע־ װ־ים־זםראגד און האפן ז־ך דא אקל־טאמ־ז־־ט אזז־ װ־־ט, אז זײעד ׳עפאג־יעע־ םט־ל א־ז טעד אגטאקטאני׳ע א־ן זאפט־קער פזן דעם סט־י פון ד• ״קד־אז׳עאם״ — װערמ קלאד, אז יע־ ז־װג פזן דעד ׳עפאנ־׳עעד שפדאך, אר-נענט־נעד ׳עאפן און קזנםט ט־ט דעד ײד־׳עער א־ט־נדאצ־ע האט עולה ־פה;עװען פאד דע־ עדשטעד, פא־ דעד ־עפאג־׳עע־ יעפ־אך און ׳עאפן... אזוי זױיט עולה ־פה נעװען, אז טיד פארטאגן ׳עוין דא א דדײ־פ־ר יזנגע, זײער א־ן זײע־ טאלענט־רטע ׳עדיפט׳עטעלעד... געטז־פטע, און צװי׳ען זײ א פ־י־ל־ן א ד־פטעדין, װאס פאדטאגט אן ׳עזם םפק א טאלענט פזן ם־אנא־אג״ע ציירט אזגזע־ ״עזפ דד־■ אזן פערצ־ק ־אד; ד־ דאטע פון דע־ ע־יעטע־ ג־־פע י־ד־׳עע קאיאג־םטן, נעפ־אםט אהע־־ צ־ פ־ן פאדאליע, קאיאג־ז־רט צי װעדן דז־ך דעם פאסעםאד פאיא־ ם־אם (א־ן דע־;ע;;ט פזן טאזעםװ־יע־;רופעם, ײאס פי־ דע־ ז־־ט־קע־ םטאנצ־ע פזן טאנ־נאטעם), ײעדט אגגעגעפן דאם ־א־ *!188; דאם א־ז אפע־;א־, טאקע, םדאנאיאנ־יע. א־ן דעד ו,־דק־ יעםק־־ט א־ז דע־ ײד״עעד ״עום א־ן א־גענטינע א םך ײנגעד; ז־נט ד־ ע־׳עטע :־עםע־ע טאסן־א־ט־גדאנטן זענען אנגעקוטען א־ן ד■ קאיאג־עם פון דער ־ק״א אזן א־ן ד־ ג־עםע־ע ׳עטעט־׳עע צענמעדן, זעגען ע־׳עט עטיעםע און דד־־פ־ק ־א־;;אד;רו־םע א־ט־׳נדאנטן־ טאםן זעגען אנגעקוטיען אהער א־ן ד־ ־א־ן 1904 און 1905, א־ן ־ע־־םות ט־ט דע־ ־וס״ע־־אפאג־יעע־ טלחטה אזן ט־ט דעד עד׳עמע־ ־־ם״עער דעװאיוצ־ע. צװ״ען ד• ׳ארן 1912 א־ן 1914, םטעט פיזן או־םפ־זך פזן דעד ײעלמ־טלחטה זעגען װ־רעד אגגעקזטען טאםן ײד־׳עע א״נװאנדע־יע־. דער װעלט־ק־־ג האט דעם ײד־׳ען א־ט־- :־אנטן־־עיט־אם ק־־ן אדגענט־נע איפע־גע־־םן פ־ז ד־ ־ארן 1920 א־ן 1921, װען ד־ א־ט־—אצ־ע אהע־ האט ז׳ך װ־דעד פאנ״ט ט־ט אן איץ־װאקפגד־קן א־טפעט פ־ז ד• ־אי־ן 1927 און 1928, ײען ד־ ע־־עמע ׳עפי־טעריעך פון דעם אנקזטענד־קן קד־ז׳ם האט אגגעהו־פן פ־י־ז צים פא־אל־ט׳צ פון דע־ א־ט־ג־אצ־ע, פ־ז זי א־ז א־צט דע־ פ־נ־ט־װ אפנע׳עטעיט געװאדן צול־פ דעם ק־־ו־ם, דע־ הע־־עגד־קע־ א־פעטםלאז־ק״ט און :ו־ט. א־ן יא־ 1914, םעת עם א־ז דודםנעפ־דט נעװאדן דאם לעצטע איגעט־־נע צ־־לן פזן דעי םאפעלקעדו;;, א־ז א׳ן דער;אגצע־ דע־ פ׳פל־ק ז־םע־ :״עט געװען טעד װ־ הונדעדמ פזפצ־ק טזיזנט;פ׳עות; פא־ ד־ פא־:א;;ע;ע 18 ־אד, ז־נט דא;, א־ז צזנעקוטען דזדך צען ־א־ א־ט־גדאצ־ע א :אט־דלעפע־ צזוװקם, אן עדך הונדעדט טויזגט 'יר״צע :פ*טות. אפעד װ־ ־ו;: עם א־ז;־יעט, א־ז ד־ צאל אזן די קװאליטעט פזן ״ד־יעע א־גטעלעקטועלן, ײד־׳עע ׳עד־פטיעטעלעד א־ן ׳עפאג־׳ע, ק־נםט־ יעד, א־ט־םטן, פ־אפעסא־ן א־ן ד־ ט־טי־׳טזלן און אזג־װערס־מעטן, ״עי־־נאי־סטן א־ן ־עדאקמא־ן א־ן ד־ גדעפטע ה־נע ׳עפאגישע ציי־